Kênh đào Bình Lục là gì và vì sao đây là bước ngoặt?
Kênh đào Bình Lục là tuyến đường thủy nội địa dài 134,2 km ở Quảng Tây, kết nối hệ thống sông Tây Giang với vịnh Bắc Bộ, giúp hành trình đường thủy từ Tây Nam Trung Quốc ra biển rút ngắn hơn 560 km so với tuyến truyền thống qua các cảng Quảng Đông, đồng thời mở ra một mắt xích logistics mới giữa vùng nội địa Trung Quốc và thị trường ASEAN. Thay vì là một công trình kỹ thuật trung tính, kênh đào Bình Lục vừa chính thức thông tàu sau khoảng bốn năm xây dựng đang âm thầm dịch chuyển trục vận tải hàng hóa ở Tây Nam Trung Quốc về phía Nam Ninh và vịnh Bắc Bộ. Tuyến này được xếp là công trình trọng điểm của hành lang thương mại Trung Quốc kết hợp đường bộ – đường biển mới, mục tiêu rõ ràng là dùng logistics Đông Nam Á để gia cố vai trò của ASEAN trong chuỗi cung ứng "hướng nam". Theo tính toán công bố công khai, việc rút ngắn hơn 560 km hành trình đường thủy có thể giúp giảm 18–30% chi phí logistics và tiết kiệm mỗi năm hơn 5 tỷ nhân dân tệ chi phí vận tải cho khu vực dọc tuyến.
Bối cảnh chiến lược: từ nghịch lý địa hình đến hành lang thương mại mới
Điểm đáng nói là kênh đào Bình Lục không sinh ra từ cảm hứng tức thời, mà từ một nghịch lý kéo dài trên bản đồ Quảng Tây: khu vực này có hơn 1.600 km bờ biển, nhưng mạng lưới sông lớn lại hướng dòng chảy về phía đông, buộc hàng hóa nội địa xuôi theo Tây Giang ra các cảng Quảng Đông trước khi tiếp cận biển gần nhất. Quảng Tây "có biển nhưng không có lối nước thẳng ra biển" – và Bình Lục là câu trả lời chiến lược cho nghịch lý đó. Ý tưởng dự án đã được nhen nhóm từ năm 2013, lần lượt đi qua các lớp quy hoạch: lưu vực sông Châu Giang, kế hoạch phát triển miền Tây 2017, đến khi được yêu cầu nghiên cứu khả thi trong quy hoạch tổng thể hành lang thương mại đất liền – biển quốc tế mới năm 2019, rồi xuất hiện trong định hướng phát triển vận tải thủy nội địa năm 2020 trước khi được nghiên cứu chi tiết từ 2021. Việc Bình Lục đi vào khai thác đúng lúc thương mại Trung Quốc – ASEAN tăng nhanh cho thấy mục tiêu không chỉ là giải bài toán địa hình, mà là định hình lại hành lang thương mại Trung Quốc với trục mới hướng thẳng ra vịnh Bắc Bộ.
Một mắt xích logistics mới giữa Tây Nam Trung Quốc và Đông Nam Á
Ảnh hưởng trực tiếp nhất của kênh đào Bình Lục là lên các mặt hàng khối lượng lớn và hợp với vận tải thủy như khoáng sản, than, ngũ cốc, vật liệu xây dựng và sản phẩm công nghiệp nặng. Khi đường thủy rút ngắn 560 km, hàng hóa từ sâu trong nội địa có thêm lựa chọn đi thẳng ra vịnh Bắc Bộ rồi nối vào các tuyến vận tải biển quốc tế, thay vì vòng xa qua Quảng Châu. Điều này biến Bình Lục trở thành một mắt xích logistics Đông Nam Á mới, giúp nối khu vực Tây Nam Trung Quốc với ASEAN – khối thương mại lớn nhất của Trung Quốc – theo quãng đường ngắn hơn. Lợi ích không dừng ở khoảng cách. Kết nối trực tiếp hệ thống đường thủy nội địa với vịnh Bắc Bộ cho phép hàng từ các địa phương Tây Nam Trung Quốc giảm chi phí đưa hàng tới cảng, đồng thời mở rộng khả năng tham gia chuỗi cung ứng và thị trường trong khu vực. Theo đánh giá chính thức, khu vực dọc hành lang có thể tiết kiệm hơn 5,2 tỷ nhân dân tệ chi phí vận chuyển mỗi năm nhờ hành trình rút ngắn và chi phí logistics ước tính giảm 18–30%. Trong bức tranh đó, Đông Nam Á được nhìn nhận trước hết như nơi kênh đào Bình Lục chen thêm một tuyến logistics mới, chứ chưa phải đường thay thế toàn bộ dòng thương mại hiện có.
Tuyến thử nghiệm tới Việt Nam và tác động lên cạnh tranh khu vực
Việc một tuyến hàng hóa tới Việt Nam được khai thác ngay khi kênh đào Bình Lục thông tàu cho thấy Đông Nam Á là hướng ưu tiên. Lô hàng phụ tùng ô tô của một hãng sản xuất lớn từ Liễu Châu được vận chuyển bằng mô hình "một container đi suốt" từ trung tâm logistics Liễu Đông tới Nam Ninh, sau đó đi qua Bình Lục để đến Cần Thơ, thay thế hành trình đường bộ hoặc đường sắt ra các cảng Thâm Quyến, Quảng Châu, Khâm Châu trước đây. Theo Guangxi News, tuyến kết nối đường bộ tới Nam Ninh rồi đi qua Bình Lục có thể rút ngắn khoảng 400 km so với phương thức truyền thống và giảm chi phí logistics khoảng 18%. Cách tổ chức mới giúp giảm các khâu lưu kho, bốc dỡ và trung chuyển, ít nhất về mặt lý thuyết tạo ra lợi thế chi phí cho hàng hóa hướng tới Việt Nam. Trong bối cảnh này, những chuyến hàng tới Việt Nam trở thành phép thử sớm cho mô hình vận tải quanh Bình Lục: chỉ khi doanh nghiệp duy trì được tuyến vận chuyển ổn định, lợi thế khoảng cách và chi phí mới biến thành ưu thế thương mại thực tế. Nếu tuyến Nam Ninh – Cần Thơ và các nhánh khác ổn định, kênh đào Bình Lục sẽ ép các cảng trong khu vực phải tái tính toán vị trí của mình trong mạng lưới logistics Đông Nam Á, nhất là quanh vịnh Bắc Bộ.
Người dân được gì, và điều gì sẽ đến trong 3–5 năm tới?
Ở tầng vi mô, tuyến vận tải biển rút ngắn từ Tây Nam Trung Quốc ra vịnh Bắc Bộ có thể đem lại những thay đổi rất thực với người dùng cuối. Với các địa phương Tây Nam Trung Quốc, có thêm đường thủy ra biển đồng nghĩa chi phí đưa hàng tới cảng giảm, tăng khả năng kết nối với chuỗi cung ứng khu vực, mở thêm lựa chọn xuất khẩu và nhập khẩu hàng phục vụ sản xuất, tiêu dùng. Khi logistics rẻ hơn, doanh nghiệp có biên độ giá tốt hơn, có thể chuyển một phần lợi ích sang giá hàng hóa hoặc chất lượng dịch vụ. Tuy vậy, hiệu quả thương mại của Bình Lục không thể đo ngay lập tức. Theo chuyên gia Wang Guowen thuộc một viện nghiên cứu phát triển, cần khoảng 3–5 năm để đánh giá đầy đủ hiệu quả thương mại của kênh đào. Đơn vị vận hành đặt mục tiêu xử lý ít nhất 5 triệu tấn hàng năm 2026 và hơn 100 triệu tấn mỗi năm vào 2035, đồng thời miễn phí qua âu tàu trong năm đầu vận hành trước khi áp dụng mức phí thử nghiệm từ 2027. Điều đó cho thấy Trung Quốc sẵn sàng "trợ giá" giai đoạn đầu, chấp nhận đầu tư để hút dòng hàng về Bình Lục rồi mới tính chuyện thu phí – một chiến lược cạnh tranh cảng khu vực không giấu tham vọng định hình lại trật tự logistics xung quanh vịnh Bắc Bộ.
