“Thực phẩm bổ não” không xa lạ: nghệ và lạc trên mâm cơm Việt
Khái niệm “thực phẩm bổ não” thường khiến nhiều người nghĩ đến các sản phẩm đắt tiền, nhưng trên thực tế, những củ quen thuộc như nghệ và lạc – vốn là thực phẩm rẻ tiền, dễ kiếm ở chợ địa phương – đã được ghi nhận là chứa nhiều dưỡng chất có lợi cho dinh dưỡng não bộ, hỗ trợ trí nhớ và sức khỏe thần kinh khi được sử dụng hợp lý trong chế độ ăn hằng ngày. Đây là tin vui cho mọi gia đình vì việc chăm sóc não bộ không nhất thiết phải gắn với thực phẩm cao cấp, mà có thể bắt đầu ngay từ các nguyên liệu mộc mạc trong căn bếp. Vấn đề không nằm ở việc chúng ta có bao nhiêu lựa chọn, mà ở chỗ biết cách tận dụng hai loại củ hỗ trợ trí nhớ này một cách khoa học, vừa an toàn vừa thực tế.
Củ nghệ: gia vị màu vàng và tiềm năng hỗ trợ sức khỏe thần kinh
Điểm mạnh lớn nhất của củ nghệ nằm ở hoạt chất curcumin – sắc tố vàng nổi bật gắn liền với danh tiếng nghệ như một “thực phẩm bổ não” tiềm năng. Curcumin có đặc tính chống viêm và chống oxy hóa, hai yếu tố được xem là quan trọng trong việc bảo vệ tế bào thần kinh trước tác hại của thời gian và môi trường. Một số nghiên cứu cho thấy curcumin có thể ảnh hưởng đến các chất dẫn truyền thần kinh như serotonin và dopamine, vốn liên quan đến tâm trạng, cảm xúc và nhiều chức năng của hệ thần kinh. Curcumin cũng được xem xét về khả năng tác động đến BDNF – yếu tố dinh dưỡng thần kinh do não sản xuất – giúp hỗ trợ phát triển, duy trì và thích nghi của tế bào thần kinh. Tuy vậy, khả năng hấp thu curcumin qua đường ăn uống khá hạn chế, nên nghệ không phải “thuốc thần” mà chỉ là một mắt xích trong bức tranh dinh dưỡng não bộ tổng thể.
Củ lạc: nguồn năng lượng rẻ tiền giúp não hoạt động bền bỉ
Nếu nghệ nổi bật nhờ hoạt chất đặc hiệu, thì lạc (đậu phộng) lại là ví dụ điển hình cho một thực phẩm rẻ tiền nhưng giàu dinh dưỡng não bộ. Lạc chứa protein, chất béo không bão hòa, chất xơ, cùng nhiều vitamin và khoáng chất, giúp hỗ trợ tim mạch và sức khỏe tổng thể. Đáng chú ý, lạc cung cấp vitamin nhóm B, vitamin E, magie và các dưỡng chất khác, có thể hỗ trợ hoạt động của não, hệ thần kinh và sức khỏe xương. Sự hiện diện của resveratrol và các chất chống oxy hóa trong lạc được nghiên cứu về khả năng bảo vệ tế bào và hỗ trợ sức khỏe tim mạch – gián tiếp giúp não được cung cấp máu tốt hơn. Nhờ protein và chất xơ tạo cảm giác no, lạc còn góp phần kiểm soát cân nặng, giảm nguy cơ các bệnh mạn tính có thể ảnh hưởng xấu đến chức năng não. Tuy nhiên, vì hàm lượng năng lượng cao, lạc chỉ phát huy vai trò là củ hỗ trợ trí nhớ khi được ăn với khẩu phần hợp lý và tránh lạm dụng.
Cách dùng hai loại củ trong bữa ăn hằng ngày để hỗ trợ trí nhớ
Muốn tối ưu lợi ích của nghệ và lạc cho sức khỏe thần kinh, điều quan trọng là cách bổ sung hợp lý vào chế độ ăn hằng ngày chứ không phải ăn càng nhiều càng tốt. Với nghệ, nên xem đây là gia vị tạo màu và tạo mùi trong các món kho, xào, canh hoặc nước ướp, kết hợp cùng chế độ ăn giàu rau xanh, trái cây, cá và các loại hạt để tạo nền tảng dinh dưỡng não bộ đa dạng. Với lạc, chuyên gia khuyến nghị ưu tiên lạc rang không muối hoặc chế biến ít dầu, vì thêm quá nhiều muối và chất béo bão hòa sẽ đi ngược lại lợi ích tim mạch và não bộ. Người không dị ứng có thể ăn một lượng nhỏ lạc trong bữa phụ hoặc trộn cùng rau, xôi, cháo; người dị ứng đậu phộng cần tuyệt đối tránh sử dụng.”
Không có thực phẩm nào “cứu não” một mình: dinh dưỡng phải đi kèm lối sống
Nghệ và lạc xứng đáng được đặt lên bàn cân như hai thực phẩm bổ não đáng giá trong bối cảnh chi tiêu gia đình, bởi chúng vừa rẻ tiền, vừa dễ tìm ở chợ, lại chứa nhiều dưỡng chất hỗ trợ trí nhớ và sức khỏe thần kinh nếu dùng đúng cách. Tuy nhiên, kỳ vọng hai loại củ phổ biến này có thể đơn độc phòng ngừa hoặc điều trị bệnh lý về não là điều thiếu thực tế. Các chuyên gia nhấn mạnh: để bảo vệ sức khỏe não bộ, ngoài chế độ ăn đa dạng với rau xanh, trái cây, cá và các loại hạt, cần vận động thường xuyên, ngủ đủ giấc và kiểm soát các yếu tố nguy cơ tim mạch. Nghệ và lạc nên được nhìn nhận như hai “mảnh ghép thông minh” trong chiến lược chăm sóc não bằng thực phẩm tự nhiên – một chiến lược phải gắn liền với lối sống lành mạnh mới có thể đem lại hiệu quả lâu dài.
