Giáo dục pháp luật phải gắn với kỹ năng tự bảo vệ
Giáo dục pháp luật trong trường học là hoạt động giúp học sinh hiểu quy định pháp luật, nhận diện rủi ro trong đời sống và biết cách ứng xử để bảo vệ bản thân, người khác và cộng đồng. Tại Hà Nội, các chương trình gần đây đặt trọng tâm vào an toàn Internet, lừa đảo trực tuyến và phòng, chống ma túy học đường — những vấn đề cần được dạy bằng tình huống cụ thể, không chỉ bằng lời nhắc chung chung. Internet giúp học sinh tiếp cận tri thức và kết nối, nhưng một đường link lạ, thông tin chưa kiểm chứng hay bình luận thiếu cân nhắc đều có thể gây hậu quả. Vì vậy, kỹ năng số cần đi cùng hiểu biết về trách nhiệm pháp lý: tự do thể hiện ý kiến không đồng nghĩa với quyền xâm phạm riêng tư, bắt nạt người khác hay phát tán tin giả. Cách tiếp cận này khiến giáo dục pháp luật trở thành công cụ phòng ngừa thiết thực, thay vì chỉ giải thích điều cấm sau khi vi phạm đã xảy ra.
Nhận diện lừa đảo trước khi chia sẻ dữ liệu
Trường THCS-THPT Trần Quốc Tuấn ở phường Từ Liêm tổ chức chuyên đề “Sử dụng Internet, mạng xã hội an toàn”, với phần chia sẻ của Thượng tá Đinh Thành An, Học viện Cảnh sát nhân dân. Học sinh phân tích tình huống về lừa đảo trực tuyến, xâm phạm thông tin cá nhân, bạo lực mạng và thông tin chưa được kiểm chứng, rồi trao đổi cách xử lý thay vì chỉ nghe phổ biến một chiều. Tại Trường THPT Chuyên Chu Văn An, chương trình phối hợp với Công an phường Tây Hồ tiếp cận hơn 2.000 học sinh, giáo viên, cán bộ và nhân viên. Nội dung cảnh báo gồm giả danh công an, nhà trường, giáo viên hoặc người thân để đòi chuyển tiền; đường link giả; chiêu lừa tuyển sinh, học bổng và việc làm. Báo cáo viên cũng đề cập việc dùng trí tuệ nhân tạo để tạo hình ảnh, video, giọng nói giả và hành vi mua bán dữ liệu cá nhân trái phép. Quy mô đông người tham dự cho thấy kỹ năng an toàn mạng cần được xem là kiến thức chung của cả cộng đồng học đường, không riêng học sinh.
- Không vội chuyển tiền hoặc cung cấp mật khẩu, mã OTP và thông tin tài khoản khi chưa xác minh người yêu cầu.
- Thận trọng khi đăng tải, chia sẻ; không bắt nạt trên mạng, phát tán tin giả hay xâm phạm quyền riêng tư.
- Nếu nghi gặp lừa đảo, lưu tin nhắn, hình ảnh và đường link; báo cho gia đình, nhà trường hoặc công an.
Phòng, chống ma túy cần cách truyền đạt dễ hiểu
Giáo dục pháp luật ở trường không dừng ở rủi ro trên mạng. Trường Tiểu học, THCS và THPT Nguyễn Trực L.N.I ở xã Hưng Đạo phối hợp với Viện Kiểm sát nhân dân Khu vực 10 và Công an xã Hưng Đạo tổ chức tuyên truyền phòng, chống ma túy học đường thông qua hình thức “Phiên tòa giả định”. Đưa nội dung pháp luật vào một hình thức mô phỏng giúp chủ đề vốn dễ bị xem là xa vời trở nên gần với học sinh hơn: các em có thể theo dõi một tình huống, nhận ra hành vi và hậu quả, đồng thời hiểu vai trò của pháp luật trong xử lý vi phạm. Đây là hướng cần thiết bởi phòng ngừa ma túy không thể chỉ dựa vào cảnh báo chung; học sinh cần được trang bị khả năng nhận biết nguy cơ và tìm sự hỗ trợ từ người lớn đáng tin cậy. Kết hợp nội dung này với giáo dục an toàn Internet cũng nhấn mạnh một thông điệp nhất quán: biết rủi ro là bước đầu, còn chủ động ứng phó mới là kỹ năng cần hình thành.
Từ buổi tuyên truyền đến thói quen có trách nhiệm
Các chương trình tại Hà Nội có giá trị khi kiến thức được chuyển thành hành động hằng ngày: kiểm tra trước khi bấm link, xác minh trước khi chuyển tiền, giữ kín dữ liệu cá nhân và lên tiếng khi chứng kiến hành vi xâm hại. Tương tự, phòng chống ma túy học đường cần giúp học sinh biết tìm người hỗ trợ, chứ không chỉ nhớ tên quy định. Phần giao lưu, đặt câu hỏi và xử lý tình huống tại các hoạt động là cách tạo cơ hội thực hành, thay cho việc truyền đạt một chiều. Trách nhiệm này cũng không thể đặt hết lên vai học sinh. Việc công an, nhà trường và gia đình cùng tham gia giúp các em có nơi xác minh thông tin và báo cáo khi gặp nguy cơ. Mục tiêu cuối cùng không phải làm học sinh sợ Internet hay né tránh những vấn đề khó, mà là giúp các em hiểu luật, nhận diện nguy cơ và biết lựa chọn an toàn. Khi giáo dục pháp luật đi cùng kỹ năng tự bảo vệ, trường học mới có thể xây dựng môi trường an toàn và lành mạnh một cách thực chất.
