Một ổ trứng giữa nắng gắt: hiện tượng hiếm nhưng không thể xem nhẹ
Hiện tượng rùa biển đẻ trứng vào ban ngày tại Côn Đảo là một trường hợp hành vi lên bờ rùa lệch khỏi quy luật quen thuộc, cho thấy cả tính linh hoạt lẫn những dấu hiệu bất thường đáng để giới bảo tồn và cộng đồng quan tâm nghiêm túc. Lực lượng tuần tra Trạm Kiểm lâm Hòn Bà ghi nhận một cá thể rùa xanh (vích) lên bờ đẻ trứng tại bãi biển dưới chân mũi ĐK. Đáng chú ý, rùa xuất hiện lúc khoảng 9h sáng, khi trời đã nắng gắt, trái với tập tính rùa mẹ thường chỉ lên bãi đẻ vào ban đêm, từ khoảng 20h đến 5h sáng hôm sau. Trong bối cảnh sinh sản rùa biển thường gắn với bóng tối, ca đẻ này là lời nhắc rằng thiên nhiên không “cố định” như chúng ta vẫn nghĩ.
Ổ trứng 128 quả: hành vi thay đổi, sức sinh sản vẫn mạnh
Điểm quan trọng nhất của ca rùa biển đẻ trứng này không chỉ là khung giờ mà là chất lượng sinh sản. Do bãi biển toàn sạn san hô khô cứng, rùa mẹ phải đào tới lần thứ ba mới tìm được vị trí thích hợp để đẻ. Sự kiên trì đó tạo nên một tổ 128 quả trứng, cao hơn mức trung bình 80–100 trứng/tổ thường được ghi nhận tại Côn Đảo. Nói cách khác, dù hành vi lên bờ rùa thay đổi về thời gian, sinh sản rùa biển ở cá thể này vẫn cho thấy sức khỏe tốt và khả năng sinh sản hoàn toàn bình thường. Đây là một câu chuyện trái ngược: hành vi thì bất thường, nhưng kết quả sinh học lại rất “chuẩn”. Nó thách thức suy nghĩ quen thuộc rằng chỉ cần khác quy luật là phải gắn ngay với suy giảm hay bất ổn.
Từ bóng đêm đến nắng gắt: nhìn lại tập tính đẻ trứng của rùa biển
Để hiểu vì sao ca đẻ giữa ban ngày gây chú ý, cần nhìn lại quy luật lâu nay của rùa biển đẻ trứng. Ở các bãi như Hòn Bảy Cạnh, rùa mẹ thường chỉ lên bãi vào ban đêm, đúng lúc thủy triều lên cao. Quá trình đào tổ, đẻ và lấp cát kéo dài 2–3 giờ, trước khi rùa mẹ ngụy trang dấu vết rồi bò chậm rãi về lại biển vào gần sáng. Đây là “kịch bản chuẩn” cho đa số rùa xanh Côn Đảo. Thêm vào đó, một bãi đẻ tự nhiên luôn đầy rủi ro: triều cường làm ngập ổ, động vật hoang dã đào ăn trứng, hoặc con người giẫm đạp, lấy trộm trứng. Chính trên nền tập tính ổn định và rủi ro rõ ràng ấy, việc rùa biển đẻ trứng giữa ban ngày trở thành một ngoại lệ đáng suy nghĩ, thay vì chỉ là “chuyện lạ” để kể cho vui.
Cuộc chạy đua 6 giờ và vai trò quyết định của con người
Điều đáng mừng là trong cả những đêm trắng lẫn ca đẻ giữa ban ngày, lực lượng bảo tồn đã không đứng ngoài cuộc. Ngay sau khi rùa mẹ rời đi, kiểm lâm và phối hợp với khu nghỉ dưỡng đã di dời toàn bộ 128 quả trứng về hồ ấp chuyên dụng để đảm bảo nhiệt độ, độ ẩm tối ưu và tránh thiên địch, thời tiết. Đây là một phần trong “cuộc chạy đua 6 giờ”: trứng phải được di chuyển trong vòng 6 giờ kể từ khi rùa mẹ đẻ xong, nếu không phôi sẽ bám vào vỏ mềm và dễ bị tổn thương khi di chuyển. Ở bãi tự nhiên, tỷ lệ nở chỉ khoảng 50%, trong khi ấp trong môi trường có kiểm soát có thể đạt 90% tổ trứng nở thành công. Câu nói đáng trích ở đây là: "Khi trứng rùa biển được ấp trong môi trường nhân tạo có kiểm soát, tỷ lệ nở có thể đạt tới khoảng 90%". Đó là minh chứng rõ nhất cho ý nghĩa của bảo tồn rùa biển: không chỉ quan sát, mà chủ động tăng cơ hội sống cho từng chú rùa con.
Rùa xanh Côn Đảo: bảo tồn phải đi trước, đừng chờ thêm những ca “lạ”
Côn Đảo từ lâu là nơi có số lượng lớn rùa biển trở về đẻ trứng, với Hòn Bảy Cạnh là bãi đẻ chính của loài rùa xanh. Mùa sinh sản kéo dài từ tháng 4 đến tháng 11, cao điểm từ tháng 5 đến tháng 9, buộc kiểm lâm và tình nguyện viên thường trực gần như xuyên đêm trên bãi. Họ dùng đèn đỏ để rùa biển không bị hoảng sợ, theo sát thời điểm rùa mẹ đẻ xong để kịp mang trứng về hố ấp trong giới hạn 6 giờ. Đó không chỉ là quy trình kỹ thuật, mà là lựa chọn có tính chính trị: con người quyết định đứng về phía rùa biển, chấp nhận thức trắng và lao lực để đổi lấy thêm vài chục phần trăm cơ hội sống cho một thế hệ rùa mới. Ca rùa biển đẻ trứng lúc 9h sáng chỉ nhắc chúng ta rằng nếu không chủ động bảo tồn rùa biển ngay từ bây giờ, những “hiện tượng lạ” có thể trở thành bình thường – và bình thường mới ấy chưa chắc là điều chúng ta mong muốn.
