Động thái điều tra của Úc: tín hiệu cảnh báo cho thép mạ kẽm Việt Nam
Cuộc điều tra chống bán phá giá đối với thép mạ kẽm Việt Nam tại Úc là quá trình rà soát của Ủy ban Chống bán phá giá Úc nhằm quyết định có tiếp tục duy trì, gia hạn hoặc chấm dứt thuế chống bán phá giá đang áp dụng với sản phẩm thép mạ kẽm nhập khẩu từ Việt Nam, trên cơ sở đánh giá nguy cơ bán phá giá và thiệt hại cho ngành sản xuất trong nước Úc.
Ngày 9/9, Ủy ban Chống bán phá giá Australia (ADC) chính thức khởi xướng điều tra xem xét việc tiếp tục áp dụng biện pháp chống bán phá giá đối với thép mạ kẽm nhập khẩu từ Ấn Độ, Malaysia và Việt Nam. Đây không phải là vụ việc mới hoàn toàn mà là vòng rà soát tiếp theo sau gần một thập kỷ áp thuế. Thuế chống bán phá giá đã được Úc lần đầu áp dụng với thép mạ kẽm từ ba nước, trong đó có thép mạ kẽm Việt Nam, từ ngày 16/8/2017 theo đề nghị của công ty thép BlueScope đại diện ngành sản xuất trong nước. Đáng chú ý, biện pháp này từng được gia hạn thêm 5 năm vào ngày 28/7/2022 và dự kiến hết hiệu lực ngày 16/8/2027 nếu không được tiếp tục. Điều đó cho thấy Úc không hề “lơi tay” với dòng sản phẩm này.
BlueScope và lập luận bảo hộ: khi lợi ích nội địa đặt lên bàn cân
Ngòi nổ của cuộc điều tra lần này đến từ BlueScope, doanh nghiệp thép lớn của Úc, khi họ tiếp tục nộp đơn ngày 17/8 đề nghị gia hạn biện pháp thuế chống bán phá giá với thép mạ kẽm. BlueScope lập luận rằng nếu biện pháp hết hiệu lực, lượng thép mạ kẽm nhập khẩu từ Việt Nam, Ấn Độ và Malaysia sẽ tiếp tục tăng, gây sức ép ép giá và kéo giảm giá trên thị trường Úc, khiến lợi nhuận và khả năng sinh lời của ngành thép nội địa suy giảm. Đồng thời, họ viện dẫn tình trạng dư thừa công suất thép toàn cầu và xu hướng áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại tại nhiều thị trường để chứng minh nguy cơ thép mạ kẽm Việt Nam và các nước bị bán phá giá vẫn hiện hữu. Quan trọng hơn, theo lập luận của BlueScope, các nhà xuất khẩu vẫn duy trì mạng lưới phân phối tại Úc và có thể nhanh chóng khôi phục xuất khẩu nếu thuế chống bán phá giá bị gỡ bỏ.
Dựa trên thông tin và các kết quả điều tra trước đây do BlueScope cung cấp, cùng tình hình thị trường và dư thừa công suất, ADC bước đầu nhận định rằng nếu biện pháp chấm dứt, ngành sản xuất thép trong nước Úc sẽ chịu thiệt hại đáng kể. Đây là nhận định mang tính “định hướng khung” cho cuộc điều tra, chứ chưa phải kết luận cuối cùng, nhưng đủ để đặt thép mạ kẽm Việt Nam vào thế phải chủ động phòng vệ. Câu chuyện không chỉ là tranh chấp về giá, mà là cuộc mặc cả giữa bảo hộ sản xuất nội địa Úc và quyền tiếp cận thị trường công bằng của thép mạ kẽm Việt Nam.
Quy trình điều tra và rủi ro thuế kéo dài cho nhà xuất khẩu Việt Nam
Về tiến trình, thời kỳ điều tra (POI) được xác định từ ngày 1/7/2025 đến ngày 30/6/2026. Các doanh nghiệp xuất khẩu có hạn cuối đến ngày 16/10 để nộp bản trả lời câu hỏi cho ADC, cũng như trình bày ý kiến của các bên liên quan. Dự kiến ngày 4/1/2027, ADC sẽ công bố Báo cáo các nội dung trọng yếu (SEF) làm căn cứ cho kết luận điều tra cuối cùng, và trong vòng 20 ngày sau đó, các bên được quyền bình luận, phản biện. Đến ngày 11/2/2027, Ủy viên ADC sẽ báo cáo và kiến nghị lên Bộ trưởng Bộ Công nghiệp, Khoa học và Tài nguyên Úc. Biện pháp thuế chống bán phá giá hiện tại sẽ hết hạn vào ngày 16/8/2027; nếu không được tiếp tục, thuế sẽ chấm dứt từ ngày 17/8/2027.
Điều rõ ràng là kết quả điều tra sẽ quyết định liệu thuế chống bán phá giá có tiếp tục “đè” lên thép mạ kẽm Việt Nam hay không, đồng nghĩa với việc định hình mức thuế và khả năng tiếp cận thị trường Úc của các nhà xuất khẩu. Nếu ADC cho rằng nguy cơ bán phá giá và thiệt hại vẫn tồn tại, thuế có thể được gia hạn; nếu không, cánh cửa giảm hoặc gỡ bỏ thuế sẽ mở ra. Trong bối cảnh này, nguy cơ lớn nhất với doanh nghiệp Việt Nam không chỉ là mức thuế cao, mà là việc bị áp dụng kết luận bất lợi nếu thiếu hợp tác, trả lời chậm hoặc không đầy đủ các yêu cầu thông tin từ phía Úc.
Tác động tới triển vọng xuất khẩu và cách đi khôn ngoan cho thép Việt
Thép mạ kẽm là vật liệu xây dựng và cơ khí quan trọng, nhiều doanh nghiệp Việt Nam như Hòa Phát, Nam Kim, Hoa Sen đã tham gia xuất khẩu sang Úc. Vì vậy, cuộc điều tra chống bán phá giá lần này tác động trực tiếp tới triển vọng xuất khẩu thép mạ kẽm Việt Nam. Nếu thuế chống bán phá giá tiếp tục kéo dài, lợi thế cạnh tranh về giá sẽ mòn đi, khiến thép mạ kẽm Việt Nam khó giữ thị phần trước hàng nội địa Úc. Ngược lại, nếu doanh nghiệp Việt Nam chứng minh được rằng xuất khẩu không gây thiệt hại, khả năng duy trì hoặc mở rộng thị phần sẽ được cải thiện đáng kể.
Trước sức ép đó, Cục Phòng vệ thương mại đã khuyến nghị các hiệp hội và doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu chủ động chuẩn bị nguồn lực, hợp tác đầy đủ với cơ quan điều tra và tham gia tất cả các giai đoạn vụ việc để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình. Đặc biệt, doanh nghiệp cần sớm bố trí nhân sự, thu thập số liệu, trả lời đầy đủ câu hỏi và xây dựng lập luận phản biện đối với quan điểm của nguyên đơn, thay vì coi đây là thủ tục hình thức. Thái độ hợp tác và hồ sơ minh bạch không chỉ giúp giảm nguy cơ bị áp mức thuế bất lợi, mà còn gửi đi tín hiệu rằng thép mạ kẽm Việt Nam là nguồn cung trách nhiệm và đáng tin cậy trên thị trường Úc.
Kết luận: Thép mạ kẽm Việt Nam cần tư thế chủ động trong cuộc chơi phòng vệ thương mại
Úc tiếp tục điều tra gia hạn thuế chống bán phá giá với thép mạ kẽm Việt Nam cho thấy xuất khẩu thép sang thị trường này sẽ không còn là “mảnh đất dễ dãi”. Việc BlueScope kiên trì đề nghị gia hạn biện pháp và ADC sớm mở điều tra chứng tỏ áp lực bảo hộ nội địa là có thật, và thép mạ kẽm Việt Nam sẽ còn thường xuyên đối mặt với các vụ điều tra chống bán phá giá tương tự.
Trong bối cảnh đó, lựa chọn của doanh nghiệp Việt Nam không phải là chờ đợi kết quả mà là chủ động tham gia cuộc chơi phòng vệ thương mại: đầu tư bài bản cho dữ liệu chi phí, xây dựng chiến lược giá minh bạch, phối hợp chặt chẽ với cơ quan quản lý, và sẵn sàng phản biện những lập luận bất lợi. Nếu coi vụ điều tra này là phép thử để nâng cấp năng lực tuân thủ và phòng vệ, thì dù kết quả thuế thế nào, thép mạ kẽm Việt Nam vẫn có thể giữ được chỗ đứng lâu dài hơn trên thị trường Úc và nhiều thị trường đòi hỏi cao khác.
