Lưới điện là mắt xích quyết định
Truyền tải điện là khâu đưa điện từ các nhà máy phát đến trung tâm phụ tải qua đường dây và trạm biến áp, quyết định hệ thống có chuyển được điện đến nơi cần dùng hay không. Vì vậy, cuộc đua công trình truyền tải điện 2027 không chỉ là tiến độ xây dựng, mà là phép thử về khả năng bảo đảm điện miền Bắc trong mùa hè cao điểm. Tại cuộc họp sáng 7/11/2026 do Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng chủ trì, EVNNPT báo cáo áp lực vận hành lưới và tiến độ các dự án trọng điểm. Chủ tịch HĐTV Nguyễn Quang Trung cho biết hệ thống năm 2026 cơ bản ổn định, nhưng miền Bắc chịu sức ép lớn khi phụ tải tăng. Trên lưới 500 kV liên miền, các giao diện Trung–Bắc và Trung–Trung với bốn mạch đường dây từng gần chạm giới hạn trong tháng 5 và 6/2026. Đây là lời cảnh báo rõ ràng: thêm nguồn phát sẽ chưa đủ nếu lưới không thể chuyển điện đến nơi tiêu thụ.
Với người dân và doanh nghiệp, tiến độ lưới điện có ý nghĩa thiết thực: công trình hoàn thành đúng lúc giúp tăng khả năng cấp điện cho các trung tâm phụ tải trong đợt nắng nóng, còn chậm trễ có thể giữ lại nút thắt truyền tải dù nguồn điện được bổ sung. Một số máy biến áp 500 kV cấp điện cho Hà Nội và vùng phụ cận đã có thời điểm mang tải trên 90% định mức; lưới 220 kV vẫn còn nhiều phần tử đầy tải, quá tải. Vì thế, ưu tiên đúng dự án và đưa chúng vào vận hành đồng bộ với nguồn điện, nhu cầu phụ tải không phải việc hậu cần, mà là điều kiện để năng lực phát điện chuyển thành nguồn cung hữu ích cho khách hàng.
Tiến độ gấp, nhưng điểm nghẽn còn nguyên
Khối lượng công việc cho thấy khoảng cách giữa mục tiêu và thực tế vẫn đáng kể: đến hết tháng 10/2026, EVNNPT khởi công 23 dự án và đóng điện 23 công trình, trong khi mục tiêu cả năm lần lượt là 38 và 43. Hai tháng cuối năm vì vậy trở thành giai đoạn nước rút, trong lúc nhiều dự án cùng cạnh tranh nguồn lực. EVNNPT đang phải xử lý đồng thời giải phóng mặt bằng, thu xếp vốn và năng lực triển khai. Các vướng mắc cụ thể gồm thỏa thuận hướng tuyến, vị trí trạm, chồng lấn quy hoạch, bồi thường, giao và cho thuê đất, cũng như chuyển mục đích sử dụng rừng. Đây không phải các thủ tục bên lề: mỗi điểm nghẽn kéo dài đều có thể làm lệch lịch xây dựng và thời điểm đóng điện của công trình cấp bách.
Ba trạm biến áp 500 kV Bắc Ninh, Thái Bình và Hải Phòng được xác định là những dự án quan trọng cho miền Bắc. EVNNPT phấn đấu đưa trạm Thái Bình và Hải Phòng vào vận hành trong tháng 4/2027, sát trước mùa hè. Riêng trạm Bắc Ninh có nguy cơ lùi sang quý III/2027 do vướng lựa chọn nhà thầu cung cấp thiết bị nhất thứ; nếu điều đó xảy ra, công trình có thể không kịp hỗ trợ giai đoạn nhu cầu tăng cao. Ngoài ra, EVNNPT đặt mục tiêu hoàn thành máy biến áp thứ ba tại các trạm 220 kV Vũng Áng và Khu kinh tế Nghi Sơn, cùng bảy giàn tụ bù ngang 110 kV tại các trạm 220 kV, trước ngày 30/4/2027. Lịch này đòi hỏi xử lý vướng mắc từ sớm, không chờ đến khi công trường bước vào chặng cuối.
Gỡ mặt bằng, dồn lực và phối hợp liên ngành
EVNNPT đã báo cáo Bộ trưởng Bộ Công Thương các giải pháp nhằm bảo đảm truyền tải điện năm 2027, trong đó trọng tâm là tháo gỡ vướng mắc đất đai, giải phóng mặt bằng, chuyển mục đích sử dụng rừng và chồng lấn quy hoạch khoáng sản. Tổng công ty cũng đề nghị Bộ Công Thương phối hợp với địa phương xử lý các nút thắt này để đẩy nhanh đầu tư. Với các dự án NSMO đề xuất, EVNNPT cho biết đang tập trung điều hành, huy động vật tư thiết bị, đôn đốc nhà thầu và tháo gỡ khó khăn. Đây là hướng đi đúng, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào việc phân định rõ trách nhiệm và xử lý hồ sơ theo mốc thời gian cụ thể. Nếu từng vướng mắc tiếp tục được chuyển vòng giữa các cơ quan, mục tiêu đóng điện trước mùa hè sẽ khó giữ.
Một giải pháp quan trọng khác là tránh dàn trải. EVNNPT đề nghị EVN, NSMO và các đơn vị liên quan đánh giá nhu cầu đầu tư theo yêu cầu vận hành hệ thống, khả năng thực hiện của chủ đầu tư và năng lực nhà thầu, để không làm chậm các dự án cấp bách. Năm 2026, tổng công ty đã lắp đặt 15 giàn tụ bù ngang 110 kV, công suất 50 MVAr mỗi giàn, góp phần cải thiện điện áp miền Bắc và tăng khả năng truyền tải điện từ miền Trung ra miền Bắc. Đó là kết quả hữu ích, nhưng không thay thế yêu cầu hoàn thành các trạm biến áp và đường dây lớn. Trong bối cảnh nhiều công trình triển khai đồng thời, phối hợp giữa cơ quan quản lý, địa phương, đơn vị vận hành và tổ chức tài chính sẽ quyết định liệu kế hoạch có chuyển thành năng lực thực tế hay không.
Mùa hè sẽ là phép thử của các cam kết
Các mốc tiếp theo đã được đặt ra, nhưng tiến độ trên giấy chỉ có giá trị khi đi cùng mặt bằng sạch, thiết bị sẵn sàng và nhà thầu đủ năng lực. EVNNPT còn theo đuổi mục tiêu nâng khả năng mua điện từ Trung Quốc lên 470 MW, dự kiến hoàn thành trong quý I/2027; đây là một phần trong các giải pháp tăng khả năng cung ứng, không thay thế việc củng cố lưới nội địa. Các công trình truyền tải cũng cần được hoàn thành đồng bộ với nguồn phát và phụ tải, bởi hệ thống vẫn có thể bị hạn chế nếu điện không thể truyền đến các trung tâm tiêu thụ. Mùa hè 2027 vì thế sẽ là phép thử thực tế đối với cả năng lực triển khai của EVNNPT lẫn tốc độ phối hợp của các cơ quan liên quan.
Kết luận cần rút ra rất rõ: bảo đảm điện miền Bắc không thể trông chờ riêng vào huy động thêm nguồn, mà cần hoàn thành đúng hạn những hạng mục đang tháo gỡ các giới hạn truyền tải. Ưu tiên phải là các công trình cấp bách, xử lý dứt điểm mặt bằng và thủ tục, đồng thời giám sát sát tiến độ nhà thầu và cung ứng thiết bị. Nếu các giải pháp EVNNPT báo cáo được thực hiện quyết liệt, lưới điện sẽ có thêm dư địa trước cao điểm nắng nóng. Nếu không, những nút thắt hiện hữu vẫn có thể cản trở dòng điện đến hộ gia đình và cơ sở sản xuất đúng lúc nhu cầu tăng cao.
