Quy mô lớn, sức hút vượt khỏi giới thiết kế
Thiết kế xe máy điện là quá trình định hình phương tiện chạy điện từ kiểu dáng, cấu trúc đến công năng, nhằm đáp ứng nhu cầu đi lại và điều kiện sử dụng thực tế. Cuộc thi AVES Future Mobility Challenge 2026 cho thấy lĩnh vực này không còn là sân chơi riêng của kỹ sư hay nhà thiết kế: sau hơn một tháng nhận bài, cuộc thi ghi nhận 1.118 tác phẩm từ 993 cá nhân và đội thi. Trong đó có 932 cá nhân và 61 đội; thời gian nhận bài kéo dài từ 21/9 đến 27/10/2026. Con số đáng chú ý không chỉ nằm ở lượng bài dự thi mà còn ở độ rộng của cộng đồng tham gia. Khi nghiên cứu, nghệ thuật và những ngành nghề khác cùng góp tiếng nói, chiếc xe tương lai được nhìn nhận như sản phẩm gắn với đời sống, thẩm mỹ và trải nghiệm — chứ không chỉ là một bài toán cơ khí.
Khoảng cách 68 tuổi, chung một câu hỏi
Độ tuổi thí sinh trải từ 16 đến 84, tạo nên khoảng cách 68 năm giữa người lớn tuổi nhất và nhóm trẻ nhất. Bà Nguyễn Thị Thu Thủy, 84 tuổi, gửi hai phương án; trong đó có chiếc xe máy điện mái che lấy cảm hứng từ nón lá. Ý tưởng bắt đầu từ nhu cầu thiết thực: che nắng, che mưa cho người lái. Aves Nonla hiện vẫn ở cấp độ ý tưởng và cần nghiên cứu thêm về kỹ thuật. Ở đầu kia của phổ tuổi, cuộc thi có 17 thí sinh sinh năm 2010. Sự chênh lệch này đáng giá hơn một chi tiết thống kê: kinh nghiệm sống có thể giúp nhận ra bất tiện thường ngày, còn người trẻ thường quen với công cụ số và cách thể hiện mới. Cả hai cùng đặt ra câu hỏi quan trọng: phương tiện nên thay đổi thế nào để phục vụ người dùng tốt hơn?
Từ đất nặn đến khung nhôm và mô hình 3D
Các ý tưởng xe điện không chỉ xuất hiện dưới dạng bản vẽ trên màn hình. Ngô Đức Tuấn tạo mẫu xe bằng đất nặn để thể hiện hình khối và tỷ lệ trong không gian ba chiều; Mai Sỹ Xuân Lâm dùng khung nhôm để làm rõ cấu trúc và mối liên hệ giữa các bộ phận. Một số thí sinh khác tự dựng mẫu xe bằng công cụ thiết kế 3D mà không sử dụng AI. Những cách làm này cho thấy công cụ không quyết định chất lượng ý tưởng: mô hình thủ công có thể giúp nhìn rõ hình dáng, còn thiết kế số thuận tiện cho việc phát triển và chỉnh sửa. Dù vậy, một mẫu xe máy điện trực quan chưa đồng nghĩa với nguyên mẫu có thể vận hành. Giá trị của cuộc thi nằm ở việc biến ý tưởng thành hình hài để có thể tiếp tục xem xét tính khả thi, độ an toàn và mức độ phù hợp với nhu cầu sử dụng.
Sáng tạo cần hướng về nhu cầu thật
Cuộc thi do AVES tổ chức hướng tới những thiết kế xe máy điện thông minh, phù hợp thói quen di chuyển, đồng thời cân bằng thẩm mỹ, công năng, sáng tạo và tính khả thi. Đây là tiêu chuẩn đúng: người dùng cần xe thuận tiện, bền, an toàn và dùng được lâu dài, chứ không phải một danh sách tính năng phức tạp. Với giao thông Việt Nam, khí hậu, mật độ đường phố, nhu cầu chở người hoặc hàng hóa và khả năng tiếp cận nơi sạc đều ảnh hưởng đến giá trị thực tế của thiết kế. Cuộc thi đã kết thúc nhận bài và chuyển sang đánh giá của giám khảo cùng bình chọn cộng đồng từ 28/10 đến 4/11/2026; 10 bài được chọn sẽ trình bày trước hội đồng, còn kết quả dự kiến công bố ngày 5/12/2026 tại Vietnam Mobility Show 2026. Hơn 1.100 bài thi là tín hiệu đáng mừng, nhưng thành công cuối cùng phải được đo bằng khả năng biến ý tưởng thành phương tiện hữu ích.
