Làng du lịch Việt Nam được vinh danh: Cơ hội cho du lịch cộng đồng bền vững

Từ danh hiệu quốc tế đến bước ngoặt của làng du lịch Việt Nam

Làng du lịch Việt Nam là những cộng đồng nông thôn sở hữu tài nguyên tự nhiên, nghề truyền thống và văn hóa bản địa đặc sắc, được tổ chức lại để đón khách bằng mô hình du lịch cộng đồng bền vững, trong đó người dân vừa là chủ thể bảo tồn di sản vừa là người cung cấp dịch vụ trải nghiệm, tạo sinh kế dài hạn gắn với gìn giữ môi trường và bản sắc địa phương. Năm 2024, làng rau Trà Quế được Tổ chức Du lịch Liên Hợp Quốc vinh danh trong danh sách “làng tốt nhất thế giới”, là đại diện duy nhất của Việt Nam. Không lâu sau, Cẩm Thanh gần Hội An được xếp thứ 20 trong 50 ngôi làng đẹp nhất thế giới. Hai cái tên này không chỉ là tin vui, mà còn là lời khẳng định: nếu muốn cạnh tranh, du lịch Việt Nam phải đặt cộng đồng và văn hóa sống lên vị trí trung tâm.

Trà Quế: hơn 400 năm giữ nghề trồng rau để trở thành làng tốt nhất thế giới

Trà Quế, ngôi làng hơn 400 năm tuổi ở vùng ven Hội An, được vinh danh là “làng tốt nhất thế giới” nhờ cách giữ nghề và giữ người đầy bản lĩnh. Trên hơn 18ha đất phù sa pha cát, hàng chục loại rau thơm như húng quế, tía tô, rau răm, diếp cá… được canh tác bằng rong tươi và phân hữu cơ, tạo nên thương hiệu rau sạch gắn với ẩm thực xứ Quảng. Danh hiệu quốc gia cho nghề trồng rau và công nhận di sản văn hóa phi vật thể không phải để trưng bày, mà để làm nền cho một mô hình du lịch cộng đồng bền vững: người nông dân vẫn trồng rau, nhưng thu nhập tăng nhờ đón khách ngay trên thửa ruộng. Câu chuyện thành công ở đây nằm ở lựa chọn rất rõ ràng: ưu tiên chất lượng, không mở rộng ồ ạt, khai thác vừa đủ để làng vẫn là làng, không biến thành công viên giải trí.

Trải nghiệm “Một ngày làm nông dân làng rau Trà Quế” là minh chứng cho cách làm du lịch dựa trên lao động thường ngày chứ không phải dàn dựng. Du khách quốc tế khoác áo nâu, đội nón lá, xuống ruộng cuốc đất, trồng rau, bón phân, bắt sâu, gánh nước tưới từng luống. Họ lội bùn thật, học kỹ năng thật, rồi cùng người dân chế biến và thưởng thức các món như cao lầu, mì Quảng, bánh vạc, bánh đập ăn kèm rau Trà Quế. Một câu nói đáng trích: “Danh hiệu là sự ghi nhận đối với những giá trị văn hóa và tài nguyên thiên nhiên đặc sắc của ngôi làng, cũng như nỗ lực gìn giữ nghề truyền thống và phát triển du lịch theo hướng cộng đồng, bền vững”. Khi du khách chọn lội ruộng thay vì check-in sang chảnh, đó là tín hiệu rõ ràng rằng du lịch Việt Nam đang dịch chuyển sang trải nghiệm nông thôn Hội An gắn với đời sống thực.

Cẩm Thanh: rừng dừa nước, thuyền thúng và một “miền Tây thu nhỏ” đang lên

Nếu Trà Quế kể câu chuyện trên đồng ruộng thì Cẩm Thanh lại dẫn du khách ra một thế giới sông nước giữa lòng Hội An. Nằm cách phố cổ khoảng 4km, ở giao điểm của ba dòng sông Thu Bồn, Trường Giang và Lộ Cảnh Giang, Cẩm Thanh sở hữu hệ sinh thái nước lợ độc đáo, là vùng đệm sinh thái quan trọng của khu dự trữ sinh quyển Cù Lao Chàm – Hội An được UNESCO công nhận. Rừng dừa Bảy Mẫu từ diện tích 7ha ban đầu nay đã gần 100ha, với những con lạch nhỏ len giữa vạt dừa xanh. Chính cảnh quan này khiến ngôi làng được ví như “miền Tây thu nhỏ”, đủ sức thuyết phục một tạp chí quốc tế xếp Cẩm Thanh vào top 50 ngôi làng đẹp nhất thế giới. Đáng nói hơn, rừng dừa không bị biến thành khu vui chơi nhân tạo mà vẫn là môi trường sống của cư dân sông nước.

Trải nghiệm thúng chai ở Cẩm Thanh cho thấy cách một kỹ năng mưu sinh được nâng tầm thành sản phẩm du lịch mà vẫn giữ được linh hồn. Du khách ngồi trên chiếc thuyền thúng, chứng kiến người dân quăng chài, kéo lưới, bắt thủy sản, nghe hò xứ Quảng và “múa thúng” quay tròn trên mặt nước như một màn cảm giác mạnh đặc trưng. Theo chính quyền địa phương, khu vực Rừng dừa Bảy Mẫu hiện có khoảng 64 doanh nghiệp, 1.400 thuyền thúng và đón trung bình 5.000–6.000 lượt khách mỗi ngày, cao điểm lễ Tết lên tới khoảng 9.000 lượt. Những con số này không chỉ cho thấy sức hút, mà đặt ra câu hỏi: làm sao để tăng trải nghiệm mà không quá tải môi trường? Câu trả lời bước đầu là các tuyến mới như “Về Cẩm Thanh – Nghe dừa kể chuyện”, kết hợp thúng chai với nghề truyền thống, văn hóa nghệ thuật và đời sống cộng đồng.

Du lịch cộng đồng bền vững: từ khẩu hiệu thành chuẩn mực mới

Điểm chung quan trọng của Trà Quế và Cẩm Thanh là cả hai đều đặt người dân ở vị trí trung tâm của mô hình và coi tài nguyên văn hóa – sinh thái là “vốn” cần bảo toàn chứ không phải thứ để tiêu hao. Ở Trà Quế, địa phương khảo sát, đánh giá thực trạng và xây dựng kế hoạch phát triển theo hướng khai thác hài hòa không gian sinh thái, gắn với bảo tồn cảnh quan và giá trị văn hóa truyền thống. Ở Cẩm Thanh, hầu hết sản phẩm du lịch đều bắt nguồn từ hoạt động quen thuộc của cư dân sông nước, từ đưa khách đi thuyền, làm homestay, mở lớp nấu ăn đến sản xuất đồ thủ công từ tre, dừa. Đây không chỉ là du lịch cộng đồng bền vững trên lý thuyết, mà là cấu trúc sinh kế mới: du lịch trở thành phần mở rộng tự nhiên của đời sống, thay vì áp lực phải “diễn” cho khách xem.

Kết luận: Cơ hội và trách nhiệm khi làng Việt lên bản đồ du lịch thế giới

Khi một làng nông nghiệp được gọi là làng du lịch tốt nhất thế giới và một rừng dừa nước được tạp chí quốc tế xếp vào top 50 làng đẹp nhất, đó là lúc chúng ta phải nhìn lại chiến lược phát triển du lịch. Hai làng ven Hội An chứng minh rằng du khách quốc tế không tìm đến Việt Nam để mua thêm tour giá rẻ, mà để sống vài giờ trong đời sống thực: lội ruộng, trồng rau, ngửi mùi bùn và rong biển, ngồi thúng chai, nghe hò xứ Quảng. Đây là cơ hội để chuyển mạnh sang du lịch chất lượng, lấy trải nghiệm văn hóa và môi trường làm trục chính. Nhưng danh hiệu cũng đi kèm trách nhiệm: nếu chạy theo số lượng khách, phá vỡ không gian sinh thái, coi người dân là “diễn viên”, thì mô hình sẽ tự đánh mất sức hút. Con đường bền vững duy nhất là tiếp tục trao quyền cho cộng đồng, giới hạn khai thác, đầu tư bảo tồn – để làng vẫn là làng, mà vẫn đón được thế giới.