AICAS là gì và vì sao Hạ Long trở thành tâm điểm của AI circuits systems?
Hội nghị AICAS là một hội nghị quốc tế IEEE hàng đầu về mạch và hệ thống trí tuệ nhân tạo, nơi các nhà khoa học, kỹ sư và doanh nghiệp công nghệ trao đổi những tiến bộ mới nhất về AI circuits systems, kiến trúc tính toán và bán dẫn, với trọng tâm là đưa trí tuệ nhân tạo từ phòng thí nghiệm vào các sản phẩm và hệ thống thực tế.
Hội nghị AICAS 2026 khai mạc ngày 16/9 tại Hạ Long, kéo dài đến 18/9, do Đại học Quốc gia Hà Nội đăng cai và Viện Công nghệ Thông tin của trường chủ trì tổ chức. Đây là lần thứ 8 hội nghị quốc tế về Mạch và Hệ thống Trí tuệ nhân tạo được tổ chức, sau các kỳ ở Đài Loan, Italy, Mỹ, Hàn Quốc, Đức, UAE và Việt Nam. Việc một hội nghị quốc tế IEEE quy mô như vậy chọn Hạ Long không chỉ là sự kiện học thuật; đó là thông điệp rằng Việt Nam muốn bước vào chuỗi giá trị toàn cầu của bán dẫn và AI.
Theo tôi, giá trị lớn nhất nằm ở sự tập trung rất rõ: AICAS không nói về AI một cách chung chung, mà đi thẳng vào giao thoa giữa AI, mạch điện và hệ thống thông minh – tức đúng phần “ruột” của cuộc đua chip AI hiện nay. Với bối cảnh AI và công nghệ bán dẫn đang tăng tốc, việc đặt Hạ Long vào bản đồ AICAS là bước đi chiến lược, không chỉ là một hoạt động kỷ niệm hay phong trào.
Những con số biết nói: 330 bài, 35 quốc gia và tỉ lệ chấp nhận 39,7%
Nếu phải chọn một câu để mô tả hội nghị AICAS 2026, tôi sẽ nói: đây là một “bài kiểm tra năng lực” của cộng đồng nghiên cứu AI circuits systems toàn cầu, với Việt Nam là nước chủ nhà. Hội nghị thu hút 330 công trình khoa học từ cộng đồng quốc tế, trong đó 131 bài của tác giả thuộc 35 quốc gia và vùng lãnh thổ được chọn trình bày, với tỉ lệ chấp nhận 39,7%. Con số này cho thấy chất lượng phản biện nghiêm ngặt, tiệm cận các hội nghị lớn về mạch và hệ thống trên thế giới.
Đáng chú ý, AICAS là diễn đàn của Hiệp hội Mạch và Hệ thống thuộc IEEE, nghĩa là đây không phải một hội nghị AI nói chung mà là nơi bàn sâu về kiến trúc và mạch cho tính toán AI, edge AI, điện toán trong bộ nhớ, điện toán mô phỏng thần kinh, thị giác máy tính và phần cứng tiết kiệm năng lượng. Nói cách khác, đây là nơi những ý tưởng về chip, hệ thống nhúng và bán dẫn và AI được tranh luận từ cấp độ transistor đến kiến trúc hệ thống.
“AICAS 2026, held from September 16-18, brought together scientists, experts, and technology companies from many countries, with 131 papers accepted out of 330 submissions, for an acceptance rate of 39.7%.” Câu trích dẫn này cho thấy AICAS không chỉ là nơi gặp gỡ học thuật, mà còn là điểm hẹn của doanh nghiệp công nghệ – điều mà hệ sinh thái đổi mới sáng tạo Việt Nam đang rất thiếu.
Từ thiết kế chip tự chủ đến điện toán thần kinh: Những chủ đề không thể đứng ngoài
Điều làm AICAS 2026 khác với nhiều hội nghị AI khác là mức độ “gần silicon” của các chủ đề. Các báo cáo mời và phiên chuyên đề đi thẳng vào bài toán: làm sao đưa AI vào chip, lên hệ thống, và ra đời sống với chi phí năng lượng, bộ nhớ và thời gian phản hồi hợp lý. Đây là những câu hỏi rất thực tế, nhất là khi thế giới đang thiếu nhân lực thiết kế vi mạch và thiếu các mô hình triển khai AI tiết kiệm năng lượng.
Một keynote đáng chú ý là của TS. Ziyad Hanna về ứng dụng AI trong thiết kế chip. Ông nhấn mạnh xu hướng “thiết kế tự chủ”, nơi nhiều công đoạn từ kiến trúc, thiết kế RTL đến kiểm chứng có thể được tự động hóa nhờ AI. Với Việt Nam, điều này gợi mở rằng nếu không nhanh chóng đào tạo đội ngũ hiểu cả thiết kế chip lẫn AI, chúng ta sẽ chỉ dừng ở mức gia công, bỏ lỡ làn sóng tự động hóa mới trong ngành bán dẫn.
Ở hướng khác, GS. Kea-Tiong (Samuel) Tang nói về điện toán thần kinh cho hệ thống thị giác thông minh, lấy cảm hứng từ sinh học. Ông chỉ ra rằng triển khai AI trên thiết bị biên vẫn bị giới hạn bởi năng lượng, công suất và khả năng tính toán. Cách tiếp cận đưa tính toán gần bộ nhớ và cảm biến – tương tự cơ chế võng mạc – mở đường cho robot, thiết bị bay không người lái, xe tự hành nhỏ gọn và tiết kiệm năng lượng. Đây chính là mảng mà doanh nghiệp Việt có thể tham gia, vì nó đòi hỏi sáng tạo hệ thống, không chỉ là sản xuất hàng loạt.
Hội nghị quốc tế IEEE và ý nghĩa với Đại học Quốc gia Hà Nội
Việc một hội nghị quốc tế IEEE như AICAS được tổ chức tại Hạ Long do Đại học Quốc gia Hà Nội đăng cai không chỉ là vinh dự học thuật. Đây là phép thử xem các trường đại học Việt Nam có đủ năng lực tổ chức, điều phối và tận dụng một diễn đàn toàn cầu về AI circuits systems và bán dẫn hay không. Viện Công nghệ Thông tin ĐHQGHN – đơn vị chủ trì – đã chuẩn bị hồ sơ đăng cai từ đầu năm 2024, cho thấy tầm nhìn dài hạn.
Lãnh đạo ĐHQGHN nhìn nhận rõ đây là cơ hội kết nối các nhà nghiên cứu, giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên với cộng đồng khoa học quốc tế, đúng vào thời điểm nhà trường ưu tiên AI và công nghiệp bán dẫn như hai lĩnh vực công nghệ chiến lược cần đầu tư về nghiên cứu và nguồn nhân lực chất lượng cao. Nói cách khác, AICAS là “phòng thí nghiệm xã hội” để kiểm tra khả năng hội nhập của một đại học nghiên cứu Việt Nam trong các chuỗi học thuật toàn cầu.
Theo Phó Giám đốc ĐHQGHN Phạm Bảo Sơn, khác biệt về kinh nghiệm và cách tiếp cận tạo nên giá trị của diễn đàn khoa học quốc tế, nơi nhà nghiên cứu có thể trao đổi ý tưởng và cùng tìm lời giải cho vấn đề công nghệ. Tôi cho rằng nếu ĐHQGHN chỉ coi AICAS là một sự kiện tổ chức rồi kết thúc, đó sẽ là lãng phí. Điều quan trọng là biến các kết nối học thuật này thành chương trình đồng hướng dẫn, phòng thí nghiệm chung và dự án bán dẫn và AI cụ thể.
Cơ hội và thách thức cho hệ sinh thái công nghệ Việt Nam sau AICAS
Không nên nhìn AICAS 2026 như một dấu chấm hết; nó nên là dấu chấm phẩy cho hành trình dài hơn của hệ sinh thái công nghệ Việt Nam. Việc tổ chức AICAS tại Hà Nội và Hạ Long được đánh giá là mở rộng hoạt động trao đổi học thuật và mạng lưới quốc tế, tạo thêm không gian hợp tác trong AI, vi mạch và bán dẫn. Đây là lợi thế cạnh tranh mềm mà ít quốc gia đang phát triển có được, nếu biết duy trì liên tục.
Tuy vậy, các thách thức không hề nhỏ. Ngay tại hội nghị, các nhà khoa học chỉ ra rằng triển khai AI trên thiết bị biên đang bị giới hạn bởi năng lượng, bộ nhớ, công suất tính toán và chi phí. Điều này có nghĩa hệ sinh thái Việt Nam phải đầu tư dài hơi vào thiết kế vi mạch, kiến trúc tính toán, đồng thiết kế phần cứng – phần mềm, chứ không thể chỉ làm ứng dụng phần mềm ngắn hạn.
Theo tôi, bước đi hợp lý sau AICAS là: (1) xây các chương trình đào tạo chuyên sâu về AI circuits systems và bán dẫn tại những trường như Đại học Quốc gia Hà Nội; (2) khuyến khích doanh nghiệp trong nước tham gia các cuộc thi, dự án ở những hội nghị quốc tế IEEE tiếp theo; và (3) đặt mục tiêu có nhóm nghiên cứu Việt Nam đồng chủ trì phiên chuyên đề ở các kỳ AICAS sắp tới. Nếu làm được, AICAS ở Hạ Long sẽ không chỉ là một sự kiện đẹp trong hồ sơ, mà là bước ngoặt định hình vị thế công nghệ mới của Việt Nam.
