Tăng huyết áp người trẻ: Kẻ phá sức âm thầm trong độ tuổi sung sức nhất
Tăng huyết áp ở người trẻ là tình trạng huyết áp tăng cao ở nhóm tuổi 18-39, thường diễn tiến âm thầm, không triệu chứng rõ ràng, nhưng lại gây tổn thương tích lũy lên tim, não, thận và mạch máu trong nhiều năm, dẫn tới đột quỵ, nhồi máu cơ tim hay suy thận khi người bệnh vẫn còn trong độ tuổi lao động. Đây không còn là bệnh của riêng người cao tuổi mà đang dần trở thành vấn đề sức khỏe cộng cộng của thế hệ 8X, 9X, 10X.
Điều đáng bàn không phải là việc thêm một bệnh mạn tính nữa xuất hiện ở giới trẻ, mà là cách chúng ta tiếp tục tự ru ngủ mình rằng “còn trẻ thì không sao”. Một nghiên cứu trên 67.234 người từ 18 tuổi trở lên cho thấy 30,1% đã mắc tăng huyết áp, trong đó nhóm 18-29 tuổi là 4,1% và 30-39 tuổi là 12,3%. Những con số này không còn là cảnh báo, mà là lời xác nhận: tăng huyết áp người trẻ đã là thực tế. Nếu bạn không biết huyết áp của mình đang ở mức nào, nghĩa là bạn đang chấp nhận chơi trò may rủi với chính bộ não và trái tim của mình.
Trường hợp 24 tuổi tăng huyết áp: Lối sống hiện đại đang “già hóa” mạch máu
Câu chuyện của anh N.V.A, 24 tuổi, nhân viên văn phòng, là một ảnh phản chiếu trung thực lối sống của rất nhiều người trẻ. Thường xuyên làm việc ca đêm, ăn đồ ăn nhanh, ít vận động, uống nước ngọt có ga và hút thuốc lá, anh nghĩ mình vẫn “khỏe như bình thường”. Chỉ đến khi đi khám sức khỏe định kỳ cùng công ty, anh mới phát hiện huyết áp đã chạm ngưỡng 150/90 mmHg và được chẩn đoán tăng huyết áp giai đoạn 1 kèm rối loạn chuyển hóa do lối sống thiếu khoa học.
Trường hợp này không hiếm, nó là bức tranh thu nhỏ của cả một thế hệ sống trong căng thẳng công việc, thức khuya, ăn mặn, nhiều đồ chế biến sẵn, thừa cân, ít vận động và lạm dụng rượu bia, thuốc lá. Chúng ta coi đó là “bình thường mới”, nhưng cơ thể thì không. Tỷ lệ tăng huyết áp ở Việt Nam đã tăng từ 16,9% lên 25,1% chỉ trong một năm, và theo số liệu của Tổ chức Y tế thế giới, 1,3 tỉ người trên toàn cầu đang sống cùng bệnh này. Đây là cái giá sức khỏe mà lối sống đô thị đang bắt thế hệ trẻ phải trả trước tuổi 30.
Vì sao tăng huyết áp ở người trẻ nguy hiểm hơn chúng ta tưởng?
Người trẻ thường xem nhẹ tăng huyết áp vì “giờ chưa sao”. Thực ra, đó mới là điểm nguy hiểm nhất. Các chuyên gia ghi nhận nguy cơ biến chứng trong 10 năm đầu ở người trẻ bị tăng huyết áp có thể thấp, nhưng hệ lụy suốt đời lại rất cao với nhiều tổn thương liên quan đến tim, thận, não và mạch máu. Nói cách khác, bạn có thể sống thêm nhiều năm hoàn toàn không triệu chứng, nhưng mạch máu, cơ tim và cầu thận đang âm thầm bị “bào mòn”.
Áp lực máu cao kéo dài làm phì đại thất trái, xơ vữa động mạch sớm, tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim, suy tim; ở não là đột quỵ, suy giảm nhận thức; ở thận là tổn thương cầu thận, suy thận mạn; kèm theo tổn thương võng mạc, giảm thị lực. Theo Tổ chức Y tế thế giới, tăng huyết áp là nguyên nhân hàng đầu gây đột quỵ, nhồi máu cơ tim, suy tim, suy thận và tử vong sớm. Thực tế đáng lo hơn: gần một nửa số người mắc bệnh không biết mình bị tăng huyết áp. Khi cơn đột quỵ hay nhồi máu cơ tim đầu tiên xảy ra, nhiều người mới nhận ra họ đã “phơi nhiễm âm thầm” hàng thập kỷ.
Đo huyết áp chính xác: Sự khác biệt giữa chẩn đoán đúng và cả đời mang nhãn “bệnh nhân”
Một nghịch lý là tăng huyết áp có thể phát hiện sớm rất dễ chỉ bằng một máy đo chuẩn và vài phút, nhưng đo sai lại quá phổ biến. Những lỗi tưởng nhỏ như vừa leo cầu thang, uống cà phê xong đã đo, đang nói chuyện, xem điện thoại, ngồi bắt chéo chân, quấn băng cuốn lệch vị trí hoặc dùng kích thước băng không phù hợp đều có thể làm kết quả tăng hoặc giảm giả từ vài mmHg đến hàng chục mmHg. Sai số này đủ để biến một người bình thường thành “tăng huyết áp” hoặc khiến bác sĩ đánh giá thấp mức độ nguy hiểm.
Muốn đo huyết áp chính xác, người đo cần nghỉ ít nhất 5 phút, không hút thuốc, uống cà phê, trà đặc, rượu bia hoặc vận động gắng sức trong 30 phút trước đó; ngồi tựa lưng, hai chân đặt trên sàn, không bắt chéo; cánh tay đặt ngang mức tim, băng cuốn vừa với chu vi cánh tay; không nói chuyện, không dùng điện thoại trong lúc đo. Các chuyên gia khuyên nên đo nhiều lần trong ngày và ghi lại, vì một con số đơn lẻ không đủ đại diện cho cả bức tranh huyết áp của bạn. Trong thời đại ai cũng có thể mua máy đo tại nhà, sự khác biệt nằm ở việc bạn đo đúng hay đo qua loa.
Khám sức khỏe định kỳ: “Bảo hiểm” rẻ nhất để phát hiện sớm cao huyết áp
Điểm chung của rất nhiều ca tăng huyết áp người trẻ là phát hiện tình cờ: khám sức khỏe tổng quát, khám tuyển dụng, khám trước phẫu thuật hoặc đo huyết áp tại nhà. Lý do đơn giản: phần lớn bệnh nhân không có triệu chứng rõ ràng. Nhiều người chỉ đo khi đau đầu, chóng mặt, mệt mỏi, trong khi ở đa số, bệnh âm thầm tiến triển. Không ít người dưới 40 tuổi đã tăng huyết áp nhưng vẫn tin rằng mình “còn khỏe”.
Các chuyên gia khuyến cáo mỗi người trưởng thành nên “nhớ số đo huyết áp như nhớ số tuổi của mình”. Đây không phải lời nói ẩn dụ, mà là thái độ sống. Tỷ lệ kiểm soát tăng huyết áp ở người 30-79 tuổi tại Việt Nam chỉ khoảng 15%, nghĩa là đa số hoặc không biết mình bệnh, hoặc điều trị không đến nơi đến chốn. Khám sức khỏe định kỳ, đo huyết áp đúng kỹ thuật, giảm muối, kiểm soát cân nặng, tăng vận động, không hút thuốc, hạn chế rượu bia không chỉ là lời khuyên chung chung; đó là cách cụ thể nhất để thế hệ 20-30 tuổi không phải trả giá bằng những cơn đột quỵ và nhồi máu cơ tim khi sự nghiệp mới ở đoạn giữa đường.
