Lao động hồi hương: vốn kỹ năng quốc tế không tự động chuyển thành việc làm tốt
Lao động về nước Hàn Quốc và Nhật Bản là nhóm người Việt đã làm việc tại các doanh nghiệp ở hai thị trường này, tích lũy kỹ năng lao động quốc tế, ngoại ngữ và tác phong công nghiệp, sau đó hết hạn hợp đồng hoặc tốt nghiệp rồi trở về Việt Nam với kỳ vọng tìm được việc làm phù hợp, thu nhập tốt và cơ hội thăng tiến lâu dài trong nước. Họ được kỳ vọng trở thành lực lượng nhân sự chất lượng cao cho các doanh nghiệp FDI, nhưng thực tế cho thấy khoảng cách đáng kể giữa kỳ vọng và khả năng đáp ứng tiêu chí tuyển dụng trong nước. Điểm tích cực là nhóm lao động này thường có tay nghề, ý thức kỷ luật, khả năng giao tiếp tiếng Hàn hoặc tiếng Nhật và quen với môi trường sản xuất hiện đại. Tuy nhiên, không ít người sau khi về nước vẫn loay hoay tìm việc, hoặc chấp nhận công việc chưa tương xứng với kinh nghiệm. Nguyên nhân không nằm ở việc thiếu nhu cầu tuyển dụng, mà ở chỗ người lao động chưa chuyển hóa được trải nghiệm quốc tế thành hồ sơ cạnh tranh rõ ràng, gắn với nhu cầu cụ thể của doanh nghiệp trong nước.
Hội chợ việc làm Bắc Ninh: nơi lợi thế quốc tế gặp thực tế yêu cầu doanh nghiệp
Bắc Ninh là một ví dụ điển hình cho nỗ lực kết nối lao động về nước Hàn Quốc, Nhật Bản với nhu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp công nghiệp. Bình quân mỗi năm, địa phương có hơn 7.000 lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, trong đó Hàn Quốc và Nhật Bản chiếm khoảng 40% nhờ môi trường làm việc hiện đại và cơ hội nâng cao tay nghề. Để tránh lãng phí nguồn lực này, các hội chợ việc làm Bắc Ninh được tổ chức nhằm tạo điểm gặp trực tiếp giữa lao động hồi hương và doanh nghiệp. Ngày 12-10, Trung tâm Dịch vụ việc làm Bắc Ninh phối hợp với Trung tâm Lao động ngoài nước và Văn phòng Tổ chức IM Japan tại Việt Nam tổ chức hội chợ việc làm dành cho lao động từng đi làm việc tại Hàn Quốc, Nhật Bản trở về nước. Ngày 21/4, một hội chợ khác kết nối người lao động với 12 nghìn vị trí việc làm trống, trong đó 10 doanh nghiệp tuyển trực tiếp khoảng 9 nghìn lao động. Đây không chỉ là nơi phát hành thông tin tuyển dụng, mà là “phòng thử nghiệm” cho việc người lao động có thực sự hiểu mình đang bán điều gì: kỹ năng cụ thể, ngoại ngữ đến đâu, sẵn sàng gắn bó thế nào. Theo đại diện các doanh nghiệp sản xuất linh kiện điện tử, bán dẫn, lao động từng làm việc ở Hàn Quốc được ưu tiên vì có tác phong công nghiệp và khả năng giao tiếp tiếng Hàn cơ bản. Nhưng để nhận mức lương khởi điểm từ 12–18 triệu đồng/tháng ở vị trí kỹ thuật viên, ứng viên phải chứng minh rõ kỹ năng như vận hành máy CNC, lập trình, cùng cam kết gắn bó lâu dài. Đây là lời nhắc thẳng thắn: kinh nghiệm quốc tế là điểm cộng, không phải tấm vé đảm bảo.
Du học sinh Việt Nam tại Seoul: được hỗ trợ nhiều nhưng cạnh tranh khốc liệt
Nếu lao động hợp đồng từ Hàn Quốc chủ yếu quay về nước sau vài năm làm việc, thì du học sinh Việt Nam Hàn Quốc lại đứng trước lựa chọn ở lại làm việc sau tốt nghiệp Seoul hoặc hồi hương với tấm bằng quốc tế. Các cơ sở giáo dục đại học cùng các tổ chức thuộc chính quyền thành phố Seoul đang tăng hỗ trợ du học sinh quốc tế, đặc biệt là người Việt, trong việc nâng cao chất lượng học tập, định hướng nghề nghiệp và xây dựng lộ trình sinh sống, làm việc sau tốt nghiệp. Một hội thảo khoa học với chủ đề "Du học sinh nước ngoài phát triển và định cư tại Seoul" do Trường Đại học Hansung phối hợp với Viện Nghiên cứu đa văn hóa và di dân tổ chức đã cho thấy bức tranh rõ hơn. Nghiên cứu về hướng đi sau tốt nghiệp của du học sinh Việt Nam tại Hàn Quốc chỉ ra nhu cầu ở lại làm việc và phát triển sự nghiệp ngày càng tăng, nhưng cạnh tranh trên thị trường lao động rất lớn. Theo Giáo sư Hán Thị Lệ Thu, thành thạo tiếng Hàn là yếu tố cốt lõi để tăng khả năng tuyển dụng, mở ra cơ hội thực tập, dự án nghiên cứu và xây dựng mạng lưới với giảng viên, bạn bè Hàn Quốc. Giáo sư Yoo Eun Gil nhấn mạnh doanh nghiệp Hàn Quốc đang thiếu nhân lực chất lượng cao khi đầu tư ra nước ngoài, nên cần những người vừa hiểu môi trường bản địa, vừa có kỹ năng chuyên môn trong các lĩnh vực như xây dựng, quản lý tài sản, phát triển dự án. Điều này đặt ra yêu cầu kép cho du học sinh: ngoại ngữ tốt và năng lực nghề nghiệp rõ ràng. Nếu không đáp ứng, việc làm sau tốt nghiệp Seoul sẽ khó đạt như kỳ vọng, dù chính quyền và trường đại học đã mở nhiều chương trình hỗ trợ kết nối với doanh nghiệp.
Từ kinh nghiệm quốc tế đến hồ sơ cạnh tranh: người lao động phải làm phần việc của mình
Nhìn từ hội chợ việc làm Bắc Ninh và các chương trình hỗ trợ tại Seoul, có thể thấy nhà nước và địa phương không đứng ngoài cuộc. Các trung tâm dịch vụ việc làm phối hợp với cơ quan lao động ngoài nước, tổ chức hội chợ, sàn giao dịch trực tuyến, trong khi phía Hàn Quốc tăng kết nối giữa trường đại học, hiệp hội ngành nghề và doanh nghiệp để xây dựng chương trình đào tạo, thực tập gắn với nhu cầu tuyển dụng. Tuy vậy, phần quyết định lại nằm ở chính người lao động. Để tìm được việc lương cao và có đường thăng tiến, lao động hồi hương cần đáp ứng các tiêu chí cụ thể: tiếp tục nâng cao tay nghề, bổ sung bằng cấp, chứng chỉ, cải thiện ngoại ngữ và chuẩn bị hồ sơ thể hiện rõ kỹ năng, kinh nghiệm. Việc chuyển việc liên tục mà không đủ thời gian làm quen, tích lũy thành tích cũng khiến doanh nghiệp e ngại. Với du học sinh, yêu cầu còn cao hơn: phải chủ động tận dụng hướng dẫn, giới thiệu từ giảng viên, tham gia thực tập, dự án để có kinh nghiệm thực tế trước khi bước vào thị trường lao động cạnh tranh. Một câu nói đáng suy ngẫm là khuyến nghị rằng lao động không nên chỉ tập trung kiếm tiền khi ở nước ngoài, mà phải tranh thủ học thêm kiến thức, kỹ năng, ngoại ngữ và văn hóa bản địa để khi về nước có thể phát huy tối đa lợi thế. Nếu coi thời gian ở Hàn Quốc, Nhật Bản chỉ là cơ hội tăng thu nhập, người lao động sẽ bỏ lỡ giá trị lớn nhất: năng lực cạnh tranh dài hạn trên thị trường lao động Việt Nam.
Kết luận: kinh nghiệm Hàn – Nhật là vốn quý, nhưng cần chiến lược để không bị lãng phí
Lao động về nước từ Hàn Quốc, Nhật Bản và du học sinh Việt Nam Hàn Quốc đang nắm trong tay vốn quý: kỹ năng lao động quốc tế, ngoại ngữ, tác phong công nghiệp và hiểu biết về môi trường làm việc hiện đại. Nhà nước, địa phương và các cơ sở giáo dục đã bắt đầu xây dựng những “cầu nối” như hội chợ việc làm, sàn giao dịch, hội thảo nghề nghiệp, chương trình thực tập gắn với doanh nghiệp. Nhưng nếu người lao động không chủ động nâng cấp bản thân, hiểu rõ nhu cầu của doanh nghiệp và biết cách kể câu chuyện nghề nghiệp của mình, lợi thế ấy rất dễ bị mờ đi trong đám đông ứng viên. Thông điệp rõ ràng là: kinh nghiệm quốc tế không phải tấm vé ưu tiên vĩnh viễn, mà là điểm xuất phát tốt cho một cuộc đua mới. Ai biết biến trải nghiệm Hàn – Nhật thành kỹ năng cụ thể, bằng cấp phù hợp và thái độ gắn bó, người đó sẽ biến hồi hương thành bước nhảy nghề nghiệp, thay vì một cuộc khởi động lại đầy lúng túng.
