Cuộc gặp ba bên là tâm điểm của APEC
Cuộc gặp ba bên giữa lãnh đạo Nga, Mỹ và Trung Quốc là cuộc đối thoại cấp cao hiếm có, đưa ba cường quốc cùng trao đổi về an ninh và những điểm nóng quốc tế trong khuôn khổ hội nghị APEC. Tổng thống Nga Vladimir Putin đến Thâm Quyến ngay sau 2 giờ sáng 18/11, theo giờ địa phương, để dự tuần lễ cấp cao và chuẩn bị gặp Tổng thống Mỹ Donald Trump cùng Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Trump hạ cánh xuống thành phố này vào chiều 18/11 theo giờ Việt Nam.
Cuộc gặp dự kiến diễn ra ngày 19/11. Quy mô biểu tượng của nó không nên bị nhầm với một thỏa thuận đã thành hình: nội dung cụ thể vẫn chưa được công bố đầy đủ, còn chương trình dự kiến bao gồm kiểm soát vũ khí hạt nhân, an ninh quốc tế và các vấn đề như Ukraine, Iran. Điều đáng chú ý trước mắt là ba nhà lãnh đạo sẽ cùng xuất hiện trong một diễn đàn vốn tập hợp nhiều nền kinh tế, nhưng cuộc đối thoại này có sức nặng riêng bởi những chủ đề vượt xa hợp tác kinh tế.
Nghi thức đón Trump gửi thông điệp riêng
Tập Cận Bình đích thân chờ Trump tại chân cầu thang máy bay ở sân bay Thâm Quyến, một nghi thức hiếm thấy trong ngoại giao Trung Quốc: thông thường, quan chức cấp cao thay mặt lãnh đạo đón khách nước ngoài. Đây không phải chi tiết lễ tân có thể bỏ qua. Khi người đứng đầu nước chủ nhà trực tiếp đón tổng thống Mỹ, Bắc Kinh thể hiện rằng cuộc tiếp xúc này được đặt ở cấp độ ưu tiên cao và muốn công khai sự coi trọng quan hệ.
Sự tương phản với chuyến thăm Bắc Kinh hồi tháng 5 càng làm nghi thức lần này đáng chú ý: khi đó ông Tập không ra sân bay đón Trump. Đến tháng 9, Trump đã trực tiếp tới căn cứ không quân Andrews đón ông Tập trong chuyến thăm Mỹ của nhà lãnh đạo Trung Quốc. Chuỗi cử chỉ ấy gợi ý một sự đáp lễ có tính toán, dù không đủ để chứng minh bất đồng giữa hai nước đã được giải quyết. Trong ngoại giao cấp cao, nghi thức mở cánh cửa và tạo không khí; kết quả thực chất vẫn phụ thuộc vào những gì các bên thương lượng.
Ba cường quốc, một tín hiệu chưa phải thỏa thuận
Cuộc gặp Putin Trump Tập có thể được nhìn như nỗ lực cho thấy ba cường quốc vẫn có kênh đối thoại trực tiếp về ổn định chiến lược, giữa lúc các xung đột và rủi ro an ninh chiếm vị trí lớn trong chương trình nghị sự. Tập dự kiến gặp thượng đỉnh Trump bên lề APEC lần thứ ba trong năm nay, trước khi lãnh đạo Mỹ tham gia cuộc gặp ba bên với ông Tập và Putin. Putin cũng dự kiến phát biểu ngay sau Tập trong ngày 18/11. Lịch trình ấy đặt Bắc Kinh vào vai trò chủ nhà kiêm điểm kết nối, không chỉ là nơi tổ chức hội nghị.
Nhưng hình ảnh ba nhà lãnh đạo ngồi cùng bàn cũng mang theo câu hỏi khó: liệu đối thoại giữa các cường quốc có mở đường cho ổn định, hay khiến những quốc gia chịu tác động trực tiếp lo ngại tiếng nói của họ bị gạt ra ngoài? Ukraine từng bày tỏ quan ngại về khả năng các nước lớn định hình phạm vi ảnh hưởng mà thiếu sự tham gia của Kiev và các nước châu Âu ủng hộ nước này. Vì thế, tín hiệu tích cực về đối thoại không thể thay thế yêu cầu minh bạch và tôn trọng lợi ích của những bên liên quan.
APEC là sân khấu, phép thử nằm ở kết quả
Nghi thức đón tiếp và sự hiện diện của Putin, Trump, Tập tạo nên một thông điệp rõ: Bắc Kinh muốn cho thấy họ có thể quy tụ những đối thủ chiến lược và thúc đẩy trao đổi ở cấp cao nhất. Tuy nhiên, lời lẽ về hòa bình và ổn định chỉ có giá trị khi được chuyển thành đối thoại thực chất, thay vì dừng ở hình ảnh ngoại giao. Phía Trung Quốc mô tả cuộc gặp là dịp trao đổi về bảo vệ hòa bình thế giới và thúc đẩy ổn định chiến lược, nhưng chưa công bố cụ thể các chủ đề.
Vì vậy, ý nghĩa lớn nhất của cuộc gặp ba bên lúc này nằm ở tín hiệu mở kênh, không phải bằng chứng rằng các hồ sơ Ukraine, Iran hay kiểm soát vũ khí đã tiến gần lời giải. Hội nghị APEC cung cấp bối cảnh và sự chú ý; nghi thức đón Trump nâng tầm thông điệp; còn thước đo sau cùng sẽ là liệu đối thoại có tạo ra bước tiến cụ thể và tính đến các bên chịu ảnh hưởng hay không. Bắc Kinh đã dàn dựng một màn mở đầu giàu biểu tượng, nhưng kết luận về thành công phải chờ nội dung phía sau cánh cửa đàm phán.






