Nâng hạng nhưng bị bán ròng: nghịch lý đầu tiên cần nhìn thẳng
Hiện tượng nhà đầu tư ngoại Việt Nam đẩy mạnh bán ròng cổ phiếu ngay sau khi thị trường chứng khoán nâng hạng lên nhóm thị trường mới nổi thứ cấp thể hiện một nghịch lý đáng lo: thông tin tích cực về vị thế thị trường không đồng nghĩa với dòng tiền tích cực, mà trái lại đang bộc lộ những áp lực cơ cấu và rủi ro vĩ mô toàn cầu đè nặng lên khối ngoại. Phiên gần đây nhất, khối ngoại ghi nhận mức bán ròng trên HoSE lên tới 3.299 tỷ đồng – phiên mạnh nhất trong hơn 3 tháng. Cùng lúc đó, VN-Index giảm gần 12 điểm, lùi về 1.738 điểm, cho thấy lực bán của khối ngoại không còn mang tính cục bộ mà tác động trực tiếp đến chỉ số chung và tâm lý nội. Khi thị trường chứng khoán nâng hạng ngày 21/9 được kỳ vọng là cú hích, việc khối ngoại chỉ có đúng một phiên mua ròng rồi liên tục xả hàng lại là lời cảnh báo rằng niềm tin của dòng tiền quốc tế không đơn giản được cải thiện bằng một nhãn phân loại.
PNJ cổ phiếu: từ ngôi sao bán lẻ thành tâm điểm xả hàng
Diễn biến tại PNJ cổ phiếu là ví dụ điển hình cho sức nặng của khối ngoại xả hàng. Trong phiên 2/10, PNJ trở thành tâm điểm khi bị bán ròng hơn 1.264 tỷ đồng, dẫn đầu toàn thị trường về giá trị xả ròng. Khối lượng giao dịch bùng nổ với hơn 76 triệu cổ phiếu được sang tay, đưa tổng giá trị lên hơn 1.700 tỷ đồng và biến PNJ thành mã có giao dịch lớn nhất thị trường phiên đó – một phiên được ghi nhận là cao nhất lịch sử của doanh nghiệp này. Nhưng khối lượng kỷ lục lại đi kèm kết cục giá giảm hết biên độ, bất chấp trong phiên đã có những lệnh mua mạnh kéo cổ phiếu thoát khỏi mức sàn tạm thời. Trước đó, nhà đầu tư ngoại cũng bán ròng gần 5 triệu cổ phiếu PNJ, góp phần khiến giá chạm sàn, cho thấy họ không chỉ chốt lời nhẹ nhàng mà sẵn sàng rút mạnh khỏi nhóm bán lẻ dù câu chuyện dài hạn của doanh nghiệp vẫn được đánh giá tích cực.
Chuỗi bán ròng kéo dài: nâng hạng không cứu được dòng tiền ngoại
Điều đáng bàn không phải là một vài phiên khối ngoại bán ròng cổ phiếu, mà là cả chuỗi xu hướng kể từ sau ngày 21/9. Từ khi thị trường chứng khoán nâng hạng chính thức, khối ngoại chỉ mua ròng đúng một phiên, còn lại liên tục xả hàng. Có phiên, nhà đầu tư nước ngoài giải ngân khoảng 2.100 tỷ đồng nhưng giá trị bán lên gần 4.900 tỷ đồng, kéo theo một đợt rút vốn kéo dài 10 phiên liên tiếp với tổng giá trị 10.800 tỷ đồng. HDB và PNJ là hai cái tên dẫn đầu danh sách bị rút vốn, với HDB bị bán hơn 73 triệu cổ phiếu và PNJ bị bán ròng gần 5 triệu cổ phiếu, đều ghi nhận sức ép giá mạnh và có lúc chạm sàn. Trong bối cảnh đó, tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư ngoại tại Việt Nam chỉ còn 13,2% vào cuối tháng 9 – mức thấp nhất trong lịch sử, giảm khoảng 3 điểm phần trăm so với cùng kỳ năm trước, theo ông Tyler Nguyễn Mạnh Dũng. Khi nâng hạng không đi kèm dòng tiền ổn định, thông điệp gửi tới nhà đầu tư nội là: hãy tỉnh táo trước kỳ vọng "được nâng hạng là sẽ có tiền ngoại đổ vào".
Vì sao khối ngoại xả hàng mạnh sau nâng hạng?
Lý do khối ngoại xả hàng không nằm ở nội tại thị trường chứng khoán nâng hạng là xấu đi, mà ở cách các quỹ nhìn nhận rủi ro và cơ hội. Thứ nhất, đang có một độ lệch pha rõ rệt trong hành vi giao dịch: các quỹ chủ động đã mua đón đầu thông tin nâng hạng từ nhiều tháng trước, giờ bước vào giai đoạn chốt lời và tái cơ cấu danh mục. Thứ hai, các quỹ thụ động đã hoàn thành giải ngân đầu tiên với tỷ trọng khoảng 10% trước ngày nâng hạng nên hiện giao dịch không đáng kể. Cộng thêm tác động của chi phí cơ hội và xu hướng dịch chuyển dòng vốn toàn cầu, dòng tiền quốc tế đang rời khỏi thị trường mới nổi để quay về những nơi có câu chuyện tăng trưởng lợi nhuận vượt trội như cổ phiếu công nghệ ở Mỹ, Nhật Bản, Trung Quốc. Nhóm phân tích của một công ty chứng khoán nhận định trong giai đoạn thắt chặt chính sách tiền tệ để kiềm chế lạm phát, dòng vốn quốc tế ưu tiên quay về Mỹ, tạo lực cản lớn cho đà phục hồi của chứng khoán Việt Nam.
Tín hiệu cho nhà đầu tư nội: chuẩn bị cho giai đoạn khối ngoại bán ít nhưng dai dẳng
Điểm tích cực duy nhất của sự kiện nâng hạng là nó xác nhận vị thế mới của thị trường, nhưng điều này không đủ để lấn át sức ép vĩ mô toàn cầu. Theo dự báo, khối ngoại có thể tiếp tục xả hàng trong những tháng tới, dù quy mô được kỳ vọng sẽ thu hẹp dần. VN-Index hiện giằng co quanh vùng 1.760 điểm và đã mất khoảng 3% so với ngay trước ngày nâng hạng, phản ánh tâm lý thận trọng và dòng tiền yếu. Thanh khoản thị trường chưa có phiên nào vượt 20.000 tỷ đồng kể từ khi nâng hạng, ngoại trừ các nhịp đột biến ở một vài mã như PNJ, càng cho thấy nhà đầu tư nội chưa sẵn sàng "đỡ giá" thay khối ngoại. Trong bối cảnh này, nhà đầu tư nội cần coi việc khối ngoại bán ròng cổ phiếu là tín hiệu để rà soát lại khẩu vị rủi ro, thay vì hoảng loạn bán theo hoặc mù quáng mua vào những mã vừa bị xả mạnh. Khi tiền ngoại rút lui nhưng không biến mất hoàn toàn, cuộc chơi sẽ thuộc về những người hiểu rõ rằng nâng hạng là bước khởi đầu, không phải chiếc đũa thần.
