Đảo nửa năm nghỉ, nửa năm bán: định nghĩa một nền kinh tế theo con nước
Kinh tế vỉa hè theo mùa trên đảo Phú Quý là mô hình sinh kế mà người dân chỉ mở quán, dựng lồng bè và phục vụ ẩm thực đảo mùa du lịch trong khoảng sáu tháng biển êm, rồi đóng cửa hoàn toàn, tháo dỡ cơ sở kinh doanh khi sóng gió, khiến du khách phải canh đúng mùa mới thưởng thức được các món đặc sản như mì mực 30000 đồng. Nói cách khác, hòn đảo này chọn sống theo lịch của biển chứ không theo lịch du lịch đại trà. Biển êm từ tháng 3 đến tháng 8, đó là thời gian "làm ăn"; sang cuối năm, sóng to gió lớn, các bè cá ngoài khơi được tháo dỡ và quán xá đồng loạt đóng cửa. Hòn đảo không chờ khách quanh năm mà mở cửa theo con nước, làm ăn trong sáu tháng biển êm rồi tự khép lại khi gió trở.
Tô mì mực 30.000 đồng: món ăn rẻ bất ngờ nhưng không phải muốn là có
Tâm điểm của ẩm thực đảo mùa du lịch ở Phú Quý là tô mì mực 30000 đồng bình dân nhưng mang tính biểu tượng của cả nền kinh tế vỉa hè theo mùa. Mỗi tô giá 30.000 đến 50.000 đồng, có 3 đến 4 con mực cỡ lớn, mực mi-nơ vừa lên từ biển, trên da còn vô số chấm sắc tố li ti nhấp nháy đổi màu liên tục – dấu hiệu độ tươi hiếm gặp ở đất liền. Sợi mì tôm gói trụng vừa tới, mực luộc chín tới giòn sần sật, nước lèo trong, ngọt từ chính nước luộc mực, thêm rau đặc sản và miếng chả cá biển không pha bột. Thế nhưng, những người chủ quán tiết lộ rằng du khách ghé vào thời điểm cuối mùa là những người cuối cùng được ăn tô mì mực 30.000 đồng của mùa, sau đó phải đợi đến tháng 3 năm sau mới có lại.
Khi quán ăn đảo đóng cửa và lồng bè bị tháo dỡ: kinh doanh tạm dừng, biển lên tiếng
Điểm gây sốc với nhiều du khách là mức độ triệt để của việc "đóng cửa" trên đảo: không chỉ quán ăn đảo đóng cửa mà các bè cá ngoài khơi cũng được tháo dỡ khi mùa bão đến. Khi bè cá được tháo dỡ, nguồn hải sản tươi tại chỗ vơi theo, nên muốn ăn đúng mức giá rẻ hơn đất liền khoảng 10 đến 20% thì phải đi đúng lúc biển êm. Chủ quán mì mực thẳng thắn nói quán sắp nghỉ đón khách vì mùa bão, và những thực khách ghé lúc này có thể là những vị khách cuối cùng của mùa. Đây không chỉ là quyết định kinh doanh mà là lựa chọn an toàn: điểm chung của mọi cẩm nang là tránh mùa bão khoảng tháng 9 đến tháng 11, khi quán nghỉ, bè cá tháo dỡ và tàu dễ bị hoãn. Hệ quả là cả nền kinh tế vỉa hè theo mùa tự ngắt nhịp, chấp nhận nửa năm không doanh thu.
Khách cuối mùa và trải nghiệm ăn uống mang tính "hạn dùng"
Chính vào quãng cuối mùa ấy, một chuyến đi ăn trên đảo đã được ghi lại trong vlog khám phá Phú Quý của Hoàng Anh Panda: người vốn kiêng ăn mực vì quan niệm dị đoan nhưng vẫn phá lệ trước những tô mì mực hấp dẫn. Câu chuyện cho thấy sức hút của ẩm thực đảo mùa du lịch: bánh tráng cuốn mắm ruốc bơ chỉ 4.000 đồng một chiếc, dĩa chả mực, chả cá chiên vàng ươm, ly bơ dầm gạo rang béo ngậy, tất cả đều rẻ đến mức phải hỏi lại giá. Quán ăn vặt bên đường liên xã mở hơn 5 năm, chiều xuống đông nghịt người bản địa, không khí ai cũng biết nhau tạo cảm giác như một phiên chợ mùa hơn là điểm du lịch. Với khách đi cuối mùa, mỗi tô mì mực 30000 đồng mang cảm giác như món ăn có "hạn dùng": ăn xong là phải chờ nhiều tháng mới có lại.
Lịch biển quyết định lịch ăn: bài toán cho du khách và người bán
Khi lịch biển quyết định lịch ăn, cả người bán lẫn du khách đều phải học cách sống theo chu kỳ. Người dân đảo nói biển êm từ tháng 3 đến tháng 8, trong khi nhiều cẩm nang khuyên đi từ khoảng tháng 12 đến tháng 6 năm sau, nhưng điểm chung là tránh mùa bão. Muốn rẻ và tươi nhất, du khách nên ăn ở các nhà bè hoặc mua ở chợ hải sản như chợ Bãi Phú – khu chợ sầm uất nhất đảo – rồi nhờ người dân chế biến tại chỗ. Tuy nhiên, các tuyến cano ra đảo ngừng chạy khi biển động, giờ tàu phụ thuộc thời tiết và thủy triều nên có thể trễ hoặc dời ngày; vì vậy, không thể xếp lịch quá sát và phải đặt vé trước, ra cảng sớm khoảng 30 phút. Lời nhắn đáng nhớ nhất dành cho những ai lỡ mùa là: hãy đợi đến tháng 3 năm sau, mở lại clip rồi ra đảo ăn một tô mì mực.
