Tái thả động vật hoang dã: mắt xích quyết định của bảo tồn hiện đại
Tái thả động vật hoang dã là quá trình đưa các cá thể từng bị săn bắt, nuôi nhốt hoặc bị thương, sau khi được cứu hộ, chăm sóc và phục hồi tập tính hoang dã, trở lại môi trường tự nhiên phù hợp nhằm duy trì quần thể loài và góp phần phục hồi hệ sinh thái rừng. Trong bức tranh bảo tồn ở các vườn quốc gia Việt Nam, mắt xích này không còn là hoạt động phụ mà đã trở thành thước đo mức độ nghiêm túc của công tác cứu hộ bảo tồn sinh vật. Nếu chỉ dừng ở việc chữa lành mà bỏ quên bước tái thả có kiểm soát, cả hệ thống sẽ biến thành trại nuôi nhốt dài hạn thay vì một mạng lưới phục hồi hệ sinh thái sống động. Quan điểm cần khẳng định lúc này là: cứu hộ chỉ có ý nghĩa trọn vẹn khi rừng nhận lại những cá thể khỏe mạnh, đủ khả năng sinh tồn.
Phong Nha - Kẻ Bàng: 13 cá thể được trả về rừng như thế nào?
Ngày 20/8, Trung tâm Cứu hộ, bảo tồn và phát triển sinh vật thuộc Ban Quản lý Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng phối hợp Trung tâm bảo vệ rừng và di sản thế giới tổ chức tái thả 13 cá thể động vật hoang dã về môi trường tự nhiên. Danh sách gồm 5 cá thể khỉ cộc, 1 rùa sa nhân, 2 cu li nhỏ, 2 kỳ đà vân và 3 tê tê Java – tất cả đều là loài nguy cấp, quý, hiếm theo quy định chuyên ngành. Trước khi trở lại rừng, chúng được chăm sóc, phục hồi sức khỏe và tập tính hoang dã ngay tại trung tâm; chỉ những cá thể đạt yêu cầu về sức khỏe và khả năng thích nghi mới được lựa chọn tái thả. Đây không phải một buổi “thả cho xong”, mà là bước cuối cùng của quy trình cứu hộ bảo tồn sinh vật đã được theo dõi chặt chẽ, mở ra giai đoạn các cá thể tự kiếm ăn, tìm nơi trú ẩn và duy trì tập tính cần thiết để tồn tại trong tự nhiên.
Kon Ka Kinh: 24 cá thể nguy cấp, quý, hiếm và vai trò cộng đồng
Chỉ một ngày trước đó, tại Vườn quốc gia Kon Ka Kinh, Trung tâm Cứu hộ, Bảo tồn và Phát triển sinh vật phối hợp kiểm lâm khu vực Mang Yang đã tái thả 24 cá thể động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm về tự nhiên. Đây không phải là con số nhỏ; toàn bộ 24 cá thể được cứu hộ, chăm sóc từ tháng 7/2026 nhờ sự phối hợp của kiểm lâm và người dân tự nguyện giao nộp động vật hoang dã. Theo lãnh đạo trung tâm, việc tái thả các loài như khỉ mặt đỏ, khỉ vàng, khỉ đuôi dài, cu li nhỏ, tê tê Java, kỳ đà vân, rùa núi vàng, rùa núi viền, rùa đất lớn và trăn gấm không chỉ phục hồi quần thể loài trong hệ sinh thái rừng mà còn thể hiện nỗ lực giữ gìn nguồn gen quý và thực thi các cam kết quốc tế về bảo tồn động vật, thực vật hoang dã. Câu chuyện Kon Ka Kinh cho thấy, khi cộng đồng chuyển từ vai trò “khai thác” sang “bàn giao”, tái thả động vật hoang dã mới có cơ hội trở thành dòng chảy thường xuyên thay vì chiến dịch mang tính phong trào.
Chư Mom Ray và các điểm cứu hộ: nơi động vật được chữa lành trước ngày trở lại rừng
Điều ít được nói đến nhưng lại mang tính quyết định là chặng đường động vật đi qua trước khi được mang ra điểm thả. Tại Vườn quốc gia Chư Mom Ray, khu cứu hộ được bố trí ở nơi quanh năm mát mẻ, bao bọc bởi cây xanh, có suối nước, gần với không gian tự nhiên mà các loài từng sinh sống. Tê tê Java, rùa núi viền, khỉ đuôi dài, khỉ đuôi lợn, diều hoa Miến Điện… sau khi được cứu hộ hoặc tiếp nhận đều được đưa về đây để khám sức khỏe, nuôi dưỡng, phục hồi tập tính hoang dã trong các chuồng trại thiết kế riêng cho từng loài. Theo Ban Quản lý, mỗi cá thể chỉ được đưa ra rừng sau khi hội đồng đánh giá xác nhận đã phục hồi sức khỏe hoàn toàn và đủ điều kiện thả. Đây là mẫu hình cho thấy tái thả động vật hoang dã không thể tách rời một hệ thống cứu hộ bảo tồn sinh vật bài bản, có giám sát nghiêm ngặt và chống xâm nhập trái phép.
Từ tái thả đến phục hồi hệ sinh thái: bước đi chiến lược, không chỉ là hành động đẹp
Đặt cạnh nhau các sự kiện ở Phong Nha - Kẻ Bàng, Kon Ka Kinh và Chư Mom Ray cho thấy một quan điểm bảo tồn đang hình thành rõ nét: tái thả động vật hoang dã là công cụ phục hồi hệ sinh thái chứ không chỉ là hành động nhân văn. Khi các cá thể tê tê Java, cu li nhỏ, rùa, kỳ đà, trăn gấm và nhiều loài nguy cấp, quý, hiếm được trả về rừng, chúng góp phần duy trì quần thể động vật hoang dã tại từng vườn quốc gia. Việc thả động vật về môi trường tự nhiên “không chỉ góp phần phục hồi các quần thể loài trong hệ sinh thái rừng, mà còn thể hiện nỗ lực của tỉnh Gia Lai trong giữ gìn nguồn gen quý” – như lời Giám đốc Trung tâm Cứu hộ, Bảo tồn và Phát triển sinh vật Kon Ka Kinh. Tương lai của những loài nguy cấp quý hiếm này phụ thuộc vào ba trụ cột: mạng lưới cứu hộ chuyên nghiệp, sự hợp tác của kiểm lâm và cộng đồng, cùng quyết tâm gắn từng lần tái thả với mục tiêu dài hạn là phục hồi hệ sinh thái chứ không dừng lại ở những buổi lễ thả mang tính biểu tượng.
