Bắc Ninh bán dẫn là gì trong chiến lược phát triển mới của tỉnh?
Bắc Ninh bán dẫn là cách gọi cho chiến lược tỉnh Bắc Ninh định hình một hệ sinh thái công nghiệp chip bán dẫn dựa trên nền tảng điện tử, FDI công nghệ cao và không gian khu công nghiệp chuyên biệt, nhằm nâng cấp vị thế từ công xưởng lắp ráp lên trung tâm sản xuất, đóng gói, kiểm thử và từng bước tham gia các khâu giá trị cao hơn trong chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu.
Điểm nhấn không thể bỏ qua là 33 dự án trong lĩnh vực bán dẫn, vật liệu bán dẫn và sản xuất thiết bị, linh kiện phụ trợ đã “đổ bộ” vào tỉnh, hình thành một lớp hạ tầng công nghiệp mới gắn với ngành chip. Vấn đề không còn là Bắc Ninh có bước vào ngành bán dẫn hay không, mà là liệu tỉnh có dám và đủ lực đi xa hơn các khâu gia công truyền thống để trở thành cực công nghiệp chip của khu vực Đông Nam Á.
Dòng FDI công nghệ cao: Bệ phóng hay cái bẫy gia công?
Hệ sinh thái Bắc Ninh bán dẫn hiện được chống lưng bởi những nhà đầu tư FDI công nghệ cao với quy mô vốn lớn từ các tập đoàn quốc tế. Các dự án trải rộng từ bán dẫn, vật liệu bán dẫn đến sản xuất thiết bị và linh kiện phụ trợ, trong đó chỉ có 6 dự án thuộc nhóm cốt lõi bán dẫn và vật liệu, còn lại là phụ trợ. Nói thẳng, cấu trúc này cho thấy Bắc Ninh mới chủ yếu ở “vành ngoài” của chuỗi giá trị.
Sự hiện diện của các doanh nghiệp này đang tạo nền tảng để Bắc Ninh từng bước hình thành hệ sinh thái công nghiệp bán dẫn, mở rộng liên kết giữa các doanh nghiệp điện tử với ngành bán dẫn, đồng thời nâng cao khả năng tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Nhưng nếu tỉnh không đặt mục tiêu rõ ràng về tỷ trọng các khâu giá trị cao, nguy cơ mắc kẹt ở mô hình gia công, đóng gói, kiểm thử giá trị gia tăng thấp là rất thực tế, nhất là trong cạnh tranh với các trung tâm bán dẫn già dặn hơn trong khu vực.
‘Siêu khu kinh tế’ 10.000 ha và cuộc đua khu công nghiệp chip
Tham vọng vươn lên của Bắc Ninh không dừng ở các khu công nghiệp rải rác, mà đang dồn vào ý tưởng một “siêu khu kinh tế” khoảng 10.000 ha tại khu vực Kép, Lạng Giang và vùng phụ cận. Không gian này gắn với ga liên vận quốc tế, cảng cạn, hành lang đường sắt và hệ thống cao tốc – đúng tinh thần một cửa ngõ logistics và công nghiệp mới.
Theo định hướng, đây sẽ là khu tích hợp giữa sản xuất công nghệ cao, nghiên cứu – phát triển ứng dụng, logistics và công nghiệp bán dẫn, kết hợp với 4 khu công nghiệp công nghệ số có chức năng chuyên biệt, cùng các không gian cho bán dẫn, AI, trung tâm dữ liệu và đổi mới sáng tạo. Nếu được triển khai cùng cơ chế, chính sách đặc thù, khu vực này được kỳ vọng trở thành một cực tăng trưởng mới của Bắc Ninh. Câu hỏi là: Bắc Ninh có biến khu công nghiệp chip này thành lợi thế khác biệt so với các trung tâm trong khu vực, hay nó sẽ chỉ là một khu công nghiệp “na ná” nhiều địa phương khác?
Lợi thế nền tảng điện tử: Cửa mở để bước lên nấc giá trị cao hơn
Không phải ngẫu nhiên Bắc Ninh trở thành điểm đến của đầu tư ngành bán dẫn; việc lựa chọn địa điểm này được hỗ trợ đáng kể bởi nền tảng công nghiệp điện tử phát triển mạnh của tỉnh. Hơn một nghìn doanh nghiệp điện tử đang hoạt động, sử dụng lực lượng lao động lớn, tạo nên mạng lưới sản xuất và cung ứng dày đặc – thứ mà nhiều địa phương khác phải mất nhiều năm mới xây dựng được.
Hạ tầng trong 39 khu công nghiệp đã được phê duyệt chủ trương đầu tư và chấp thuận nhà đầu tư, với 23 khu đã đi vào hoạt động, đang được hoàn thiện về giao thông, cấp điện, cấp nước, thoát nước và kết nối với mạng lưới bên ngoài. Trên nền này, Bắc Ninh đẩy mạnh xúc tiến đầu tư, triển khai cơ chế “luồng xanh” thủ tục hành chính và đề xuất không gian phát triển công nghiệp bán dẫn trong các khu công nghiệp nhằm tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp bán dẫn tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị. Lợi thế sẵn có đã rõ, vấn đề nằm ở cách tỉnh chuyển hóa lợi thế thành sức bật cho các khâu thiết kế, R&D và vật liệu – nơi giá trị thật sự nằm lại.
Muốn thành trung tâm chip khu vực, Bắc Ninh phải dám “chơi” khâu giá trị cao
Hiện tại, công nghiệp bán dẫn ở Bắc Ninh vẫn tập trung nhiều vào đóng gói, kiểm thử và sản xuất linh kiện phụ trợ – những công đoạn có giá trị gia tăng thấp. Những mắt xích có giá trị cao như thiết kế chip, nghiên cứu – phát triển, chế tạo wafer và sản xuất vật liệu bán dẫn chưa hình thành rõ nét, doanh nghiệp nội địa lại tham gia còn hạn chế. Nếu bức tranh này kéo dài, Bắc Ninh khó có thể tự định vị là trung tâm chip trong khu vực, nhất là khi cạnh tranh về chi phí lao động không còn là “vũ khí” duy nhất.
Trong thời gian tới, tỉnh đã xác định tiếp tục thu hút các tập đoàn, doanh nghiệp chiến lược đầu tư vào những công đoạn có giá trị gia tăng lớn, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị bán dẫn. Việc đồng thời phát triển hạ tầng, thu hút doanh nghiệp đầu ngành, nâng cao năng lực doanh nghiệp nội địa và đào tạo nhân lực được kỳ vọng sẽ giúp Bắc Ninh từng bước hoàn thiện hệ sinh thái bán dẫn, thu hút thêm các dự án công nghệ cao, mở rộng chuỗi cung ứng và nâng cao giá trị gia tăng cho nền kinh tế địa phương. Nói cách khác, Bắc Ninh chỉ có thể trở thành trung tâm công nghiệp chip khu vực nếu dám dịch chuyển trọng tâm từ “lắp ráp cho thế giới” sang “cùng thiết kế và phát triển với thế giới”.
