Mỹ phẩm giả nguy hiểm là gì và vì sao bạn phải quan tâm ngay?
Mỹ phẩm giả nguy hiểm và mỹ phẩm không rõ nguồn là những sản phẩm chăm sóc da, tóc, trang điểm bị làm nhái, tự pha chế hoặc lưu hành khi không hề có hồ sơ kiểm định, nhãn mác, chứng từ hợp pháp, khiến người dùng không thể biết chính xác thành phần, xuất xứ và mức độ an toàn trước khi bôi trực tiếp lên da hay tóc của mình.
Sự bùng nổ của thương mại điện tử và mạng xã hội đang mở đường cho nền kinh tế ngầm phát triển với quy mô ngày càng tinh vi. Trong số các mặt hàng bị làm giả, hóa mỹ phẩm là nhóm có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất, trực tiếp đe dọa sức khỏe cộng đồng và làm suy yếu môi trường kinh doanh. Điều đáng lo là chuỗi cung ứng này đã phát triển thành một “hệ sinh thái ngầm” khép kín với nhiều mắt xích chặt chẽ, từ xưởng pha chế chui đến kho hàng ngầm và các kênh bán trên mạng. Nói thẳng: mỗi lần bạn bấm mua một hũ kem “trắng cấp tốc” không rõ nguồn gốc, bạn đang tiếp tay cho cả một hệ thống phi pháp, chứ không chỉ là một người bán nhỏ lẻ.
Đằng sau livestream bán mỹ phẩm rẻ là chuỗi cung ứng ngầm tinh vi
Nếu bạn nghĩ mỹ phẩm giả chỉ là vài quầy nhỏ ở chợ, bạn đã lạc hậu. Mô hình vận hành của chuỗi cung ứng mỹ phẩm giả hiện nay đã phát triển thành hệ sinh thái ngầm khép kín với sự phân công chuyên môn hóa cao qua nhiều mắt xích chặt chẽ. Ở đầu nguồn là các công xưởng sản xuất chui tại vùng ven đô hoặc nông thôn hẻo lánh để né tránh lực lượng chức năng, nơi hóa chất công nghiệp trôi nổi chứa corticoid, thủy ngân, hydroquinone được pha chế bằng dụng cụ thô sơ thành kem trộn, kem dưỡng gắn mác ngoại.
Sau đó, bao bì, vỏ hộp, tem chống giả điện tử và mã QR giả được in nhái để đánh lừa người mua khi kiểm tra. Thành phẩm được đưa vào kho ngầm, thường xuyên thay đổi địa điểm, rồi tuồn ra thị trường qua dịch vụ chuyển phát nhanh với khai báo hàng hóa sai tên. Mắt xích tạo doanh số đột biến chính là các phiên livestream trên TikTok Shop, Shopee và Facebook. Mạng xã hội đang trở thành một trong những kênh tiêu thụ mỹ phẩm phổ biến; chỉ với một chiếc điện thoại, người bán có thể livestream, quảng cáo công dụng, chốt đơn và giao hàng đến nhiều địa phương. Câu hỏi thẳng thắn: bạn có chắc người đang hô hào “hàng chuẩn hãng” trên livestream không đứng sau một kho hàng vô số mỹ phẩm không rõ nguồn?
Khi làn da trở thành nạn nhân: Tổn thương trước mắt và biến chứng lâu dài
Những lọ kem “trắng thần tốc”, “trị nám cấp tốc” hay serum “trẻ hóa trong 7 ngày” không chỉ là lời nói quá; chúng là tín hiệu báo động đỏ cho mỹ phẩm kém chất lượng và mỹ phẩm giả nguy hiểm. Tại Bệnh viện Da liễu Thanh Hóa, không ít bệnh nhân đến khám với các biểu hiện kích ứng, viêm da tiếp xúc, ngứa rát, mẩn đỏ. Qua khai thác tiền sử sử dụng mỹ phẩm, bác sĩ nhận định tình trạng tổn thương da ở một số trường hợp liên quan trực tiếp đến sản phẩm người bệnh đã dùng.
Trường hợp bệnh nhân mua kem trị nám trên mạng, ban đầu da trắng lên nhưng sau đó ngứa, mẩn đỏ phải đến bệnh viện điều trị không phải chuyện hiếm. Theo bác sĩ Phạm Thị Lài, các sản phẩm mỹ phẩm giả, kém chất lượng có thể gây nhiều nguy cơ đối với làn da: từ kích ứng, khô, sạm, tổn thương da đến những trường hợp diễn biến nặng, cần thời gian dài để điều trị. Nói cách khác, bạn tiết kiệm vài trăm nghìn cho một hũ kem trôi nổi nhưng có thể phải trả giá bằng nhiều tháng, thậm chí lâu hơn, điều trị da liễu. Và “bởi phía sau một món hàng giá rẻ, nếu thiếu kiểm soát, có thể là cái giá rất đắt đối với sức khỏe”.
Lực lượng chức năng liên tiếp thu giữ mỹ phẩm không rõ nguồn – cảnh báo không thể phớt lờ
Những vụ việc bị phát hiện cho thấy mỹ phẩm không rõ nguồn gốc vẫn có nguy cơ thâm nhập thị trường bằng nhiều hình thức. Ở một hộ kinh doanh, lực lượng chức năng phát hiện 490 chai mỹ phẩm không có nhãn, bao bì, hóa đơn, chứng từ và tài liệu kèm theo. Trong vụ khác, cơ quan chức năng thu giữ 256 chai mỹ phẩm do đối tượng tự sản xuất cùng 122 lọ mỹ phẩm không rõ nguồn gốc, xuất xứ, không có hóa đơn, chứng từ. Đây không phải “sai sót nhỏ” mà là cả một dây chuyền sản xuất mỹ phẩm giả hoạt động tại nhà, nhắm thẳng vào túi tiền và làn da người dùng.
Tại Hà Nội, một cơ sở kinh doanh bị kiểm tra khi đang bán nhiều loại mỹ phẩm, thực phẩm bổ sung đến đồ điện tử, nhưng chủ cơ sở không xuất trình được hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc hợp pháp của nhiều mặt hàng. Đáng chú ý, lực lượng quản lý thị trường ghi nhận 117.484 sản phẩm mỹ phẩm, trong đó hơn 93.000 sản phẩm là keo, xịt tạo kiểu tóc mang nhãn hiệu Make Sense, tất cả đều không có hóa đơn, chứng từ và được sản xuất tại Trung Quốc. Cùng đợt kiểm tra, 785 sản phẩm có dấu hiệu giả mạo các nhãn hiệu đang được bảo hộ tại Việt Nam cũng bị phát hiện. Những con số này là lời nhắc thẳng thắn: mỹ phẩm giả và mỹ phẩm không rõ nguồn không phải ngoại lệ hiếm hoi, mà là thực tế đang len lỏi trong giỏ hàng online của rất nhiều người.
Người tiêu dùng phải làm gì: Kiểm tra mỹ phẩm chính hãng không phải lựa chọn, mà là trách nhiệm với làn da
Thói quen “thấy rẻ là mua”, “thấy hot trên livestream là chốt đơn” đang biến người tiêu dùng thành mục tiêu hoàn hảo cho mỹ phẩm giả nguy hiểm. Đáng chú ý, mạng xã hội là kênh tiêu thụ mỹ phẩm phổ biến, nơi người bán dễ dàng quảng cáo công dụng, chốt đơn và giao hàng trên diện rộng. Người dùng lại thường không kiểm tra kỹ mà tin vào hình ảnh, lời giới thiệu màu mè. Kết quả: mỹ phẩm không rõ nguồn, mỹ phẩm kém chất lượng tiếp tục sinh lời, còn da bạn lãnh hậu quả.
Từ thực tế điều trị, các bác sĩ khuyến cáo người dân cần thận trọng trước những lời quảng cáo về công dụng “thần tốc” của mỹ phẩm trên mạng xã hội. Khi lựa chọn sản phẩm, cần kiểm tra kỹ nhãn mác, nguồn gốc, thông tin sản phẩm và ưu tiên mua tại các cơ sở kinh doanh uy tín. Đừng vì giá rẻ hoặc tin vào lời quảng cáo mà sử dụng sản phẩm không rõ nguồn gốc. Kiểm tra mỹ phẩm chính hãng không chỉ dừng ở việc nhìn tem hay quét mã vì tem điện tử, mã QR cũng bị làm giả; hãy đối chiếu thông tin với nhà phân phối chính thức, kiểm tra giấy công bố sản phẩm khi có thể. Và nếu sau khi dùng mỹ phẩm xuất hiện ngứa, mẩn đỏ, nổi ban hoặc kích ứng da, hãy đến cơ sở y tế có chuyên môn để được thăm khám, xác định nguyên nhân và điều trị đúng cách. Làn da không phải nơi để đánh cược với may rủi của thị trường ngầm.
