Hai khởi công trong một ngày: tín hiệu tăng tốc của hạ tầng công nghiệp Quảng Ninh
Khu công nghiệp Quảng Ninh đang bước vào giai đoạn tăng tốc, thể hiện qua việc đồng loạt khởi công các dự án hạ tầng công nghiệp quy mô lớn để mở rộng quỹ đất sản xuất tập trung, thu hút dòng vốn đầu tư công nghệ cao và tái cấu trúc không gian phát triển công nghiệp gắn với dịch vụ, logistics hiện đại của vùng Đông Bắc Việt Nam. Việc cụm công nghiệp Hải Yên tại Móng Cái được khởi công cùng với dự án VSIP Quảng Ninh ở khu kinh tế ven biển Quảng Yên cho thấy tỉnh không chỉ bổ sung diện tích đất cho sản xuất mà còn chủ động xây dựng mô hình khu công nghiệp thế hệ mới, hướng tới chuẩn "xanh" và bền vững. Điểm đáng chú ý là sự kiện này diễn ra trong khuôn khổ lễ khởi công, khánh thành tới 24 dự án, công trình trên địa bàn tỉnh với tổng vốn khoảng 46.816 tỷ đồng, gồm 22 dự án khởi công và 2 dự án khánh thành. Đây rõ ràng là thông điệp chính trị – kinh tế: Quảng Ninh muốn được nhìn nhận như cực tăng trưởng công nghiệp – dịch vụ hiện đại chứ không chỉ là địa phương du lịch.
Cụm công nghiệp Hải Yên: giải bài toán sản xuất nhỏ lẻ và không gian đô thị Móng Cái
Cụm công nghiệp Hải Yên không đơn thuần là một dự án hạ tầng công nghiệp mới mà là công cụ để Quảng Ninh "dọn sân" cho phát triển đô thị Móng Cái và nâng chuẩn sản xuất công nghiệp. Dự án có quy mô khoảng 55,9ha, trong đó đất cụm công nghiệp chiếm khoảng 50,27ha, còn lại dành cho đấu nối giao thông, với tổng mức đầu tư hơn 1.142 tỷ đồng. Đây là con số đáng kể đối với một cụm công nghiệp, thể hiện quyết tâm tạo mặt bằng sản xuất tập trung, đồng bộ hạ tầng kỹ thuật. Sau khi hoàn thành, cụm công nghiệp Hải Yên sẽ tạo thêm quỹ đất sản xuất tập trung cho doanh nghiệp, đồng thời hỗ trợ di dời các cơ sở sản xuất nhỏ lẻ không còn phù hợp với định hướng phát triển đô thị tại khu vực Móng Cái. Về bản chất, cụm này giống một "bộ lọc": doanh nghiệp phải chấp nhận di chuyển vào khu sản xuất tập trung, tuân thủ tiêu chuẩn hạ tầng công nghiệp, xử lý nước thải và môi trường. Nếu làm nghiêm, Móng Cái có thể chuyển từ mô hình sản xuất manh mún sang cấu trúc công nghiệp – biên mậu rõ ràng, sạch hơn và có khả năng đón các ngành có giá trị gia tăng cao.
Dự án VSIP Quảng Ninh: cú hích để bứt lên phân khúc đầu tư công nghệ cao
Khác với cụm Hải Yên mang tính "sắp xếp lại" không gian sản xuất, dự án VSIP Quảng Ninh là tuyên bố tham vọng của tỉnh ở phân khúc đầu tư công nghệ cao. Dự án được triển khai tại tiểu khu 1, khu công nghiệp phía Nam Đầm Nhà Mạc, thuộc khu kinh tế ven biển Quảng Yên và có tổng mức đầu tư hơn 5.800 tỷ đồng. Vị trí gần trục cao tốc Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh, thuận lợi kết nối cảng biển, cảng hàng không và các tuyến giao thông liên vùng, giúp khu công nghiệp này có lợi thế rõ rệt về logistics và chuỗi cung ứng. Theo định hướng, khu công nghiệp VSIP Quảng Ninh tập trung thu hút các dự án sản xuất công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ, chế biến, chế tạo và những ngành sử dụng công nghệ tiên tiến. Dự án hướng tới phát triển hạ tầng đồng bộ, tăng cường chuyển đổi số, sử dụng tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải carbon. Nếu nhà đầu tư thực sự làm đúng cam kết, VSIP Quảng Ninh có thể trở thành mô hình khu công nghiệp Quảng Ninh kiểu mới: nền tảng hạ tầng công nghiệp chất lượng cao, quỹ đất đủ lớn, hạ tầng số được tính toán ngay từ đầu thay vì vá víu sau này.
Quy hoạch 5 khu kinh tế, 23 khu công nghiệp: chiến lược cạnh tranh vùng hay rủi ro dư cung?
Điện, nước, giao thông nội bộ, hệ thống xử lý nước thải và hạ tầng số chỉ là phần nhìn thấy của chiến lược dài hạn mà Quảng Ninh đang theo đuổi: phát triển mạnh hệ thống hạ tầng công nghiệp để trở thành trung tâm công nghiệp – dịch vụ hiện đại của phía Bắc. Theo Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, Quảng Ninh đặt mục tiêu hình thành 5 khu kinh tế, 23 khu công nghiệp và 45 cụm công nghiệp trong giai đoạn quy hoạch. Về lý thuyết, mật độ khu công nghiệp dày có thể tạo lợi thế cạnh tranh vùng: doanh nghiệp FDI và nhà đầu tư công nghệ cao luôn tìm địa điểm có sẵn hạ tầng công nghiệp, nguồn lao động và kết nối liên vùng tốt. Tuy nhiên, nếu chạy theo số lượng mà không kiểm soát chất lượng quy hoạch, nguy cơ dư cung đất khu công nghiệp và lãng phí hạ tầng là có thật. Việc lãnh đạo tỉnh yêu cầu các hạng mục giao thông, cấp điện, cấp nước, thoát nước, xử lý nước thải và hạ tầng số phải được đầu tư đồng bộ ngay từ đầu cho thấy họ cũng ý thức rõ bài toán này.
Từ hạ tầng đến nhà đầu tư: Quảng Ninh cần chiến lược chọn lọc để giữ đà công nghệ cao
Điểm tích cực là cả cụm công nghiệp Hải Yên và dự án VSIP Quảng Ninh đều được thiết kế với tư duy chọn lọc nhà đầu tư, ưu tiên đầu tư công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ và những ngành có khả năng tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Khi đi vào hoạt động, VSIP Quảng Ninh sẽ bổ sung quỹ đất công nghiệp quy mô lớn cho khu kinh tế ven biển Quảng Yên, mở rộng không gian phát triển công nghiệp, thu hút thêm các dự án sản xuất và tạo việc làm cho lao động địa phương. Còn cụm công nghiệp Hải Yên giúp Móng Cái sắp xếp lại các cơ sở sản xuất nhỏ lẻ, tiến gần hơn tới hình ảnh một đô thị biên giới hiện đại. Tuy vậy, hạ tầng tốt và thông điệp chính sách chưa đủ để giữ chân nhà đầu tư công nghệ cao. Quảng Ninh sẽ phải cạnh tranh với nhiều địa phương khác về chất lượng nhân lực, thủ tục hành chính, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và tính nhất quán trong thực thi quy hoạch. Kế hoạch triển khai khu công nghiệp Bạch Đằng II với tổng vốn đầu tư 5.000 tỷ đồng, diện tích quy hoạch 420,93ha trong giai đoạn 2027-2031 càng nhấn mạnh rằng "cuộc chơi" này là đường dài chứ không phải chiến dịch ngắn hạn.
