AI chỉ tạo lợi thế khi gắn với cách doanh nghiệp vận hành
Ứng dụng AI trong doanh nghiệp là việc đưa trí tuệ nhân tạo vào quy trình, dữ liệu và quyết định vận hành để tạo ra kết quả kinh doanh có thể đo lường, thay vì chỉ dùng công cụ cho một vài tác vụ cá nhân. Đây là khác biệt giữa thử nghiệm công nghệ và thay đổi năng lực cạnh tranh. Ngày 22-10, tại diễn đàn “Tái cấu trúc doanh nghiệp trong bối cảnh mới” do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam chỉ đạo, ông Trịnh Văn Phương, đồng sáng lập kiêm Tổng giám đốc Click AI, nhấn mạnh ba đòn bẩy: xây kho tri thức số, tự động hóa quy trình và ứng dụng AI để tạo động lực tăng trưởng. Tuy nhiên, mức độ phổ cập còn thấp: chưa tới 5% doanh nghiệp Việt Nam đạt chuẩn thông minh hóa vận hành, còn tỷ lệ doanh nghiệp xác nhận ứng dụng AI thành công chưa đến 3%. Khoảng cách ấy cho thấy AI không thiếu tiềm năng; doanh nghiệp đang thiếu cách tích hợp nó vào phần lõi.
Kho tri thức số là nền móng, không phải dự án phụ
Nhiều doanh nghiệp đã mua và dùng nhiều phần mềm, nhưng dữ liệu vẫn nằm rời rạc giữa các hệ thống. Khi thông tin, quy trình và lịch sử xử lý không được kết nối, AI thiếu ngữ cảnh để đưa ra câu trả lời phù hợp, còn nhân viên phải mất thời gian tìm kiếm hoặc nhập lại dữ liệu. Vì vậy, một công cụ AI mới không thể tự nó sửa được nền vận hành cũ. Kho tri thức số cần được xem như bộ nhớ chung của doanh nghiệp: tập hợp dữ liệu, tài liệu nghiệp vụ, quy trình và kinh nghiệm vận hành đã được chuẩn hóa. Theo ông Phương, kho tri thức tập trung là nền tảng để AI hiểu bối cảnh kinh doanh; mô hình thông minh còn cần bộ điều phối nhân sự số, kết nối API giữa các phần mềm và khung quản trị an toàn dữ liệu. Ưu tiên đúng là xây hạ tầng dữ liệu trước, rồi mới giao cho AI những nhiệm vụ đòi hỏi hiểu sản phẩm, khách hàng và quy định nội bộ.
Tái cấu trúc để tăng trưởng bằng năng suất
AI tăng năng suất không nên được hiểu là cắt giảm nhân sự bằng mọi giá. Giá trị lớn hơn nằm ở việc giảm thao tác lặp, rút ngắn thời gian phối hợp giữa các phòng ban và giúp người lao động dành công sức cho công việc cần phán đoán. Để đạt điều đó, tái cấu trúc doanh nghiệp phải đi cùng công nghệ, nhân lực và cách cạnh tranh. Bối cảnh khiến việc chuyển đổi trở nên cấp thiết: trong chín tháng năm 2026, số doanh nghiệp gia nhập và quay lại thị trường giảm 3,2% so với cùng kỳ, trong khi số doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể tăng 118%. Tại diễn đàn, TS Nguyễn Đức Hiển nhận định cường độ đầu tư tích lũy cao đang thu hẹp dư địa tăng trưởng nếu doanh nghiệp chỉ mở rộng vốn; hướng đi cần chuyển từ cạnh tranh bằng giá rẻ sang chất lượng, công nghệ, đổi mới sáng tạo và giá trị thương hiệu. Tái cấu trúc vì thế không phải lớp trang trí cho chuyển đổi số, mà là điều kiện để năng suất tạo ra lợi thế bền hơn.
Bắt đầu nhỏ, đo kết quả, rồi mới mở rộng
Doanh nghiệp không cần số hóa mọi khâu cùng lúc. Phó chủ tịch VCCI Hoàng Quang Phòng lưu ý rằng doanh nghiệp nhỏ và vừa, thậm chí siêu nhỏ, chiếm 80% nền kinh tế và không nên đầu tư công nghệ dàn trải; cần ưu tiên những khâu có khả năng tạo hiệu quả lớn nhất. Cách làm thực tế là chọn một hoặc hai quy trình có vấn đề rõ ràng, như xử lý yêu cầu lặp lại hoặc luân chuyển thông tin giữa phòng ban, rồi xác định trước chỉ số cần cải thiện. Ông Phương đề xuất thử nghiệm một đến hai quy trình bằng AI trong ngắn hạn, đo hiệu quả trước khi nhân rộng. Song song, doanh nghiệp cần số hóa tài liệu nghiệp vụ, ban hành quy định về quyền truy cập và sử dụng dữ liệu, đồng thời kiểm soát thẩm quyền của AI. Trong ba năm tới, mức độ ứng dụng AI được dự báo sẽ ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh. Thời hạn đó không phải lý do để chạy theo mọi công cụ mới; nó là lời nhắc phải bắt đầu bằng bài toán kinh doanh cụ thể.
Kết luận: lợi thế không thuộc về doanh nghiệp dùng nhiều AI nhất, mà thuộc về doanh nghiệp biết tổ chức lại quy trình, làm sạch và kết nối tri thức, rồi chứng minh công nghệ cải thiện kết quả ra sao. Xây nền dữ liệu, thử nghiệm có kiểm soát và mở rộng dựa trên bằng chứng là con đường thiết thực để biến AI thành năng suất, sức cạnh tranh và khả năng thích ứng.
