Du lịch bền vững: từ “xu hướng mới” thành tiêu chí bắt buộc
Du lịch bền vững là cách đi chơi mà mỗi quyết định trong hành trình – từ chọn điểm đến, phương tiện, nơi lưu trú đến cách tiêu dùng và ứng xử – đều hướng tới giảm tác động tiêu cực lên môi trường, tôn trọng văn hóa bản địa và tạo lợi ích lâu dài cho cộng đồng địa phương, thay vì chỉ tập trung vào check-in hay tiêu thụ tài nguyên ngắn hạn. Không còn là một xu hướng nhất thời, du lịch bền vững đang dần trở thành tiêu chí lựa chọn hàng đầu của nhiều du khách Việt. Khi 85% du khách Việt Nam khẳng định việc du lịch bền vững hơn là quan trọng hoặc rất quan trọng, câu hỏi không còn là “có nên đi bền vững hay không”, mà là “mình bắt đầu thay đổi từ đâu”. Bằng những lựa chọn tinh tế và có ý thức hơn, mỗi du khách hoàn toàn có thể góp phần giảm thiểu tác động tiêu cực lên môi trường và cộng đồng địa phương.
Bước 1 & 2: Chọn điểm đến khác biệt và đi ngoài mùa cao điểm
Để có trải nghiệm du lịch bền vững, câu hỏi đầu tiên nên là: “Mình đi đâu để không trở thành gánh nặng cho điểm đến?”. Tình trạng quá tải tại các điểm du lịch nổi tiếng có thể gây áp lực lên hạ tầng và đời sống thường ngày của người dân địa phương. Một số điểm đến nổi tiếng quả thật không thể bỏ lỡ, nhưng đôi khi trải nghiệm đáng nhớ nhất lại đến từ những nơi ít ai ngờ tới. Du khách có thể hướng về Phú Yên, Ninh Thuận, Cao Bằng hay Mù Cang Chải để vừa tránh đám đông, vừa ủng hộ du lịch cộng đồng và thiên nhiên hoang sơ.
Song song với đó, đi ngoài mùa cao điểm là lựa chọn thông minh của du khách có ý thức. Mùa thấp điểm luôn có lý do riêng để trở thành lựa chọn của những du khách dày dạn kinh nghiệm: đường phố vắng vẻ hơn, nhịp độ khám phá cũng thư thả hơn. Huế trong những tháng đầu năm, dù đôi lúc có mưa phùn, lại giữ được vẻ trầm lắng và giàu cảm xúc. Khi chịu khó “dịch” lịch nghỉ, bạn không chỉ tận hưởng không gian yên tĩnh hơn, mà còn góp phần giảm áp lực lên dịch vụ và môi trường tại điểm đến – một lựa chọn du lịch xanh đúng nghĩa.
Bước 3 & 4: Di chuyển xanh và để sách dẫn đường cho hành trình
Một trong những lựa chọn du lịch xanh rõ ràng nhất là xem lại cách mình di chuyển. 50% du khách dự định sử dụng phương tiện di chuyển bền vững hơn trong chuyến đi, và đó là tín hiệu cho thấy chúng ta bắt đầu nhận ra sức nặng của mỗi cú bấm gọi taxi. Đi bộ đến quán cà phê trong khu phố, đón một chuyến tàu điện hay đạp xe dọc bờ sông thường giúp du khách cảm nhận điểm đến sâu sắc và bền vững hơn nhiều so với việc chỉ di chuyển bằng taxi. Tại Hà Nội, TP.HCM, xe buýt hai tầng hop-on hop-off, metro hay một vòng xích lô truyền thống là những lựa chọn vừa tiết kiệm, vừa giảm phát thải, vừa cho bạn cơ hội nhập vai “người địa phương” đúng nghĩa.
Ở một chiều cạnh khác, du lịch theo sách (Bookbound) là cách khiến mỗi chuyến đi chậm lại và sâu hơn. Thay vì hỏi “đi đâu?”, nhiều người bắt đầu bằng câu hỏi “đọc gì?”, để một cuốn tiểu thuyết hay tập tản văn dẫn lối cho hành trình của mình. Họ tìm đến nơi câu chuyện diễn ra, ghé thư viện, hiệu sách, bảo tàng văn học hoặc dành vài ngày ở không gian yên tĩnh để đọc, đi bộ và sống chậm. Giá trị chuyến đi không còn đo bằng số điểm check-in, mà bằng cảm giác thấu hiểu nơi mình đặt chân tới. Khi để sách định hướng lựa chọn, du khách có ý thức sẽ tránh kiểu du lịch tiêu dùng vội vã, ưu tiên trải nghiệm nội dung, văn hóa và cảm xúc – những yếu tố bản chất của du lịch bền vững.
Bước 5: Ưu tiên môi trường bằng những quyết định nhỏ nhưng kiên định
Du lịch bền vững không đòi hỏi bạn phải trở thành nhà hoạt động môi trường; nó bắt đầu từ những thói quen nhỏ nhưng kiên trì. 54% du khách mong muốn giảm thiểu rác thải trong chuyến đi của mình, cho thấy ý thức đang tăng lên – vấn đề là biến mong muốn thành hành động. Những lựa chọn nhỏ như mang theo bình nước cá nhân, túi vải, hay đơn giản là không để lại rác sau khi rời đi, đều có thể tạo ra khác biệt bền vững lớn. Khi tham gia các hoạt động ngoài trời, hãy cân nhắc những hành trình có yếu tố bảo tồn: quan sát rùa biển đẻ trứng và thả rùa con tại Côn Đảo, hoặc trekking sinh thái lên đỉnh Đại Bình (Bảo Lộc) – nơi du khách vừa trồng cây, vừa thu gom và phân loại rác dọc đường đi.
Quan trọng hơn cả là giữ kỷ luật với chính mình: từ chối sản phẩm dùng một lần, hạn chế mua sắm vô tội vạ, nói “không” với các hoạt động gây hại cho động vật hoặc phá vỡ hệ sinh thái. Du khách có ý thức hiểu rằng mỗi hành vi nhỏ đều gửi tín hiệu đến ngành du lịch; khi đủ nhiều người ưu tiên lựa chọn du lịch xanh, doanh nghiệp sẽ buộc phải thay đổi. Trách nhiệm môi trường không nằm ở những khẩu hiệu hô hào, mà nằm trong chiếc bình nước bạn mang theo, túi vải bạn sử dụng và túi rác bạn thu gom trong suốt hành trình.
Bước 6: Tôn trọng cộng đồng địa phương và kết thúc bằng một điểm đến tốt đẹp hơn
Hỗ trợ cộng đồng địa phương và bảo vệ môi trường không còn là mối quan tâm của riêng ai, mà đang dần trở thành một ưu tiên chung. 60% người tham gia khảo sát toàn cầu nhìn nhận du lịch mang lại tác động tích cực cho địa phương, và tại Việt Nam con số này còn cao hơn, đạt 76%. Nhưng những mặt trái như ùn tắc, rác thải, chi phí sinh hoạt tăng hay quá tải du khách vẫn hiện hữu. Lựa chọn nơi ăn uống, mua sắm và đặt vé tham quan là cách trực tiếp nhất để hỗ trợ kinh tế địa phương; khi bạn ưu tiên dịch vụ do người dân vận hành, đồng tiền du lịch sẽ quay lại nuôi sống cộng đồng.
Trước mỗi chuyến đi, hãy dành thời gian tìm hiểu về trang phục, quy tắc ứng xử và phong tục tôn giáo tại điểm đến, đặc biệt tại các không gian linh thiêng hay khu bảo tồn thiên nhiên. Du khách có ý thức không áp đặt thói quen của mình lên nơi đến, mà lắng nghe và tôn trọng sự khác biệt. Cuối cùng, mục tiêu của trải nghiệm du lịch bền vững là rời đi khi điểm đến trở nên tốt đẹp hơn: ít rác hơn, thêm vài cây xanh, vài hộ gia đình có thêm thu nhập, vài câu chuyện văn hóa được kể lại đúng cách. Khi hiểu rằng mỗi hành trình là một cam kết trách nhiệm, bạn sẽ thấy du lịch bền vững không làm chuyến đi kém vui hơn – nó khiến niềm vui trở nên xứng đáng.
