Từ công trường Dung Quất tới tham vọng độc lập chuỗi cung ứng đường sắt
Nhà máy ray Hòa Phát Dung Quất là dự án sản xuất ray đường sắt cao tốc và thép đặc biệt quy mô lớn, được đầu tư để tạo bước chuyển từ phụ thuộc nhập khẩu sang chủ động sản xuất ray Việt Nam đạt chuẩn quốc tế, qua đó nâng tỷ lệ nội địa hóa vật tư và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng đường sắt khu vực. Đến tháng 9/2026, dự án đã hoàn thành gần 70% khối lượng xây dựng, mở ra chặng nước rút để cho ra đời những thanh ray đường sắt tốc độ cao đầu tiên vào quý I/2027. Đây không chỉ là một dự án thép mới, mà là tuyên bố về vị thế công nghiệp: nếu khâu ray được nội địa hóa, các dự án đường sắt trọng điểm trong nước sẽ thoát dần khỏi phụ thuộc nguồn cung bên ngoài và có thêm dư địa để tối ưu chi phí, tiến độ.
Công nghệ cao và bài toán làm chủ kỹ thuật ray đường sắt cao tốc
Điểm đáng nói của nhà máy ray Hòa Phát không nằm ở quy mô vốn mà ở chọn lựa công nghệ và cách chuẩn bị nguồn lực kỹ thuật. Với tổng vốn đầu tư hơn 10.000 tỷ đồng, nhà máy được thiết kế công suất 700.000 tấn sản phẩm mỗi năm, tập trung vào ray đường sắt tốc độ cao, ray đô thị, ray cầu trục và thép hình kích thước lớn. Dây chuyền dùng hệ thống giá cán bốn trục linh hoạt, kết hợp đo laser kiểm soát hình học và siêu âm phát hiện khuyết tật bên trong thanh ray. Hòa Phát đặt mục tiêu sản xuất ray dài tới 100m, đáp ứng yêu cầu nghiêm ngặt về độ cứng, độ phẳng, độ thẳng theo tiêu chuẩn châu Âu, Nhật Bản, Trung Quốc. Song song lắp đặt thiết bị, doanh nghiệp phối hợp với SMS group và Trường Vật liệu thuộc Đại học Bách khoa đào tạo kỹ sư, chuẩn bị để không chỉ sản xuất mà còn làm chủ công nghệ ray đường sắt.
Liên kết nghiên cứu – sản xuất: nền tảng cho ray “Make in Vietnam”
Nếu chỉ nhập dây chuyền và cán theo bản vẽ, Việt Nam vẫn đứng ngoài cuộc chơi công nghệ đường sắt. Hòa Phát chọn hướng khác: gắn nhà máy ray với chương trình nghiên cứu dài hạn. CTCP Ray và Thép đặc biệt Hòa Phát Dung Quất đã ký biên bản ghi nhớ với Viện Công nghệ thuộc Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng về nghiên cứu, phát triển công nghệ sản xuất ray và các loại phụ kiện đường sắt đến tháng 12/2030. Viện Công nghệ chịu trách nhiệm phân tích tiêu chuẩn quốc tế, xây dựng quy trình công nghệ; Hòa Phát cung cấp nền tảng sản xuất để thử nghiệm và đưa kết quả vào quy mô công nghiệp. Cách làm này có ý nghĩa chiến lược: nó giúp hình thành bộ tiêu chuẩn, tài liệu kỹ thuật trong nước cho nhóm sản phẩm thép đặc biệt, đồng thời nâng cao tỷ lệ nội địa hóa vật tư đường sắt khi các dự án hạ tầng quy mô lớn được triển khai.
Tác động tới người dân và chuỗi cung ứng đường sắt trong dài hạn
Đối với người dân, câu chuyện nhà máy ray nghe có vẻ xa, nhưng hệ quả lại rất gần: khi các tuyến đường sắt cao tốc và đô thị dùng ray sản xuất trong nước, chi phí dự án có cơ hội ổn định hơn, tiến độ ít bị chi phối bởi đứt gãy chuỗi cung ứng đường sắt toàn cầu. Khi Việt Nam chuẩn bị triển khai các dự án đường sắt quy mô lớn, chủ động nguồn cung thép đặc chủng và phụ kiện quan trọng giúp giảm phụ thuộc nhập khẩu và tạo thêm đất sống cho ngành công nghiệp hỗ trợ. Theo kế hoạch, từ tháng 10/2026, nhà máy bước vào cao điểm tiếp nhận, lắp đặt, hiệu chỉnh, chạy thử thiết bị; nếu tiến độ được giữ vững, mẻ ray cao tốc đầu tiên dự kiến xuất xưởng quý I/2027, sau đó khoảng 6 tháng kiểm định trước khi thương mại hóa rộng rãi, với thời điểm đóng góp doanh thu đáng kể được kỳ vọng từ năm 2028.
Bước đệm để Việt Nam tham gia sâu hơn chuỗi cung ứng đường sắt khu vực
Từ một dự án thép chuyên biệt, Hòa Phát đang hướng tới tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng hạ tầng đường sắt. Lợi thế của doanh nghiệp nằm ở chuỗi sản xuất thép tương đối khép kín, năng lực khoảng 16 triệu tấn mỗi năm – nền tảng để chuyển kết quả nghiên cứu thành sản phẩm thương mại. Các dự báo cho thấy giai đoạn đầu, sản lượng bán hàng có thể đạt khoảng 595.000 tấn, tương ứng doanh thu khoảng 9.690 tỷ đồng; khi vận hành ổn định, doanh thu ước tính khoảng 11.400 tỷ đồng/năm, với lợi nhuận trước thuế khoảng 773 tỷ đồng/năm và đóng góp khoảng 150 tỷ đồng/năm vào ngân sách Nhà nước. Nếu những con số này trở thành hiện thực, ray "Make in Vietnam" không chỉ phục vụ các tuyến nội địa mà còn là lời mời để các dự án đường sắt khu vực nhìn nhận Việt Nam như một mắt xích cung ứng đáng tin cậy, thay vì chỉ là thị trường tiêu thụ.
