Nghịch lý: Bay sang Bangkok, Tokyo để mua hàng Made in Vietnam
Hiện tượng hàng triệu người Việt bay sang các trung tâm mua sắm trong khu vực để săn hàng Made in Vietnam giá outlet là kết quả của một cấu trúc thị trường bán lẻ thiếu outlet center giá rẻ đạt chuẩn, chính sách khuyến mại chưa phù hợp và chiến lược định giá thiên về xuất khẩu, khiến người tiêu dùng trong nước phải ra nước ngoài mới tiếp cận được hàng chính hãng giá cạnh tranh.
Mỗi năm, rất nhiều du khách mua sắm nước ngoài người Việt chọn Singapore, Bangkok, Seoul, Tokyo hay Hải Nam để mua các sản phẩm được sản xuất ngay tại Việt Nam nhưng với mức giá outlet mà thị trường nội địa không cung cấp được. Thay vì được hưởng lợi từ lợi thế sản xuất tại chỗ, người tiêu dùng trong nước đang phải chịu giá bán lẻ cao hơn cho cùng một sản phẩm. Điều này không chỉ là câu chuyện săn sale; đó là biểu hiện của một thị trường bán lẻ Việt Nam chưa vận hành theo logic cạnh tranh toàn cầu, khi khâu phân phối trong nước kém hiệu quả và thiếu sân chơi đúng nghĩa cho hàng giảm giá chính hãng.
Gốc rễ vấn đề: Định giá, kênh phân phối và lỗ hổng mô hình outlet
Việt Nam là một trong những trung tâm sản xuất lớn của thế giới cho dệt may, da giày, túi xách, đồ gỗ của nhiều thương hiệu quốc tế, nhưng người tiêu dùng trong nước và du khách quốc tế lại hiếm khi tìm thấy hàng chính hãng giá outlet ngay trên quê nhà. Khoảng cách giá giữa trong nước và các outlet nước ngoài phản ánh không chỉ chi phí trung gian, mà còn là chiến lược định giá ưu tiên thị trường xuất khẩu, bỏ quên người mua nội địa.
Một lý do quan trọng là thị trường bán lẻ Việt Nam thiếu mô hình outlet quy mô, chuyên nghiệp và đạt chuẩn quốc tế để xử lý hàng tồn kho, hàng cuối mùa, hàng mẫu hoặc dòng sản phẩm thiết kế riêng cho kênh outlet. Thay vì được đẩy ra các outlet center giá rẻ như thông lệ toàn cầu, những sản phẩm này hoặc bị “ôm” trong kho, hoặc được xả hàng manh mún tại các chương trình khuyến mại ngắn hạn, bị giới hạn bởi trần giảm giá và thời gian khuyến mại hiện hành. Hậu quả: biên lợi nhuận bán lẻ trong nước được bảo vệ, nhưng niềm tin của khách mua về sự công bằng trong định giá bị bào mòn.
TP.HCM muốn đổi cuộc chơi bằng hệ sinh thái outlet center
Nhận thấy nghịch lý đó, Sở Công Thương TP.HCM đã tổ chức một tọa đàm chuyên đề về phát triển trung tâm outlet, tập hợp nhiều chuyên gia và đại diện cơ quan quản lý để bàn hướng đi mới cho thương mại – dịch vụ – du lịch. Thành phố không muốn outlet chỉ là nơi bán hàng giá rẻ, mà hướng tới một mô hình bán lẻ mới kết hợp mua sắm với lưu trú, giải trí, du lịch nhằm khuyến khích tiêu dùng nội địa và thu hút khách du lịch chi tiêu nhiều hơn.
Theo đề xuất, có ba hướng phát triển: các “làng outlet” quy mô lớn ngoài đô thị như một điểm đến du lịch mua sắm; các outlet ở vùng ven, linh hoạt để phục vụ cả cư dân đô thị lẫn vùng phụ cận; và mô hình outlet tích hợp trung tâm mua sắm, lưu trú, giải trí, du lịch. Ý tưởng này không chỉ nhằm giữ chân dòng tiền đang chảy ra nước ngoài do du khách mua sắm nước ngoài, mà còn kỳ vọng tạo một mặt bằng giá hợp lý hơn cho hàng Made in Vietnam, từ đó kích thích thị trường bán lẻ Việt Nam thay đổi.
Cơ hội lớn nhưng sẽ thất bại nếu không “phá rào” chính sách
Điểm then chốt nằm ở việc dám cải cách chính sách cho đúng “bản chất outlet”. Nhà đầu tư đề xuất ba trụ cột: cho phép hàng chính hãng tồn kho, cuối mùa, hàng mẫu và hàng sản xuất riêng cho kênh outlet được giảm giá sâu, thường xuyên quanh năm; triển khai hoàn thuế tại chỗ cho khách quốc tế thay vì đợi ra sân bay; và xây dựng khung chính sách ổn định, không chỉ thí điểm vài năm rồi thay đổi. Đây là các điều kiện tối thiểu nếu TP.HCM muốn trở thành điểm đến mua sắm chứ không phải một khu giảm giá lớn ngắn hạn.
Tuy vậy, nhiều chuyên gia cảnh báo nếu không xác định rõ khách hàng mục tiêu, nguồn hàng, vị trí và chính sách đủ hấp dẫn cho thương hiệu quốc tế lẫn doanh nghiệp Việt, các outlet center có thể “chết yểu” sau khi khai trương. Việc lựa chọn vị trí còn phải gắn với hạ tầng đang và sẽ hình thành, như các trục kết nối cảng, sân bay, vùng du lịch ven biển để tạo lợi thế giao thông và dòng khách. Nói cách khác, outlet không thể là một công trình đơn lẻ; nó phải được thiết kế như một mắt xích trong hệ sinh thái bán lẻ – du lịch – dịch vụ.
Khoảng cách giá: Đòn bẩy cạnh tranh hay vết nứt niềm tin?
Khoảng cách giá giữa mua hàng Made in Vietnam tại các outlet nước ngoài và tại các cửa hàng trong nước đang tạo ra cơ hội kinh doanh rõ rệt cho những ai biết tổ chức hệ thống outlet center giá rẻ, nhưng đồng thời phơi bày vấn đề định giá thiếu minh bạch và kém thân thiện với người tiêu dùng nội địa. Khi người Việt thấy mình được đối xử “kém hơn” khách mua ở nước khác, niềm tin vào thương hiệu và vào thị trường bị suy giảm.
Nếu TP.HCM và các địa phương tận dụng cơ hội này để xây dựng mô hình outlet đạt chuẩn, gắn với shopping tourism, hoàn thuế tại chỗ và chính sách giảm giá linh hoạt, thị trường bán lẻ Việt Nam có thể bước sang một giai đoạn cạnh tranh lành mạnh hơn, nơi người Việt không còn phải bay sang Bangkok hay Tokyo để săn hàng Việt giá mềm. Ngược lại, nếu nửa vời và tiếp tục duy trì khung khuyến mại hạn chế, nghịch lý người Việt đi mua hàng Việt ở nước ngoài sẽ còn kéo dài, và dòng tiền chi tiêu sẽ tiếp tục chảy ra ngoài biên giới.
