Trung tâm năng lượng quốc gia: bước ngoặt chiến lược của TP.HCM
Trung tâm công nghiệp năng lượng quốc gia tại TP.HCM là mô hình phát triển tích hợp các phân ngành khí, LNG, điện, lọc hóa dầu và năng lượng tái tạo, kết nối hạ tầng công nghiệp năng lượng với logistics, khoa học công nghệ và các thiết chế tài chính xanh, nhằm xây dựng một hệ sinh thái năng lượng quy mô vùng và có ảnh hưởng trong khu vực. TP.HCM hiện đang xây dựng Đề án phát triển trung tâm này theo định hướng đến năm 2045 trở thành một trung tâm năng lượng có tầm ảnh hưởng trong khu vực, với cấu trúc đa cực gắn với các cụm công nghiệp và cảng biển chiến lược. Việc lựa chọn mô hình đa cực cho thấy Thành phố không muốn dồn tất cả vào một siêu dự án, mà tìm cách kích hoạt nhiều cực tăng trưởng song song, tạo sức lan tỏa rộng hơn cho kinh tế và hệ sinh thái năng lượng.
Mô hình đa cực: cách TP.HCM kết nối khí, LNG, điện và tái tạo
Theo đề án, trung tâm năng lượng quốc gia sẽ phát triển theo mô hình đa cực và chuỗi giá trị, tập trung vào Long Sơn, Phú Mỹ, Cái Mép - Thị Vải, Sao Mai - Bến Đình, Rạch Dừa cùng hệ thống khu công nghiệp, cảng biển, điện khí, lọc hóa dầu và năng lượng tái tạo. Điều này cho phép TP.HCM tích hợp khí và LNG nhập khẩu, hạ tầng điện khí, các tổ hợp lọc hóa dầu với năng lượng tái tạo TP.HCM trong một mạng lưới thống nhất, thay vì để mỗi phân ngành phát triển rời rạc. Theo ông Lê Việt Cường, Phó Viện trưởng Viện Năng lượng, việc triển khai đề án vào thời điểm này phù hợp với định hướng phát triển ngành năng lượng, khi Thành phố có lợi thế về hạ tầng và nguồn nhân lực chất lượng cao để xây dựng một trung tâm năng lượng xanh, sạch. Đây là lời nhắc thẳng thắn: nếu không hành động ngay, cửa sổ cơ hội để dẫn dắt cuộc chuyển dịch năng lượng sẽ khép lại.
RE-Hub Vũng Tàu: mắt xích chiến lược trong chuỗi điện gió ngoài khơi
Điểm khác biệt của tham vọng trung tâm năng lượng quốc gia là nó không chỉ nằm trên giấy quy hoạch, mà đã bắt đầu hình thành bằng những hạ tầng cụ thể như Trung tâm công nghiệp – dịch vụ năng lượng tái tạo (RE-Hub) tại Vũng Tàu. Khi điện gió ngoài khơi chuyển sang sử dụng turbine công suất lớn, kích thước và khối lượng cánh quạt, tháp gió, buồng máy và chân đế tăng mạnh, kéo theo yêu cầu mới đối với hạ tầng công nghiệp – logistics ven biển. Tổ hợp bãi chế tạo gắn trực tiếp với cảng biển chuyên dụng trở thành điều kiện bắt buộc để vận chuyển cấu kiện siêu trường, siêu trọng từ bờ ra biển một cách kinh tế và an toàn. RE-Hub ở Sao Mai – Bến Đình được định hướng tích hợp trọn vẹn chuỗi giá trị từ chế tạo, lắp ráp đến vận hành, bảo dưỡng công trình biển, kết nối hạ tầng chế tạo với cảng biển chuyên dụng phục vụ toàn bộ chuỗi cung ứng điện gió ngoài khơi.
Hạ tầng cứng, hạ tầng mềm và bài toán tài chính xanh
Nếu hạ tầng công nghiệp năng lượng là điều kiện cần, thì hạ tầng mềm là điều kiện đủ để trung tâm năng lượng quốc gia đi vào thực chất. Các chuyên gia nhấn mạnh đề án phải chú trọng tăng cường liên kết giữa các ngành năng lượng, giữa Trung ương, địa phương và doanh nghiệp để hình thành chuỗi giá trị đồng bộ. Ông Trần Hồ Bắc cho rằng để hướng tới một trung tâm năng lượng tầm quốc gia và khu vực, TP.HCM cần xây dựng hành lang pháp lý rõ ràng, có quy hoạch với nhiều kịch bản phát triển và tập trung triển khai các dự án trọng điểm nhằm tạo niềm tin cho nhà đầu tư. Dù nguồn thông tin hiện tại chưa nói rõ về quy mô tài chính xanh, mô hình đa cực cho phép Thành phố huy động nguồn lực phân kỳ theo các giai đoạn: hoàn thiện nền tảng đến 2030, mở rộng hệ sinh thái 2031–2035 và tiến tới vị thế trung tâm công nghiệp năng lượng mang tầm khu vực vào 2045.
Vì sao TP.HCM cần đi nhanh để không lỡ cơ hội năng lượng
Quyết tâm xây dựng trung tâm năng lượng quốc gia thể hiện nhận thức rõ ràng: nếu tiếp tục phụ thuộc vào các nguồn cung rời rạc, TP.HCM sẽ khó giữ vai trò đầu tàu trong giai đoạn chuyển dịch năng lượng. Thành phố hội tụ hạ tầng cảng nước sâu, hệ thống khu công nghiệp, khu công nghệ cao, cùng di sản cơ khí dầu khí biển ở Vũng Tàu – những lợi thế mà ít địa phương khác có được. Theo các chuyên gia, khi được triển khai đồng bộ, trung tâm sẽ góp phần hình thành chuỗi cung ứng quy mô lớn, tạo hàng chục nghìn việc làm kỹ thuật cao và thúc đẩy tăng trưởng xanh, nâng cao vị thế của TP.HCM. Tuy nhiên, mọi tham vọng chỉ có ý nghĩa khi được cụ thể hóa bằng quy hoạch khả thi, cơ chế đặc thù và kỷ luật thực thi. Nếu Thành phố giải được ba bài toán đó, trung tâm năng lượng quốc gia không chỉ là câu chuyện của một địa phương, mà sẽ định hình lại bản đồ năng lượng cả nước.
