Mùa hè – khi sách có thể “thắng” màn hình nếu cha mẹ chịu dẫn đường
Mùa hè là khoảng thời gian rảnh rỗi dài ngày, khi trẻ dễ bị màn hình cuốn hút, nhưng cũng là cơ hội vàng để hình thành thói quen đọc sách thông qua các chương trình đọc sách hè, thư viện miễn phí cho trẻ và những hoạt động hè trẻ em được tổ chức tại cộng đồng. Nếu cha mẹ không chủ động, màn hình sẽ chiếm hết chỗ; nhưng chỉ cần thay đổi lựa chọn, những không gian đọc sách miễn phí có thể trở thành điểm hẹn yêu thích của con. Ở nhiều địa phương, phụ huynh đã bắt đầu làm điều này: thay vì để con “trông” tivi, điện thoại, họ đưa con đến thư viện, nhà sách mở, nơi trẻ được tự do chọn sách, gặp bạn và trải nghiệm hè theo cách giàu tri thức hơn màn hình.
Hình ảnh Hoắc Thị Diệu Hương, từ phường An Khánh (TP Hồ Chí Minh) về Thanh Hóa nghỉ hè cùng bà ngoại nhưng gần như ngày nào cũng đến một không gian đọc sách miễn phí ở phường Hạc Thành để chọn sách yêu thích, là minh chứng sống động cho sức hút của sách khi có môi trường phù hợp. Khi trẻ chủ động quay lại thư viện thay vì đòi điện thoại, đó không còn là chuyện “ép con đọc”, mà là việc cả gia đình đã mở cho con một cánh cửa vui chơi mới – an toàn, lành mạnh và đầy cảm hứng.
Thư viện tỉnh – “trung tâm giải trí” miễn phí nhưng giàu tri thức
Nếu nhiều gia đình sẵn sàng chi tiền cho các khu vui chơi, thì họ lại hay quên rằng ngay trong thành phố mình đang có một “công viên tri thức” hoàn toàn miễn phí: thư viện tỉnh với chương trình đọc sách hè phong phú. Tại Thư viện tỉnh Hà Tĩnh, mỗi ngày hàng trăm học sinh tìm đến để đọc sách, báo, vui chơi và tham gia các hoạt động trải nghiệm trong kỳ nghỉ hè. Đây không phải là lớp học thêm, mà là không gian để trẻ tự do khám phá, học mà vẫn cảm thấy được nghỉ hè đúng nghĩa.
Thư viện không chỉ bày sách rồi để đó; các em được hướng dẫn chọn tài liệu phù hợp độ tuổi, sở thích, được chia sẻ về những cuốn sách hay và trò chuyện với bạn bè về niềm say mê đọc. Một học sinh lớp 4, em Phan Đức Huy (Trường Tiểu học Nguyễn Du), kể rằng sau vài ngày tham gia, em vừa học thêm được kiến thức, vừa học cách tự chọn sách theo gu của mình. Khi con tự tin bước vào thư viện, tự rút thẻ, tự tìm sách, đó là bước đầu của sự chủ động tìm kiếm tri thức – điều mà không ứng dụng nào trên điện thoại có thể thay thế.
Biến thư viện miễn phí cho trẻ thành lựa chọn hằng ngày, không phải “chuyến đi đặc biệt”
Điểm mấu chốt giúp chương trình đọc sách hè phát huy tác dụng là biến việc đến thư viện thành thói quen đều đặn, không phải hoạt động “một lần cho biết”. Nhiều phụ huynh đã chọn giải pháp rất đời thường: buổi sáng đưa con đến không gian đọc sách miễn phí, cuối ngày tan làm quay lại đón; cuối tuần thì cả nhà cùng đi đọc sách. Khi con ở một nơi an toàn, mát mẻ, tràn sách phù hợp lứa tuổi, cha mẹ cũng yên tâm hơn nhiều so với việc để con ở nhà với tivi, điện thoại.
Tại những không gian này, trẻ được tự do lựa chọn sách yêu thích, khám phá tri thức, kết nối bạn bè và quan trọng là tìm thấy niềm vui khác ngoài màn hình. “Điều đáng nói là, nhiều em đến với sách không phải vì bố mẹ yêu cầu, mà dần hình thành sự yêu thích và chủ động quay trở lại”. Khi trẻ mong được đến thư viện như mong đi chơi công viên, nghĩa là gia đình đã thắng được cuộc chiến với màn hình bằng một phương án tích cực, không cần la mắng hay cấm đoán.
Hoạt động hè trẻ em: từ trò chơi dân gian đến cuộc thi giới thiệu sách
Một nguyên nhân khiến nhiều trẻ ngại đọc là do các em nghĩ đọc sách nghĩa là ngồi một chỗ, im lặng, buồn tẻ. Các thư viện tỉnh đang phá vỡ định kiến đó bằng chương trình đọc sách hè kết hợp hoạt động trải nghiệm tương tác: trò chơi dân gian, giao lưu tiếng Anh, giới thiệu sách báo, tham quan tác phẩm đạt giải tại Cuộc thi “Đại sứ Văn hóa đọc”. Nhờ vậy, đọc không còn là nhiệm vụ, mà trở thành phần của một ngày hè sôi nổi, đầy trò vui.
Những cuộc thi giới thiệu sách thiếu nhi, như phần trưng bày các tác phẩm đạt giải “Đại sứ Văn hóa đọc”, tạo cơ hội cho trẻ tập trình bày, nói trước đám đông và chia sẻ cảm nhận của mình về sách. Đây chính là “đường tắt” giúp trẻ phát triển kỹ năng thuyết trình, lắng nghe và tôn trọng ý kiến bạn bè – những năng lực quan trọng cho tương lai. Khi con phải đọc kỹ để giới thiệu, phải luyện nói để kể lại, tình yêu với sách được nuôi từ cả mắt, tai, miệng, thay vì chỉ đọc lướt cho đủ số trang.
Cha mẹ làm gì ngay mùa hè này để gieo thói quen đọc sách lâu dài?
Thói quen đọc sách không tự nhiên nảy mầm; nó cần “đất” là môi trường, “nước” là sự đồng hành của cha mẹ và “ánh sáng” là những chương trình đọc sách hè tử tế. Đội ngũ cán bộ thư viện chia sẻ rằng từ những hoạt động tưởng như giản dị – hướng dẫn chọn sách, đọc cùng, trò chuyện về nội dung – niềm yêu thích sách báo của trẻ được khơi dậy tự nhiên, từng bước hình thành thói quen đọc và chủ động tìm kiếm tri thức. Theo lãnh đạo Thư viện tỉnh Hà Tĩnh, nơi đây hiện có trên 300.000 đầu sách, báo, đã cấp mới 546 thẻ bạn đọc và phục vụ 18.895 lượt bạn đọc chỉ trong 6 tháng, với 75.580 lượt sách báo luân chuyển và 2.791 tên sách điện tử phục vụ miễn phí trên cổng thông tin.
Việc còn lại thuộc về cha mẹ: chọn 1–2 ngày cố định mỗi tuần đưa con đến thư viện hoặc không gian đọc miễn phí, cùng con đặt “luật” đọc 15–20 phút mỗi ngày, khuyến khích con chia sẻ lại điều thú vị vừa đọc. Mỗi lần con tự chọn một cuốn sách, đọc hết một câu chuyện rồi kể lại, là một bước nhỏ nhưng chắc chắn trên hành trình thoát khỏi lệ thuộc vào màn hình và bước vào thế giới rộng lớn hơn của chữ nghĩa. Nếu bỏ lỡ mùa hè, năm học mới sẽ lại cuốn cả nhà vào guồng quay bận rộn; vì vậy, thời điểm tốt nhất để bắt đầu gieo thói quen đọc sách cho trẻ chính là mùa hè này.
