AI làm phim nên mở đường cho câu chuyện Việt
AI làm phim là cách ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào các khâu sản xuất để hỗ trợ người làm phim, từ hình dung bối cảnh đến xử lý kỹ thuật, chứ không thay thế tư duy sáng tạo và cảm xúc con người. Đây là ranh giới cần giữ khi bàn về phim ngắn AI: công nghệ có thể giúp tác phẩm đến với khán giả, nhưng không thể tự quyết định câu chuyện nào đáng kể.
Tại phiên thảo luận về tình hình kinh tế - xã hội sáng 31.10, đại biểu Đỗ Chí Nghĩa đề cập tiềm năng của thị trường phim ngắn trong bối cảnh nền tảng số ảnh hưởng ngày càng sâu đến đời sống văn hóa. Ông đề xuất Nhà nước chuyển từ tư duy chỉ quản lý sang kiến tạo, với cơ chế đặt hàng, tuyển chọn công khai và hỗ trợ cạnh tranh các dự án phim ngắn, phim ứng dụng AI khai thác lịch sử, văn hóa, di sản và con người Việt Nam. Hướng đi này đáng ủng hộ, miễn là hỗ trợ được thiết kế để nuôi dưỡng chất lượng chứ không chạy theo số lượng nội dung.
Lý do cần hành động lúc này khá rõ: theo đại biểu, thị trường phim ngắn Trung Quốc đã hình thành hệ sinh thái sản xuất, kinh doanh quy mô lớn, tạo việc làm và doanh thu cho nhiều lĩnh vực sáng tạo. Với khán giả trẻ, một video ngắn có thể là cánh cửa đầu tiên để biết đến nhân vật lịch sử hay phong tục truyền thống. Điện ảnh Việt vì thế không nên chỉ lo kiểm soát mặt trái của nội dung số; cần tạo điều kiện để những câu chuyện Việt hấp dẫn xuất hiện ngay trên nơi công chúng đang xem.
AI giải bài toán sản xuất, không viết thay cảm xúc
Đỗ Hiếu, đạo diễn và nhà sản xuất phim, nhận định AI có thể giúp xử lý bối cảnh và kỹ xảo điện ảnh, nhất là khi cảnh quay phức tạp, nguy hiểm hoặc tốn kém về công sức tổ chức. Ông nêu những ví dụ như cháy nổ, tai nạn và các địa điểm cần thủ tục cấp phép khắt khe, từ sòng bài, quán bar, karaoke đến đường phố nước ngoài. Thay vì đưa cả đoàn phim đến địa điểm thật, ê-kíp có thể tái tạo không gian trong studio bằng công cụ AI.
Lợi ích không chỉ nằm ở hình ảnh: cách làm này có thể rút ngắn tiến độ bấm máy, giảm việc di chuyển và tăng an toàn cho đoàn phim. Với những nhóm làm phim có nguồn lực hạn chế, đây là khả năng mở rộng lựa chọn sản xuất chứ không phải lý do để mặc định bỏ bối cảnh thật. Không gian vật lý, đạo cụ và trang phục vẫn có thể giúp diễn viên tìm được điểm tựa tâm lý để nhập vai; bối cảnh số hóa nếu dùng thiếu cân nhắc có thể làm suy yếu sự kết nối ấy.
Điểm mấu chốt là phân công đúng việc: giao cho AI phần có thể tiết kiệm thời gian hoặc giảm rủi ro, còn con người quyết định ý đồ hình ảnh và ý nghĩa của cảnh quay. Đỗ Hiếu nhấn mạnh AI chỉ giúp giảm tải ở khâu tiền kỳ và dựng cảnh, chưa thể thay thế con người hay tâm huyết của ê-kíp. Công cụ có ích khi phục vụ một lựa chọn nghệ thuật rõ ràng; nếu dùng để lấp chỗ trống của kịch bản và cảm xúc, sự tiện lợi sẽ thành giới hạn.
Vốn sống mới tạo nên phần lõi nghệ thuật
Một bộ phim có thể dựng nên khung cảnh thuyết phục bằng công nghệ, nhưng cảm xúc nhân vật cần được hình thành từ quan sát, trải nghiệm và cách đạo diễn làm việc với diễn viên. Đỗ Hiếu cho rằng vốn sống không đến từ màn hình hay câu lệnh cho AI; nó được tích lũy qua va chạm với thế giới và kết nối với những mảnh đời trong xã hội. Đó là chất liệu tạo nên nhịp điệu, chiều sâu và dấu ấn riêng mà thuật toán khó thay thế.
Vì vậy, chính sách hỗ trợ phim ngắn AI nên đi cùng tuyển chọn minh bạch, đào tạo người làm nghề, bảo vệ bản quyền và phát triển đường phân phối nội dung phù hợp. Nếu chỉ tài trợ cho việc dùng công nghệ, nhà làm phim có thể bị khuyến khích tạo sản phẩm bắt mắt nhưng thiếu căn cốt. Nếu đặt câu chuyện, chất lượng và trách nhiệm văn hóa làm tiêu chí, AI sẽ giúp thêm nhiều cách kể mà không làm mờ chủ thể sáng tạo.
Đây cũng là vấn đề chủ quyền văn hóa trên không gian số: ai kể câu chuyện về đất nước và giá trị nào đến được với người trẻ có ý nghĩa không kém việc sản xuất được bao nhiêu nội dung. AI nên là công cụ bổ trợ để điện ảnh Việt kể chuyện lịch sử, di sản và đời sống bằng hình thức gần gũi hơn, không phải chiếc máy tạo ra bản sắc thay cho người Việt. Hỗ trợ đúng hướng là đầu tư vào cả năng lực công nghệ lẫn con người đứng sau ống kính.
Kết luận: công nghệ phục vụ người kể chuyện
AI có thể giúp nhà làm phim hình dung bối cảnh, xử lý kỹ xảo và tổ chức sản xuất an toàn, gọn nhẹ hơn. Nhưng phần lõi nghệ thuật — tư duy sáng tác, chỉ đạo diễn xuất, tương tác trên trường quay và nhịp cảm xúc — vẫn cần trí tuệ, trái tim cùng vốn sống của con người. Đề xuất đặt hàng và hỗ trợ phim ngắn, phim ứng dụng AI vì thế đáng được xem là cơ hội để lan tỏa câu chuyện văn hóa Việt, không phải lời mời giao quyền sáng tạo cho thuật toán.
Ranh giới nên được giữ thật rõ: AI làm phần việc công nghệ tốt hơn, còn nhà làm phim chịu trách nhiệm về câu chuyện và cảm xúc. Khi chính sách nâng đỡ những tác phẩm có chất lượng, tôn trọng bản quyền và giữ được bản sắc, phim ngắn AI có thể mở rộng cánh cửa cho điện ảnh Việt mà không lấn át người kể chuyện.
