Từ camera đơn lẻ đến quản lý giao thông tập trung
Trung tâm giám sát giao thông thông minh là mô hình trong đó dữ liệu từ hệ thống camera giám sát giao thông, cảm biến và các nguồn hiện trường được thu thập, phân tích tập trung để hỗ trợ lực lượng chức năng điều hành, xử lý vi phạm và phòng ngừa tai nạn theo thời gian gần thực tế. Khi các địa phương nói về quản lý giao thông tập trung, điều họ đang xây dựng không chỉ là phòng máy lạnh với màn hình lớn, mà là một chuỗi công nghệ đi từ mắt xích nhỏ nhất là chiếc camera ngoài đường. Dự án trung tâm dữ liệu, quản lý, giám sát, xử lý vi phạm và điều hành giao thông do Công an tỉnh Khánh Hòa làm chủ đầu tư là một ví dụ, nhằm hiện đại hóa cách quản lý và điều hành giao thông trên địa bàn. Vấn đề là: nối những "con mắt" rời rạc thành một hệ thống thật sự thông minh hay chỉ dừng lại ở mức ghi hình và phạt nguội.
Cầu Thị Nại: thêm camera để cứu người hay chỉ để ghi hình?
Câu chuyện trên cầu Thị Nại cho thấy vì sao nhiều địa phương nóng lòng lắp thêm camera. Sau hàng loạt vụ nhảy cầu, UBND phường Quy Nhơn Đông đã giao công an phường rà soát, đề xuất phương án lắp đặt camera giám sát trên cầu theo kiến nghị của người dân. Dự kiến 4 camera sẽ được bố trí so le dọc cầu nhằm tăng khả năng quan sát. Đây là một quyết định hợp lý nếu xét đến lưu lượng phương tiện lớn, phần cầu chính dài gần 2,5 km với 54 nhịp, tổng vốn đầu tư trước đó gần 370 tỷ đồng. Nhưng thực tế phũ phàng là hệ thống camera cũ tại hai đầu cầu đã hư hỏng do mưa bão và chưa được sửa chữa. Nếu bài học bảo trì vẫn chưa được rút ra, việc thêm camera mới sẽ lặp lại vòng luẩn quẩn: lắp – hỏng – bỏ mặc – lại lắp tiếp.
Khi người dân đòi hỏi nhiều hơn một chiếc camera
Tín hiệu tích cực là người dân không còn chấp nhận vai trò thụ động trong câu chuyện an toàn giao thông. Họ đề nghị lắp camera không chỉ để phạt vi phạm mà để "hỗ trợ theo dõi giao thông, an ninh trật tự và giúp lực lượng chức năng nhanh chóng phát hiện, xử lý các tình huống bất thường". Những vụ việc trên cầu Thị Nại, trong đó có các trường hợp có ý định nhảy cầu xảy ra vào ban đêm khi cầu vắng người, bộc lộ khoảng trống cảnh báo sớm. Đề xuất thêm hệ thống giám sát hoạt động liên tục và thiết bị cứu hộ, phao cứu sinh không phải chuyện phụ, mà là phần thiết yếu nếu xem camera như một mắt xích trong chuỗi cứu nạn. Nếu trung tâm giám sát chỉ ghi lại khoảnh khắc bi kịch mà không kịp phát cảnh báo, đó là thất bại về thiết kế vận hành, không chỉ là thiếu thiết bị.
Khánh Hòa: xây trung tâm dữ liệu hay thêm một phòng điều hành?
Ở tầm rộng hơn, Khánh Hòa đang triển khai dự án trung tâm dữ liệu, quản lý, giám sát, xử lý vi phạm và điều hành giao thông với mục tiêu hiện đại hóa công tác quản lý và điều hành. Hệ thống camera giám sát sẽ được triển khai trên các tuyến quốc lộ và những tuyến phố chính, kết nối về trung tâm để giám sát tình hình giao thông, phát hiện và xử lý vi phạm, theo dõi các tình huống phát sinh trên các tuyến đường. Điều đáng chú ý là dữ liệu này còn phục vụ phân tích, tổng hợp, nâng cao năng lực chỉ huy, điều hành giao thông. Nói cách khác, họ đang xây nền tảng cho quản lý giao thông tập trung. Nhưng nếu trung tâm dữ liệu thông minh chỉ dùng để xem lại băng, không gắn với quy trình điều tiết lưu lượng, phân luồng, tổ chức lại hạ tầng, thì nó chỉ là một phòng điều hành sang trọng, không phải hệ thần kinh của đô thị.
Đừng để camera thành biểu tượng hình thức
Các dự án camera giám sát giao thông từ cầu Thị Nại đến các tuyến quốc lộ Khánh Hòa, về bản chất, đều được triển khai để phục vụ mục tiêu an toàn, trật tự và phát triển kinh tế – xã hội địa phương. Hệ thống mới chỉ có ý nghĩa khi nó hỗ trợ lực lượng chức năng giám sát giao thông, an ninh trật tự, phát hiện vi phạm và phòng ngừa tai nạn kịp thời. Muốn vậy, phải coi trọng ba yếu tố: bảo trì thiết bị, đào tạo con người vận hành, và xây quy trình phản ứng nhanh. Lắp thêm camera mà không có trung tâm xử lý vận hành hiệu quả là lãng phí; nhưng xây trung tâm đồ sộ mà không có dữ liệu tin cậy, được cập nhật, cũng không khác gì cơ thể khỏe mạnh nhưng thiếu giác quan. Công nghệ chỉ là công cụ, còn kết quả giảm tai nạn và ùn tắc phụ thuộc vào cách mỗi địa phương dám dùng dữ liệu để thay đổi cách tổ chức giao thông của mình.
