Từ gỡ phim sang ngăn nguồn tái phát tán
Xử lý phim vi phạm trên Internet là việc phát hiện, gỡ bỏ nội dung trái pháp luật và ngăn tài khoản, tổ chức hoặc chủ thể liên quan tiếp tục phát tán hay đăng lại nội dung đó. Đây không chỉ là cuộc chạy đua xóa từng liên kết, mà còn là bài toán xác định ai duy trì đường đi của phim đến người xem. Trao đổi bên hành lang Quốc hội về dự án sửa đổi, bổ sung một số điều của 7 luật trong lĩnh vực văn hóa, các đại biểu đề nghị chuyển trọng tâm sang xử lý cả tài khoản và nguồn phát tán phim.
Lý do đề xuất này rất thực tế: công nghệ giúp sản xuất, sao chép và phát tán nội dung nhanh hơn, trong khi một đường dẫn bị chặn không làm biến mất bản phim hay người đứng sau việc đăng tải. Đại biểu Đỗ Chí Nghĩa nhận định phim đã gỡ có thể xuất hiện lại ở tài khoản, địa chỉ hoặc nền tảng khác. Vì thế, xử lý phim vi phạm Internet sẽ khó đạt hiệu quả lâu dài nếu cơ quan chức năng chỉ lần lượt tìm và chặn từng liên kết.
Chặn một địa chỉ không dập được vòng tái đăng
Chặn truy cập vẫn cần thiết, nhất là khi bên phát tán không hợp tác: biện pháp này có thể giảm khả năng tiếp cận và làm chậm tốc độ lan truyền. Nhưng nó chỉ xử lý phần nhìn thấy. Nếu tài khoản còn hoạt động, bản sao tiếp tục được lưu trữ và nguồn phát tán vẫn tồn tại, nội dung có thể chuyển sang tên miền khác, tài khoản khác hoặc nền tảng xuyên biên giới. Khi đó, việc tái đăng phim lậu buộc cơ quan quản lý phải quay lại xử lý cùng một vấn đề.
Đại biểu Trịnh Xuân An cho rằng chỉ chờ phát hiện từng phim rồi yêu cầu gỡ hoặc chặn sẽ khó theo kịp tốc độ phát tán trên môi trường số. Đề xuất hợp lý hơn là kết hợp gỡ nội dung, ngăn đăng lại và xử lý chủ thể đứng sau. Thước đo cũng nên là mức độ tiếp cận phim vi phạm giảm bền vững, thay vì đếm số đường dẫn đã bị khóa. Nếu không, hoạt động xử lý dễ trở thành vòng lặp: chặn một nơi, nội dung lại xuất hiện ở nơi khác.
Trách nhiệm phải theo đúng vai trò
Không thể giao cùng một trách nhiệm cho mọi bên. Doanh nghiệp viễn thông chủ yếu truyền dẫn dữ liệu; nền tảng trực tiếp lưu trữ, phân phối, đề xuất phim hoặc kiếm tiền từ nội dung có công cụ và khả năng kiểm soát khác hẳn. Đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà nhấn mạnh trách nhiệm cần tương xứng với vai trò và khả năng can thiệp thực tế. Đây là điểm mấu chốt: nếu nền tảng có dữ liệu người đăng tải và khả năng phát hiện bản sao, nghĩa vụ phối hợp của họ không nên dừng ở việc nhận thông báo rồi gỡ một liên kết.
Dự thảo luật đang xem xét bổ sung trách nhiệm của tổ chức, doanh nghiệp phổ biến phim trên Internet. Các đại biểu đề nghị quy định rõ đầu mối, thời hạn xử lý và nghĩa vụ phối hợp giữa cơ quan quản lý văn hóa, cơ quan quản lý thông tin, doanh nghiệp viễn thông và nền tảng số. Mỗi yêu cầu xử lý cần có căn cứ, đơn vị thực hiện và cơ quan kiểm tra kết quả. AI có thể hỗ trợ tìm bản sao, nhưng không nên thay thế hoàn toàn đánh giá của con người trong trường hợp nội dung phức tạp.
Bảo vệ người xem, nhưng không chặn nhầm
Ngăn phim độc hại quay lại mạng có ý nghĩa trực tiếp với khán giả, nhất là trẻ em. Đại biểu Đỗ Chí Nghĩa cảnh báo việc trẻ thường xuyên tiếp xúc với hình ảnh bạo lực và nội dung độc hại có thể ảnh hưởng đến nhận thức, cảm xúc. Nhưng mở rộng xử lý tài khoản không đồng nghĩa với trao quyền chặn tùy tiện: cần phân biệt nội dung bị cấm với phim chỉ sai phân loại độ tuổi hoặc cảnh báo, đồng thời không mặc định phim tạo bằng AI là độc hại.
Mọi biện pháp chặn cần dựa trên nội dung cụ thể, có phạm vi rõ ràng và cơ chế khiếu nại; nếu chặn nhầm, nội dung hợp pháp phải được khôi phục kịp thời. Cách tiếp cận này vừa hạn chế khả năng phim vi phạm quay lại, vừa tránh làm tổn hại hoạt động sáng tạo hợp pháp. Kết luận nên rõ ràng: chặn đường dẫn là biện pháp cần có, nhưng không thể là đích đến. Muốn giảm bền vững việc phát tán phim vi phạm, phải lần tới tài khoản, tổ chức và nguồn tái đăng, với trách nhiệm minh bạch và kiểm tra được.
