Bệnh tim bẩm sinh trẻ em: Căn bệnh thầm lặng không được phép bỏ sót
Bệnh tim bẩm sinh trẻ em là nhóm dị tật cấu trúc hoặc chức năng của tim xuất hiện ngay từ khi trẻ sinh ra, có thể gây tím tái, suy hô hấp, chậm phát triển hoặc hoàn toàn không có triệu chứng rõ ràng trong nhiều năm, khiến việc phát hiện sớm bệnh tim trở nên khó khăn nếu không có các chương trình sàng lọc tim miễn phí và khám định kỳ có hệ thống.Ở Hưng Yên, hơn 200 trẻ đã được khám sàng lọc tim bẩm sinh miễn phí trong chương trình “Trái tim cho em” tại một bệnh viện địa phương ngày 9/8, với đầy đủ các bước khám lâm sàng, điện tim và siêu âm tim khi có chỉ định. Kết quả, 14 trường hợp bệnh tim được phát hiện, trong đó nhiều bé trước đó vẫn sinh hoạt, vui chơi bình thường nên gia đình không hề nghĩ tới bệnh lý tim mạch. Những con số này cho thấy: nếu chờ đợi đến khi có biểu hiện rầm rộ, chúng ta đang đánh cược tương lai của trẻ.
Khi trẻ “khỏe như bình thường” nhưng tim đã báo động
Điều đáng sợ nhất ở bệnh tim bẩm sinh trẻ em không phải lúc nào cũng là những cơn tím tái hay khó thở, mà là sự im lặng. Nhiều phụ huynh trong các chương trình sàng lọc tim miễn phí chia sẻ con vẫn ăn ngủ, chạy nhảy bình thường nên không hề nghĩ đến bệnh tim. Tại Hưng Yên, không ít trẻ đến khám trong tình trạng sinh hoạt bình thường, chỉ đến khi siêu âm, điện tim mới phát hiện bất thường. Một trường hợp điển hình là Minh Phú, sinh năm 2012, từng đột ngột ngất xỉu và sau đó được chẩn đoán rối loạn nhịp tim trẻ tại một bệnh viện tuyến trên. Những câu chuyện này cho thấy nếu chỉ chờ dấu hiệu rõ rệt, chúng ta sẽ phát hiện bệnh ở giai đoạn muộn, khi biến chứng đã xuất hiện và chi phí điều trị trở nên nặng nề hơn.
“Thời điểm vàng” của tim trẻ: Vì sao phải sàng lọc càng sớm càng tốt
Phát hiện sớm bệnh tim không phải khẩu hiệu chung chung, mà là ranh giới giữa một tuổi thơ bình thường và cả đời mang di chứng. Ở một chương trình sàng lọc, 14/ hơn 200 trẻ được phát hiện bệnh tim cho thấy tỷ lệ bất thường không hề nhỏ. Theo cơ quan y tế chuyên ngành, mỗi năm có khoảng 10.000–12.000 trẻ mắc tim bẩm sinh nhưng chỉ khoảng một nửa được phẫu thuật. Đây là khoảng trống điều trị mà xã hội đang chấp nhận một cách bị động. Các bác sĩ nhấn mạnh: nhiều trường hợp cần được phát hiện và điều trị ngay từ giai đoạn sơ sinh để tránh nguy cơ tử vong sớm. Một câu nói đáng ghi nhớ là: “Điều quan trọng nhất là phát hiện sớm để không bỏ lỡ ‘thời điểm vàng’ điều trị”. Phát hiện đúng lúc không chỉ cứu mạng, mà còn giúp trẻ có cơ hội phát triển gần như bình thường, giảm gánh nặng cho cả gia đình.
Sàng lọc cộng đồng: Cơ hội công bằng cho trẻ vùng nông thôn, miền núi
Nếu chỉ trông chờ vào bệnh viện tuyến trung ương, hàng nghìn trẻ em ở vùng xa sẽ mãi ở ngoài cánh cửa cơ hội. Các chương trình sàng lọc tim miễn phí tại cộng đồng như “Trái tim cho em” đem bác sĩ tim mạch đến ngay tại địa phương, đặc biệt là vùng nông thôn, miền núi, nơi điều kiện y tế còn hạn chế. Ở Hưng Yên, chương trình được tổ chức nhờ sự phối hợp của nhiều đơn vị, từ các tổ chức xã hội đến bệnh viện tuyến trên và bệnh viện địa phương, giúp hơn 200 trẻ được tiếp cận đánh giá tim mạch chuyên sâu chỉ trong một ngày. Tại một tỉnh miền Trung, nhiều gia đình sẵn sàng đi hàng trăm cây số từ sáng sớm để kịp giờ khám. Việc tổ chức khám ngay tại địa phương giúp giảm chi phí đi lại, ăn ở và thời gian nghỉ làm, đồng thời nâng cao nhận thức của cha mẹ, giáo viên và nhân viên y tế cơ sở về dấu hiệu bệnh tim bẩm sinh.
Từ phòng khám sàng lọc đến hành trình điều trị dài lâu
Sàng lọc chỉ là điểm khởi đầu, nhưng là điểm khởi đầu không thể thiếu. Sau khi phát hiện, gia đình được tư vấn hướng thăm khám chuyên sâu, theo dõi và điều trị phù hợp. Nhiều trẻ được chỉ định bít lỗ thông liên thất sớm để tránh biến chứng nặng sau này. Với những trường hợp rối loạn nhịp tim trẻ, bác sĩ có thể đề nghị đặt máy điều trị hoặc các can thiệp tim mạch khác. Đối với gia đình khó khăn, chương trình còn hỗ trợ hướng dẫn hoàn thiện hồ sơ xin hỗ trợ kinh phí phẫu thuật, giúp cánh cửa điều trị không đóng lại vì lý do tài chính. Nhưng về mặt xã hội, nếu chúng ta không duy trì đều đặn các chương trình sàng lọc tim miễn phí, không lồng ghép khám tim vào hệ thống khám sức khỏe học đường và tiêm chủng, thì mọi nỗ lực hiện tại vẫn chỉ là “chữa cháy”. Phát hiện sớm bệnh tim phải trở thành chuẩn chăm sóc cơ bản cho mọi trẻ em, không phân biệt nơi sinh sống.
