Hồ sơ số phải trở thành công cụ quản lý
Hồ sơ điện tử vùng trồng là tập hợp thông tin số về khu vực sản xuất, quy trình canh tác và các chủ thể liên quan, được cập nhật để phục vụ quản lý chất lượng và truy xuất nguồn gốc nông sản. Bắc Ninh đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% vùng trồng, vùng nuôi và cơ sở thuộc diện quản lý phục vụ xuất khẩu có hồ sơ điện tử, được cập nhật và có khả năng truy xuất nguồn gốc.
Đây là hướng đi đúng, nhưng số hóa chỉ có ý nghĩa nếu hồ sơ phản ánh đúng thực tế sản xuất và được cập nhật thường xuyên. Nếu dữ liệu sai hoặc lỗi thời, một mã vùng trồng sẽ khó giúp cơ quan chức năng kiểm soát rủi ro hay giúp doanh nghiệp chứng minh chất lượng. Kế hoạch giai đoạn 2026–2030 đặt chuyển đổi số trong bối cảnh rộng hơn: nâng cao an toàn thực phẩm, sức cạnh tranh và khả năng tiếp cận thị trường xuất khẩu.
Kết nối dữ liệu để theo dõi cả chuỗi
Bắc Ninh dự kiến xây dựng cơ sở dữ liệu kết nối cơ quan quản lý, doanh nghiệp, hợp tác xã và hệ thống SPS quốc gia. Giá trị của mô hình này nằm ở khả năng đưa thông tin từ đồng ruộng đến khâu kiểm tra và giao dịch vào cùng một luồng: cơ quan quản lý có thể theo dõi vùng sản xuất, hợp tác xã cập nhật hoạt động canh tác, còn doanh nghiệp có căn cứ để lựa chọn nguồn cung.
Một ví dụ từ Hà Nội cho thấy dữ liệu có thể gồm số hộ canh tác, chứng nhận an toàn thực phẩm, chứng chỉ VietGAP, đối tác giao thương và nhật ký sử dụng thuốc bảo vệ thực vật theo từng thửa ruộng. Thành phố này thí điểm truy xuất điện tử tại vùng rau Văn Đức rộng 200 ha và Tráng Việt rộng 397,6 ha. Đây không phải kết quả của Bắc Ninh, nhưng cho thấy những trường dữ liệu cụ thể cần thiết để quản lý vùng trồng thay vì chỉ lập danh sách địa điểm.
Từ hồ sơ đến kiểm soát chất lượng và truy xuất
Hồ sơ số hỗ trợ kiểm soát chất lượng bằng cách lưu dấu quy trình sản xuất: nguồn vật tư, nhật ký sử dụng thuốc, chứng nhận và thông tin cơ sở liên quan. Khi có cảnh báo về dư lượng, dịch bệnh hoặc lô hàng không đạt yêu cầu, dữ liệu đầy đủ giúp khoanh vùng nhanh hơn, xác định khâu cần kiểm tra và tổ chức xử lý. Bắc Ninh cũng đặt trọng tâm vào giám sát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, thuốc thú y và kháng sinh, đồng thời yêu cầu phân công đầu mối xử lý sự cố SPS có nguy cơ ảnh hưởng xuất khẩu.
Với truy xuất nguồn gốc, liên kết hồ sơ vùng trồng với lô hàng giúp doanh nghiệp và cơ quan chức năng lần theo nơi sản xuất, quy trình và các bên tham gia. Thí điểm của Hà Nội cho thấy nhập dữ liệu trực tiếp từ đồng ruộng có thể giúp cơ quan quản lý theo dõi quá trình hình thành sản phẩm, đồng thời để doanh nghiệp thu mua và người tiêu dùng kiểm tra nguồn gốc. Người mua nhờ đó có thêm căn cứ lựa chọn, thay vì phải dựa hoàn toàn vào lời giới thiệu.
Thước đo thành công là dữ liệu dùng được
Mục tiêu 100% là một cam kết lớn, nhưng tỷ lệ phủ hồ sơ không nên là thước đo duy nhất. Bắc Ninh cần bảo đảm thông tin được cập nhật, có thể đối chiếu và được chia sẻ đúng quyền giữa các bên; đồng thời hỗ trợ hợp tác xã, doanh nghiệp và người sản xuất đáp ứng yêu cầu về mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và tiêu chuẩn SPS. Nếu dữ liệu bị chia cắt hoặc người sản xuất không thể duy trì việc ghi chép, hệ thống sẽ thành thủ tục hành chính thay vì công cụ cảnh báo và truy xuất.
Kế hoạch 2026–2030 còn hướng đến phối hợp rõ ràng giữa các đầu mối SPS, bồi dưỡng cán bộ và nâng cao năng lực cho người sản xuất, hợp tác xã, doanh nghiệp. Vì vậy, kết nối dữ liệu nông sản cần đi cùng quy trình phản hồi khi phát hiện rủi ro và hướng dẫn thực hành tại cơ sở. Kết luận: hồ sơ điện tử chỉ tạo lợi thế cho nông sản Bắc Ninh khi dữ liệu đáng tin, được cập nhật xuyên suốt và thực sự giúp các bên hành động nhanh hơn.
