Áo dài truyền thống: từ ký ức đến sân khấu sự kiện
Áo dài truyền thống là loại trang phục gắn với hình ảnh phụ nữ Việt Nam, kết hợp thân áo dài ôm sát, tà buông thướt tha và quần ống rộng, vừa tôn dáng vừa chứa đựng những lớp ký ức văn hóa, lịch sử và bản sắc vùng miền, nên ngày càng được đưa vào các sự kiện văn hóa áo dài để khơi lại niềm tự hào dân tộc. Những hoạt động mới nhất cho thấy áo dài không còn là món đồ treo trong tủ, mà là di sản trang phục Việt đang được cộng đồng chủ động làm sống lại. Từ miền núi Tây Nguyên đến đô thị lớn, từ lực lượng công an đến hội phụ nữ kiều bào, các chương trình tôn vinh phụ nữ áo dài đang biến sân khấu, bảo tàng và quảng trường thành không gian kể chuyện về cội nguồn, thay vì chỉ là nơi trình diễn thời trang.
Đắk Lắk: phụ nữ nông dân bước lên sân khấu áo dài
Nếu muốn hiểu áo dài truyền thống đang được hồi sinh từ gốc rễ cộng đồng, hãy nhìn vào Đêm hội Áo dài và Trang phục dân tộc với chủ đề “Sắc màu Đắk Lắk – Hội tụ và lan tỏa”. Đây không phải show diễn của người mẫu chuyên nghiệp, mà là sân khấu của cán bộ, hội viên phụ nữ, nông dân đến từ 18 đơn vị thuộc các cụm thi đua Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh, Hội Nông dân tỉnh, các hội nữ trí thức, nữ doanh nhân, doanh nghiệp và Chi hội Văn hóa áo dài địa phương. Sự kiện nằm trong chuỗi hoạt động chào mừng 96 năm Ngày thành lập Hội Nông dân Việt Nam và Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, nên thông điệp rất rõ: áo dài và trang phục dân tộc là biểu tượng của người phụ nữ, người nông dân Đắk Lắk trong thời kỳ mới, không tách rời lao động, đời sống và phong trào thi đua. Thay vì để di sản ngủ quên, các tổ chức phụ nữ đã biến nó thành chất keo kết nối cộng đồng.
TP.HCM: áo bà ba miền Nam bước vào bảo tàng và sàn diễn
Ở phương Nam, câu chuyện di sản trang phục Việt không thể thiếu chiếc áo bà ba miền Nam. Trưng bày chuyên đề “Chiếc áo Bà ba - đượm tình phương Nam” do Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ tổ chức đã đặt áo bà ba ngang hàng với những biểu tượng văn hóa, chứ không chỉ là đồ mặc thường ngày. Theo ông Nguyễn Quốc Chính, áo bà ba là ký ức và một phần tâm hồn của vùng đất, đã chứng kiến và lưu giữ lịch sử phương Nam, mỗi đường kim, mũi chỉ là mảnh ghép ký ức cộng đồng. Quan khách được ngắm những biến tấu áo bà ba qua nhiều giai đoạn lịch sử, từ những chiếc áo mộc mạc từng theo bước các mẹ Việt Nam Anh hùng, nữ Anh hùng, Liệt sĩ trên chiến trường và trong công cuộc lao động xây dựng đất nước. Việc bảo tàng phối hợp với nhà sưu tập, nhà thiết kế và sinh viên thời trang để trình diễn thiết kế lấy cảm hứng từ áo bà ba cho thấy di sản không bị đóng khung trong tủ kính, mà đang được sáng tạo lại cho thế hệ mới.
Hà Nội và Hà Lan: phụ nữ áo dài nối dài nhịp cầu di sản
Tại Hà Nội, chương trình “Ngày hội Áo dài - Dân vũ” do Công an thành phố tổ chức đã đưa áo dài truyền thống vào đời sống của lực lượng vũ trang. Hơn 250 hội viên phụ nữ đến từ 21 cụm thi đua tham gia thi trình diễn áo dài và đồng diễn dân vũ, biến hình ảnh nữ chiến sĩ công an Thủ đô trong tà áo dài thành biểu tượng vừa mềm mại vừa bản lĩnh. Thiếu tướng Nguyễn Ngọc Quyền nhấn mạnh đây là dịp tôn vinh vẻ đẹp truyền thống của áo dài Việt Nam và thể hiện sự năng động, tinh thần gắn kết của nữ chiến sĩ – một câu nói cho thấy áo dài không đối lập với hiện đại, mà đồng hành cùng nó. Xa hơn, Ngày hội Giao lưu Văn hóa Việt Nam – Hà Lan nhân dịp 20/10 do Hội Phụ nữ Việt Nam tại Hà Lan tổ chức đã đưa áo dài, áo bà ba, khăn rằn lên sân khấu châu Âu, mỗi nhóm trình diễn như “một trang sử bằng vải vóc” với đồng giao, cổ trang, dân tộc, áo tứ thân và áo dài. Khi kiều bào nói “hòa nhập không có nghĩa là quên đi cội nguồn” và chọn áo dài làm ngôn ngữ văn hóa, di sản trang phục Việt đã bước qua biên giới một cách tự nhiên.
Câu lạc bộ áo dài và tổ chức phụ nữ: lực lượng giữ lửa di sản
Điểm chung của tất cả những sự kiện văn hóa áo dài kể trên là vai trò trung tâm của các tổ chức phụ nữ và câu lạc bộ văn hóa áo dài. Tại Đắk Lắk, Chi hội Văn hóa áo dài Hương sắc đại ngàn và Liên Chi hội Văn hóa Áo dài Việt Nam – Chi hội Tây Đắk Lắk cùng các hội nữ trí thức, nữ doanh nhân, phụ nữ công an đã biến đêm hội thành không gian giao lưu, kết nối và lan tỏa hình ảnh người phụ nữ, người nông dân trong thời kỳ mới. Ở TP.HCM, bảo tàng không làm việc một mình mà phối hợp với nhà sưu tập, nhà thiết kế và sinh viên để kể câu chuyện áo bà ba miền Nam bằng ngôn ngữ thiết kế hiện đại. Tại Hà Lan, Hội Phụ nữ Việt Nam là đơn vị đứng ra tổ chức ngày hội giao lưu, quy tụ đông đảo chị em kiều bào và bạn bè địa phương. Khi các cộng đồng này chủ động dùng áo dài truyền thống và áo bà ba miền Nam như chất liệu hoạt động, di sản không còn phụ thuộc vào vài nhà nghiên cứu, mà trở thành tài sản chung được phụ nữ áo dài gìn giữ hàng ngày. Kết luận rõ ràng: muốn di sản sống, hãy trao nó cho cộng đồng – và phụ nữ đang làm điều đó tốt hơn bất kỳ chiến dịch truyền thông nào.
