Liên thông dữ liệu để bớt giấy tờ, bớt đi lại
Liên thông dữ liệu chứng sinh, báo tử là việc kết nối thông tin do bệnh viện ghi nhận với kho dữ liệu dùng chung của thành phố, để cơ quan hộ tịch có thể khai thác khi giải quyết thủ tục khai sinh và khai tử. Đây là thay đổi đáng chú ý vì lợi ích số hóa chỉ có ý nghĩa khi người dân bớt phải làm những việc lặp lại. Ngày 28/10/2026, UBND TP.HCM và Công an TP.HCM ra mắt mô hình thí điểm kết nối dữ liệu này từ bệnh viện vào kho dữ liệu của thành phố. Khi thông tin đã được chia sẻ, cán bộ có cơ sở để giảm yêu cầu kê khai lại, đối chiếu hoặc nộp trùng giấy tờ; người dân nhờ đó có thể bớt một phần việc chuẩn bị hồ sơ và đi lại.
Nhu cầu cải thiện không hề trừu tượng: có trường hợp một Việt kiều qua đời tại TP.HCM phải mất hơn ba tháng mới hoàn tất thủ tục báo tử do vướng thẩm quyền và giấy tờ. Số hóa không tự giải quyết mọi vướng mắc pháp lý, nhưng có thể giúp giảm tình trạng thông tin nằm rời rạc giữa bệnh viện và cơ quan hành chính. Điều đáng kỳ vọng là một quy trình bớt lặp, chứ không phải lời hứa rằng mọi thủ tục sẽ tự động hoàn tất.
Thí điểm ở bốn bệnh viện, chưa phải dịch vụ tự động
Giai đoạn thí điểm có bốn bệnh viện: Chợ Rẫy, Từ Dũ, Hùng Vương và Ung Bướu TP.HCM. Đây là phạm vi ban đầu, không đồng nghĩa mọi cơ sở y tế trong thành phố đã kết nối hoặc toàn bộ hồ sơ tại bốn nơi được xử lý theo một quy trình thống nhất ngay lập tức. Thông tin công bố chưa nêu thời điểm áp dụng đầy đủ tại từng bệnh viện hay danh mục giấy tờ cụ thể người dân được miễn xuất trình. Vì vậy, lợi ích hiện nên được hiểu là tạo điều kiện để cơ quan chức năng dùng thông tin đã kết nối, thay vì bảo đảm mọi gia đình sẽ không còn phải bổ sung hồ sơ.
Quan trọng hơn, dữ liệu chứng sinh không phải giấy đăng ký khai sinh, còn thông tin báo tử không thay thế thủ tục đăng ký khai tử. Mô hình không có nghĩa trẻ sinh tại các bệnh viện tham gia sẽ tự động được đăng ký khai sinh, hay gia đình có người mất không cần làm thủ tục. Người dân vẫn cần hỏi bệnh viện và cơ quan đăng ký hộ tịch về quy trình đang áp dụng, giấy tờ cần nộp và bước nào có thể được hỗ trợ. Đây là ranh giới cần nói rõ để kỳ vọng về liên thông dữ liệu không biến thành hiểu lầm rằng nghĩa vụ hành chính đã được xóa bỏ.
Khai tử tại nhà là hướng hỗ trợ riêng
Bên cạnh kết nối dữ liệu bệnh viện, TP.HCM triển khai mô hình Tổ phản ứng nhanh nghĩa tình kết nối Tổng đài 1022, hỗ trợ người dân đăng ký khai tử tại nhà. Đây là hướng hỗ trợ khác với việc chuyển dữ liệu từ bệnh viện: mô hình 1022 đặt trọng tâm vào giúp gia đình xử lý thủ tục khi có người thân qua đời, trong khi kết nối bệnh viện tạo điều kiện để cơ quan hộ tịch khai thác thông tin. Đến thời điểm công bố, 168 phường, xã, đặc khu đã hỗ trợ trao trích lục khai tử cho 1.247 trường hợp. Con số này cho thấy hỗ trợ tại cơ sở đã được thực hiện, nhưng không nên hiểu rằng dịch vụ đã áp dụng đồng nhất cho mọi hồ sơ hoặc thay thế mọi bước đăng ký.
Người cần khai tử trực tuyến hoặc muốn được hỗ trợ tại nhà nên liên hệ Tổng đài 1022 và hỏi rõ phạm vi phục vụ ở địa bàn của mình. Cách làm này có thể giảm áp lực đi lại vào thời điểm gia đình đang khó khăn, nhưng thông tin hiện có chưa xác nhận rằng mọi trường hợp đều hoàn tất hoàn toàn từ xa. Muốn người dân tin và sử dụng, thành phố cần công bố rõ điều kiện tiếp nhận, quy trình, thời gian xử lý và cách bảo vệ thông tin cá nhân.
Giá trị thật nằm ở mở rộng có kiểm soát
Bước tiếp theo không nên chỉ là thêm kết nối, mà phải làm rõ cách vận hành: dữ liệu nào được chuyển, cơ quan nào chịu trách nhiệm cập nhật, người dân cần xác nhận những gì và thông tin cá nhân được bảo vệ ra sao. Khi thí điểm hoạt động hiệu quả, thành phố dự kiến tính đến mở rộng kết nối; với dữ liệu y tế, định hướng là từng bước đưa thêm bệnh viện và cơ sở y tế tham gia. Mở rộng sẽ giúp nhiều người hưởng lợi hơn, nhưng chỉ đáng làm nếu quy trình minh bạch và dữ liệu đủ chính xác để tránh tạo thêm sai sót.
Thước đo nên rất cụ thể: người dân có bớt mang giấy tờ, bớt kê khai và bớt đi lại hay không. Hiện mô hình tạo cơ sở cho thủ tục khai sinh và khai tử thuận tiện hơn, nhưng chưa xóa bỏ yêu cầu đăng ký với cơ quan có thẩm quyền. Vì vậy, kỳ vọng hợp lý là một quy trình hành chính gọn hơn từng bước, đi cùng hướng dẫn rõ ràng cho từng hồ sơ. Liên thông dữ liệu chỉ trở thành cải cách thiết thực khi sự thuận tiện được chứng minh trong trải nghiệm thực tế, chứ không dừng ở việc các hệ thống đã được nối với nhau.
