Bảo vệ mình bắt đầu từ việc không thử đồ lạ
Ma túy núp bóng kẹo là nguy cơ cần được nhìn nhận qua nguyên tắc an toàn: học sinh không nhận hoặc sử dụng sản phẩm không rõ nguồn gốc, không thử chất lạ vì tò mò và phải tìm người lớn đáng tin cậy khi thấy điều bất thường. Tên gọi này không có nghĩa rằng có thể nhận diện chất nguy hiểm chỉ bằng hình dáng bên ngoài. Kẹo, đồ uống hay chai tinh dầu quen mắt cũng không đủ căn cứ để kết luận sản phẩm an toàn; tương tự, đừng mặc định mọi sản phẩm thuộc những nhóm này đều có chứa ma túy. Với nguy cơ ma túy trong tinh dầu, điều học sinh có thể chủ động làm không phải là tự kiểm tra thành phần, mà là không nhận dùng sản phẩm đáng ngờ và báo người có trách nhiệm. Trong phòng chống ma túy học đường, kiến thức quan trọng nhất là biết giới hạn của mình: không nếm thử để xác minh.
Đây là lựa chọn dứt khoát, không phải phản ứng thái quá. Sản phẩm không rõ thành phần có thể khiến người sử dụng gặp tình trạng nguy hiểm; khi xuất hiện dấu hiệu bất thường, cần tìm trợ giúp thay vì tự đoán nguyên nhân. Trang bị kỹ năng tự bảo vệ giúp học sinh nhận ra lúc nào nên dừng lại, từ chối và lên tiếng. Học sinh cũng không cần chứng minh rằng món đồ chắc chắn có chất cấm mới được phép tránh xa: nghi ngờ về nguồn gốc đã đủ để nói “không”.
Từ chối rõ ràng, thoát khỏi áp lực bạn bè
Lời rủ rê thường khó chống lại hơn khi đi kèm tiếng cười, lời khích bác hoặc áp lực phải hòa nhập. Nhưng số đông không quyết định điều gì an toàn. TS. Trần Hằng Ly gợi ý học sinh bắt đầu bằng việc tự nhận thức, đánh giá điểm mạnh và điểm yếu của mình, rồi suy nghĩ kỹ trước khi quyết định. Một khi đã thấy rủi ro, hãy từ chối bằng lời ngắn gọn, lịch sự nhưng dứt khoát; không cần tranh cãi hay giải thích dài dòng để được nhóm bạn chấp thuận.
- Nhận diện sức ép và tự hỏi mình có thật sự muốn dùng sản phẩm hay chỉ đang sợ bị bạn bè chê cười.
- Nói “không” rõ ràng, không cầm thử và không nhận sản phẩm không rõ nguồn gốc.
- Nếu bị tiếp tục ép, rời khỏi tình huống và tìm thầy cô hoặc người lớn đáng tin cậy.
- Không quay hay chia sẻ video cổ xúy việc dùng chất gây nghiện hoặc thuốc lá điện tử.
Sai lầm dễ gặp là im lặng để giữ hòa khí, hoặc ở lại tình huống gây áp lực vì ngại bị xem là khác biệt. Học sinh không cần đánh đổi sức khỏe để được chấp nhận. Nói không và rời đi là những kỹ năng tự bảo vệ có thể luyện tập trước, để khi gặp lời dụ dỗ ngoài đời, phản ứng không bị cuốn theo đám đông.
Khi bạn gặp nạn, báo người lớn ngay
Nếu một bạn co giật, có ảo giác hoặc biểu hiện bất thường sau khi dùng sản phẩm không rõ thành phần, đừng hứa giữ bí mật. Anh Trần Đình Huy, Bí thư Đoàn trường Phổ thông Dân tộc Nội trú tỉnh Nghệ An, nhấn mạnh rằng học sinh cần báo ngay giáo viên, nhân viên y tế hoặc người lớn có trách nhiệm; tình huống khẩn cấp cần gọi cấp cứu. Báo tin không phải là phản bội bạn mà là cách đặt sức khỏe và tính mạng lên trước nỗi sợ bị trách mắng hay kỷ luật.
- Báo ngay cho giáo viên, nhân viên y tế trường học hoặc người lớn có trách nhiệm.
- Nếu tình trạng khẩn cấp, gọi cấp cứu và làm theo hướng dẫn của người có chuyên môn.
- Không tự xử lý theo kinh nghiệm, không để bạn gặp nạn một mình và không trì hoãn vì lời đề nghị giữ kín.
Việc cần thiết không phải là tự xác định sản phẩm có chứa chất gì, mà là giúp người gặp nạn nhận được hỗ trợ kịp thời. Học sinh cũng nên nói với người lớn đáng tin cậy nếu bị rủ rê, được đưa cho sản phẩm đáng ngờ hoặc không biết cách thoát khỏi tình huống. Khi vượt quá khả năng xử lý, chủ động tìm trợ giúp là lựa chọn có trách nhiệm với cả bản thân lẫn bạn bè.
Phòng ngừa cần sự đồng hành của người lớn
Học sinh cần được trang bị kiến thức và thực hành cách từ chối, nhưng không nên bị đặt vào vị trí phải tự giải quyết mọi nguy cơ. Nhà trường có thể giúp các em biết báo ai và tìm hỗ trợ ở đâu; gia đình cần tạo không gian để con kể lại chuyện đáng lo mà không sợ bị mắng trước khi được lắng nghe. Khi có dấu hiệu nguy hiểm, người lớn và nhân viên có trách nhiệm cần tiếp nhận thông tin, hỗ trợ an toàn và hướng dẫn bước tiếp theo. Phối hợp như vậy khiến phòng chống ma túy học đường trở thành trách nhiệm chung, thay vì chỉ là lời nhắc học sinh phải tự cảnh giác.
Thông điệp thực tế dành cho mỗi học sinh rất rõ: đừng nhận hoặc dùng sản phẩm không rõ nguồn gốc; từ chối lời rủ rê và rời đi nếu áp lực tiếp diễn; báo người lớn ngay khi có người gặp biểu hiện bất thường. Không che giấu sự việc vì sợ bạn giận, cũng không tự làm thám tử để xác minh món đồ. Bản lĩnh không nằm ở việc tự xoay xở trong im lặng, mà ở khả năng nhận ra nguy cơ và gọi đúng người hỗ trợ.
