Kiểm soát tín dụng phải theo suốt vòng đời khoản vay
Kiểm soát tín dụng là chuỗi quy trình xác minh khả năng trả nợ, phê duyệt điều kiện vay, quản lý tài sản bảo đảm và theo dõi việc sử dụng vốn sau giải ngân để hạn chế tổn thất cho ngân hàng. Các kết luận thanh tra gần đây cho thấy điểm yếu không nằm ở một khâu riêng lẻ: hồ sơ thẩm định, điều kiện cấp tín dụng và giám sát sau cho vay đều cần được thực hiện nhất quán.
Ngày 16/10/2026, Thanh tra Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh Khu vực 8 công bố kết luận thanh tra đối với ACB Hà Tĩnh. Cùng với đó, các kết luận tại một số đơn vị thuộc BIDV ghi nhận hạn chế trong thẩm định nguồn trả nợ, đánh giá tài sản bảo đảm, kiểm tra sau cho vay và giám sát tài sản cho thuê. Những phát hiện này đáng lưu ý vì chất lượng tín dụng không thể chỉ được đo bằng tỷ lệ nợ xấu tại một thời điểm; khả năng nhận diện sớm rủi ro phụ thuộc vào việc kiểm soát hồ sơ và dòng tiền trong suốt thời hạn khoản vay.
ACB Hà Tĩnh: tăng dư nợ nhanh hơn nguồn vốn huy động
Tại ngày 31/5/2026, ACB Hà Tĩnh có hơn 1.767 tỷ đồng vốn huy động, giảm khoảng 63,8 tỷ đồng, tương đương 3,5% so với cuối năm 2025; dư nợ tín dụng đạt hơn 3.931 tỷ đồng, tăng gần 543 tỷ đồng, tương đương 16%. Nguồn vốn huy động tăng chậm hơn dư nợ, chưa đáp ứng đủ nhu cầu vay trên địa bàn, khiến chi nhánh phụ thuộc nguồn vốn từ Hội sở và ảnh hưởng hiệu quả kinh doanh.
Dư nợ có tài sản bảo đảm chiếm 99,92% tổng dư nợ, còn tỷ lệ nợ xấu giảm từ 0,95% cuối năm 2023 xuống 0,42% tại ngày 31/5/2026. Đây là các chỉ dấu tích cực, nhưng không xóa đi những thiếu sót thanh tra nêu trong thẩm định, xét duyệt cho vay, kiểm tra giám sát vốn vay và tài sản bảo đảm. Việc gần như toàn bộ dư nợ có tài sản bảo đảm chỉ phát huy tác dụng khi tài sản được quản lý và giá trị được theo dõi phù hợp.
Thanh tra cũng ghi nhận chi nhánh chưa bảo đảm đủ nhân sự Phó Giám đốc theo quy định. Cơ quan thanh tra đưa ra một kiến nghị với ACB và năm kiến nghị với ACB Hà Tĩnh để khắc phục tồn tại. Việc cần làm không chỉ là hoàn thiện hồ sơ, mà còn phải bảo đảm trách nhiệm quản lý đủ rõ để các bước kiểm soát khoản vay không bị đứt đoạn.
Tại BIDV, cần chứng minh nguồn trả nợ và cập nhật giá trị tài sản
Ở BIDV Quảng Ninh, hồ sơ thẩm định nguồn trả nợ của một số hộ kinh doanh chưa thu thập đầy đủ chứng từ về doanh thu và chi phí thực tế; có khách hàng đã ngừng hoạt động và hoàn tất thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế. Với nguồn thu từ cho thuê bất động sản, hồ sơ còn thiếu việc thu thập, đánh giá chứng từ nộp thuế; một số hồ sơ cá nhân cũng thiếu hóa đơn tài chính. Một số khoản vay chưa đáp ứng đầy đủ điều kiện theo phê duyệt.
Tại BIDV Kon Tum, một số tài sản bảo đảm chưa được định giá kịp thời, phù hợp với thời điểm định giá. Thanh tra còn lưu ý nguy cơ ở những khách hàng vay đồng thời tại BIDV và nhiều tổ chức tín dụng khác: đánh giá riêng từng khoản vay có thể bỏ sót tổng nghĩa vụ nợ, áp lực dòng tiền và mức độ phụ thuộc vào vốn vay. Vì vậy, thẩm định khoản vay cần dựa trên bằng chứng về thu nhập thực tế và bức tranh nợ đầy đủ, thay vì chỉ dựa vào dự báo hoặc giá trị tài sản ghi trong hồ sơ.
Tại BIDV Phú Yên, kết luận thanh tra ngày 18/9/2026 nêu hạn chế trong thẩm định, xét duyệt, giải ngân, sử dụng vốn và kiểm tra sau cho vay. Các tồn tại được mô tả chủ yếu là lỗi tác nghiệp, chưa để lại hậu quả tại thời điểm thanh tra và phần lớn có thể khắc phục. Dù vậy, yêu cầu kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm cho thấy sai sót hồ sơ không nên bị xem nhẹ: chúng có thể làm giảm khả năng phát hiện khoản vay đang lệch khỏi phương án ban đầu.
Giám sát sau giải ngân là mắt xích không thể bỏ qua
Các trường hợp tại ACB Hà Tĩnh và BIDV cho thấy cùng một vấn đề dưới nhiều hình thức: thẩm định ban đầu chưa đủ chắc, hồ sơ chưa phản ánh đầy đủ nguồn trả nợ hoặc giá trị tài sản, còn việc kiểm tra sau giải ngân có thể chưa theo sát thực tế sử dụng vốn. Đây không phải các yêu cầu thay thế nhau. Tài sản bảo đảm không tự bảo đảm dòng tiền trả nợ, còn hồ sơ đầy đủ cũng không thay cho việc giám sát khách hàng sau khi vốn đã được giải ngân.
Rủi ro tín dụng vì thế cần được xử lý bằng kiểm soát liên tục: xác minh doanh thu, chi phí và nghĩa vụ nợ; rà soát điều kiện phê duyệt trước giải ngân; định giá tài sản đúng thời điểm; rồi kiểm tra mục đích sử dụng vốn và tình trạng tài sản. Với hoạt động cho thuê tài chính, Thanh tra Ngân hàng Nhà nước Khu vực 2 cũng ghi nhận hạn chế tại BIDV–Sumi Trust Chi nhánh TP.HCM trong thẩm định, quyết định cho thuê và giám sát tài sản cho thuê. Biến động kinh tế có thể khiến phương án kinh doanh không diễn ra như dự kiến, nhưng đó càng là lý do để giám sát sát hơn.
Các yêu cầu khắc phục đã được đặt ra: ACB và chi nhánh Hà Tĩnh phải thực hiện các kiến nghị của thanh tra; BIDV Phú Yên phải kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm; BIDV–Sumi Trust được yêu cầu chấn chỉnh, khắc phục sai sót tại trụ sở và chi nhánh. Thước đo thực chất sẽ là liệu các đơn vị có biến kiến nghị thành quy trình kiểm soát nhất quán hay không.
Kết luận cần rút ra là giám sát sau cho vay không thể chỉ là bước kiểm tra hình thức sau khi hồ sơ đã hoàn tất. Ngân hàng phải nối chặt thẩm định, phê duyệt, định giá tài sản bảo đảm và theo dõi dòng tiền trong suốt vòng đời khoản vay. Nếu thiếu một mắt xích, tỷ lệ nợ xấu thấp tại một thời điểm cũng không đủ để chứng minh rủi ro đã được kiểm soát.
