Hiến tạng cứu sống: Khi bi kịch hóa thành sự khởi đầu
Hiến tạng cứu sống là việc một người sau khi chết não hoặc qua đời đồng ý hiến trái tim, gan, thận, giác mạc và các mô khác để thực hiện cấy ghép nội tạng cho những bệnh nhân đang suy chức năng cơ quan nặng, qua đó có thể hồi sinh nhiều cuộc đời từ một cơ thể, biến mất mát của một gia đình thành cơ hội sống mới cho những người xa lạ đang chờ ghép tạng trong tuyệt vọng. Ngày 4/10, tại một bệnh viện ở Hà Nội, trái tim, lá gan, hai quả thận và hai giác mạc của một người chết não vì đuối nước đã được lấy và chuyển đến các bệnh viện ở ba miền, mang đến cơ hội sống cho 6 bệnh nhân đang chờ ghép tạng. Đây không phải là câu chuyện y khoa thuần túy, mà là minh chứng rõ ràng rằng lựa chọn chết não hiến tạng có thể tạo nên một dạng "phép màu" rất cụ thể và đo lường được: thêm nhịp tim, thêm hơi thở, thêm ánh sáng cho đôi mắt của những người từng cận kề cái chết.
Cuộc cấp cứu lúc 0h23 và vai trò sống còn của VA-ECMO
Điểm xuất phát của hành trình ghép tạng thành công này là một ca đuối nước được tiếp nhận lúc khoảng 0h23 ngày 1/10, trong tình trạng hôn mê sâu, tím tái toàn thân, ngừng thở, không bắt được mạch. Việc kích hoạt quy trình "báo động đỏ" toàn viện cho thấy hệ thống hồi sức cấp cứu đã coi đây là một cuộc chạy đua với thời gian, không chỉ để cứu sống mà còn để bảo toàn cơ quan. Các bác sĩ tiến hành ép tim ngoài lồng ngực, sốc điện, dùng thuốc trợ tim, và tim người bệnh đã đập trở lại. Tuy nhiên, khoảng thời gian thiếu oxy đã khiến đa cơ quan tổn thương nặng, buộc đội ngũ phải dùng VA-ECMO, lọc máu liên tục và hạ thân nhiệt chỉ huy để duy trì tuần hoàn và bảo vệ tim, gan, thận, não. Chính việc triển khai VA-ECMO như một “cỗ máy tuần hoàn thay thế” đã giữ cho các tạng này còn hoạt động đủ tốt để sau đó có thể trở thành nguồn hiến tạng cứu sống người khác. Theo ThS.BS Lê Thị Thương, hệ thống VA-ECMO cho phép duy trì dòng máu đến tim, gan, thận trong giai đoạn suy tuần hoàn nặng, nhờ đó chức năng tim và thận cải thiện dần. Đây là chi tiết kỹ thuật nhưng mang ý nghĩa đạo đức rõ ràng: sự đầu tư về hồi sức không kết thúc khi hy vọng cứu bệnh nhân mờ đi, mà được tiếp tục để bảo toàn cơ hội sống cho nhiều người khác thông qua hiến tạng.
Khoảnh khắc xác định chết não và quyết định của gia đình
Dù tim đã đập trở lại, tổn thương não và phổi do đuối nước, thiếu oxy quá nặng khiến tình trạng người bệnh tiếp tục xấu đi và không thể hồi phục. Các cuộc hội chẩn chuyên môn được tiến hành liên tục, huy động những chuyên gia đầu ngành về hồi sức, gây mê và chống độc để đánh giá chính xác tình trạng. Cuối cùng, sau quá trình thăm khám và theo dõi theo đúng quy định, các bác sĩ xác định bệnh nhân đã rơi vào tình trạng chết não. Đây là ranh giới khó chấp nhận đối với bất kỳ gia đình nào: người thân vẫn còn nhịp tim trên máy, nhưng về mặt y học sự sống đã chấm dứt. Ngày 2/10, sau khi được tư vấn, gia đình đưa ra quyết định mà nhiều người Việt vẫn còn e ngại: đồng ý hiến tặng mô, tạng của người thân nhằm giúp những bệnh nhân khác có cơ hội điều trị. Người nhà chia sẻ, hiến tạng là tâm nguyện của anh khi còn sống; anh mong sau khi qua đời có thể hiến một phần cơ thể để cứu người. Khi sự sống của anh không thể tiếp tục, gia đình đã thay anh hoàn thành tâm nguyện ấy. Chính ở điểm này, câu chuyện bước ra khỏi phạm vi kỹ thuật y khoa để trở thành bài học xã hội: hiến tạng không phải là mất thêm, mà là cách giữ một phần người thân tiếp tục tồn tại trong cơ thể và ký ức của những người được cứu.
Cuộc điều phối từ Bắc vào Nam: cấy ghép nội tạng như một chiến dịch quốc gia
Khi bệnh nhân chết não hiến tạng, thách thức không còn chỉ là hồi sức mà là điều phối: làm sao để từng lá tạng đến đúng người, đúng nơi, kịp thời gian vàng. Rạng sáng 4/10, Trung tâm Điều phối Quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người phối hợp với lãnh đạo bệnh viện tổ chức cuộc họp khẩn với các đơn vị ở ba miền để thống nhất phương án lấy, bảo quản và vận chuyển tạng. Sau khi hoàn tất các bước xác định chết não và thủ tục pháp lý, ca phẫu thuật lấy đa tạng được triển khai ngay trong ngày 4/10. Trước khi mổ, các ê-kíp dành một phút trang nghiêm để tri ân và tiễn biệt người bệnh — một nghi lễ nhỏ nhưng nhắc rằng mỗi lá tạng là một phần đời sống con người, không phải "vật liệu" y tế. Trái tim được lấy lúc khoảng 10h13 và nhanh chóng chuyển đến một bệnh viện lớn để ghép cho bệnh nhi suy tim nặng đang phải thở máy và sử dụng ECMO tại đơn vị hồi sức tim. Gan được chuyển đến một bệnh viện quân y trung ương, hai quả thận được đưa bằng đường hàng không đến bệnh viện ở TP.HCM và Thừa Thiên Huế, hai giác mạc về bệnh viện mắt quốc gia. Như vậy, từ một người hiến tạng tại Hà Nội, mô và tạng được đưa đến nhiều bệnh viện ở cả ba miền Bắc, Trung, Nam, tiếp tục hành trình đến với những bệnh nhân đang chờ đợi. Đây là cấy ghép nội tạng ở quy mô liên vùng, cho thấy Việt Nam đang hình thành năng lực điều phối ghép tạng thành công xuyên tỉnh, xuyên miền thay vì chỉ tập trung ở một vài trung tâm.
Từ 6 cuộc đời hồi sinh đến tương lai ghép tạng tại Việt Nam
Kết quả của cả chuỗi nỗ lực là 6 bệnh nhân ở ba miền được trao cơ hội sống mới từ một người chết não hiến tạng. Trái tim, lá gan, hai quả thận và hai giác mạc không chỉ là con số kỹ thuật, mà là thêm những người thoát suy tim, suy gan, suy thận, thêm những đôi mắt nhìn rõ trở lại. Mỗi ca ghép tạng thành công là một minh chứng để cộng đồng tin rằng hiến tạng cứu sống là hành động thiết thực, không phải khái niệm xa vời. Đồng thời, câu chuyện này cho thấy hạ tầng điều phối, hồi sức, phẫu thuật cấy ghép nội tạng tại Việt Nam đã đủ sức tổ chức một chiến dịch đa tạng trên phạm vi quốc gia, từ cuộc họp trực tuyến khẩn kết nối Bắc – Trung – Nam đến việc bảo quản tạng, vận chuyển bằng đường bộ và đường hàng không trong thời gian giới hạn. Điều đáng nói là tất cả bắt đầu từ một lựa chọn mang tính cá nhân: một người khi còn sống muốn hiến tạng, và gia đình đã tôn trọng nguyện vọng ấy. Trong bối cảnh danh sách chờ ghép còn dài, mỗi lá đơn đăng ký hiến tạng sau chết não là thêm một khả năng cho những "phép màu" như câu chuyện này được lặp lại. Nếu xã hội coi hiến tạng là chuẩn mực nhân văn bình thường, không phải việc "hy sinh đặc biệt", hệ thống y tế đã sẵn sàng để biến nhiều bi kịch thành cơ hội hồi sinh cho hàng trăm, hàng nghìn bệnh nhân.
