Cuộc gặp mở một kênh đối thoại, chưa tạo đột phá
Cuộc gặp giữa đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và Tổng thống Nga Vladimir Putin là nỗ lực ngoại giao nhằm đưa các đề xuất hòa bình vào một cuộc đối thoại trực tiếp, trong lúc Washington thúc Kyiv tiến nhanh hơn tới thỏa thuận. Ngày 21/10, Witkoff tới hội đàm với Putin sau các cuộc tiếp xúc giữa Washington và Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tại Oslo, Na Uy, nơi phía Ukraine trình bày những ý tưởng mới để làm nền cho bước tiếp theo. Đây là tín hiệu đáng chú ý, nhưng không nên nhầm việc gặp mặt với tiến triển thực chất: nội dung trao đổi cho thấy hai bên vẫn cách xa nhau về điều gì có thể chấm dứt xung đột. Hội đàm tại St. Petersburg vì vậy có giá trị như phép thử khả năng khôi phục đàm phán Nga Ukraine, hơn là bằng chứng cho thấy một thỏa thuận đã gần kề.
Cuộc hội đàm bắt đầu sáng 21/10 tại Cung điện Constantine, cách St. Petersburg khoảng 20 km về phía tây nam. Witkoff nói ông muốn trình bày tài liệu phác thảo các đề xuất hòa bình mới; Putin mở đầu bằng lời cảm ơn Tổng thống Mỹ về nỗ lực tìm giải pháp. Sự hiện diện của trợ lý Điện Kremlin Yury Ushakov và đặc phái viên Nga về hợp tác đầu tư, kinh tế nước ngoài Kirill Dmitriev cũng cho thấy chương trình nghị sự vượt khỏi riêng vấn đề chiến sự. Tuy vậy, trọng tâm chính trị vẫn là liệu các đề xuất có đủ sức đưa Nga, Ukraine và Mỹ vào cùng một tiến trình hay không.
Từ Oslo đến St. Petersburg: Washington đang định hình nhịp đàm phán
Các cuộc trao đổi ở Oslo diễn ra trong bối cảnh quan hệ Kyiv–Washington căng thẳng, sau những động thái của chính quyền Donald Trump nhằm cải thiện quan hệ với Moskva. Trước chuyến đi của Witkoff, Zelensky cùng các đại diện Mỹ và lãnh đạo Na Uy, Phần Lan đã bàn về điều kiện chính trị, bảo đảm an ninh và khuôn khổ kinh tế hậu chiến. Kyiv nói hai bên có kết quả tích cực về một số nhu cầu phòng thủ, trong đó có khả năng tiếp nhận cảnh báo sớm tên lửa. Nhưng ngoại giao đi kèm sức ép: ngày 20/10, Trump kêu gọi Ukraine sớm đạt thỏa thuận, cho rằng Nga có lợi thế trên thực địa và Kyiv cần thể hiện quyết tâm.
Đó là lý do cuộc gặp của Witkoff mang ý nghĩa kép. Washington vừa đóng vai trò chuyển tải đề xuất giữa Kyiv và Moskva, vừa thúc đẩy một kết quả theo nhịp độ mà chính quyền Trump mong muốn. Cách làm này có thể mở lối cho đối thoại ba bên, nhưng cũng làm dấy lên câu hỏi liệu Ukraine có đủ không gian để bảo vệ các điều kiện an ninh của mình hay không. Một thỏa thuận chỉ có giá trị nếu Kyiv không bị đẩy vào cam kết thiếu bảo đảm đáng tin cậy; nếu rủi ro an ninh còn cao, vốn quốc tế cho hạ tầng, năng lượng, công nghiệp và dịch vụ sẽ khó được huy động, còn tái thiết và đời sống người dân tiếp tục chịu ảnh hưởng.
Tín hiệu về vòng ba bên còn đi cùng bất đồng
Witkoff đề nghị Putin xem xét nối lại đàm phán ba bên giữa Nga, Ukraine và Mỹ, có thể lập nhóm kỹ thuật xử lý các vấn đề chưa được giải quyết. Trợ lý Điện Kremlin Yury Ushakov cho biết Putin sẵn sàng nối lại đối thoại vào giữa tháng 11, tập trung vào các thỏa thuận an ninh hậu xung đột; song phát ngôn viên Dmitry Peskov nói chưa có thỏa thuận về vòng tiếp theo trong tương lai gần. Hai thông điệp này không hẳn mâu thuẫn: Moskva có thể để ngỏ khả năng đối thoại nhưng chưa cam kết lịch trình cụ thể. Đáng ngại hơn, Ushakov nói Nga thấy rất ít yếu tố mới trong đề xuất của Ukraine và các nước ủng hộ châu Âu có thể giúp giải quyết xung đột.
Cuộc gặp còn đặt đối thoại chính trị cạnh lợi ích kinh tế Mỹ–Nga. Putin nói thỏa thuận gần đây về nguồn cung dầu diesel khiến giá dầu diesel toàn cầu giảm 5–6%; Nga cũng chuẩn bị chuyến hàng đầu tiên 40.000 tấn dự kiến khởi hành trong hai hoặc ba ngày. Đây là chi tiết cho thấy kênh tiếp xúc không chỉ xoay quanh chiến sự, nhưng không chứng minh hợp tác kinh tế có thể tháo gỡ bất đồng về lãnh thổ hay an ninh. Kết luận hợp lý lúc này là ngoại giao đã có thêm đường đi, còn hòa bình vẫn phụ thuộc vào việc các bên có thể biến những đề xuất rời rạc thành cam kết được Ukraine chấp nhận và thực thi hay không.
