Khu du lịch quốc gia: từ danh hiệu đến áp lực phát triển bền vững
Khu du lịch quốc gia là vùng không gian du lịch được quy hoạch và đầu tư đồng bộ về hạ tầng, dịch vụ và quản lý, có tài nguyên đặc sắc, khả năng thu hút khách lớn, đồng thời phải tuân thủ tiêu chuẩn bảo vệ môi trường, gìn giữ bản sắc văn hóa và bảo đảm lợi ích cộng đồng địa phương một cách hài hòa, lâu dài. Danh hiệu này không chỉ là tấm bảng vinh danh trên bản đồ du lịch, mà còn là cam kết chính trị và trách nhiệm quản trị khó khăn: vừa tạo động lực phát triển kinh tế, vừa tránh biến tài nguyên thành thứ bị khai thác ngắn hạn rồi xuống cấp. Chính trong bối cảnh đó, Sơn La và Lâm Đồng đang chọn một lộ trình khác với kiểu phát triển nóng: đặt hạ tầng môi trường du lịch, quy hoạch và ý thức cộng đồng vào trung tâm chiến lược.
Mộc Châu xanh sạch đẹp: khi danh hiệu quốc gia gắn với ý thức cộng đồng
Mộc Châu đã được công nhận là khu du lịch quốc gia, và Sơn La không muốn danh hiệu này đứng yên trên giấy. Sáng 15/8, tại phường Mộc Sơn, tỉnh tổ chức Lễ phát động phong trào “Toàn dân tham gia xây dựng Khu du lịch quốc gia Mộc Châu Xanh - Sạch - Đẹp - Văn minh”, mở đầu Tuần Văn hóa – Du lịch Mộc Châu. Cách tiếp cận rất rõ: muốn Mộc Châu xanh sạch đẹp, không thể chỉ trông vào vài dự án hạ tầng mà phải biến cư dân, doanh nghiệp, hợp tác xã thành chủ thể giữ gìn môi trường, văn minh du lịch. Đây là bước đi đúng, vì hạ tầng có thể xây nhanh, nhưng văn hóa ứng xử và thói quen bảo vệ môi trường chỉ bền vững khi thành phong trào xã hội, chứ không phải chiến dịch ngắn hạn.
Mộc Châu không khởi hành từ con số 0: điểm đến này đã 3 lần được World Travel Awards vinh danh “Điểm đến thiên nhiên cấp địa phương hàng đầu thế giới” vào các năm 2022, 2023 và 2025, đồng thời 4 năm liên tiếp là “Điểm đến thiên nhiên cấp địa phương hàng đầu châu Á” giai đoạn 2022-2025. Câu hỏi đặt ra là làm sao giữ được danh tiếng thay vì hưởng lợi ngắn hạn. Sơn La chọn cách siết lại các chuẩn về chỉnh trang cảnh quan, vệ sinh môi trường, an ninh trật tự, an toàn giao thông, vệ sinh an toàn thực phẩm, đồng thời yêu cầu doanh nghiệp niêm yết và bán đúng giá, phục vụ thân thiện, gắn kinh doanh với bảo vệ môi trường và phát triển du lịch có trách nhiệm. Ngay sau lễ phát động, tỉnh tổ chức diễu hành tuyên truyền và ra quân vệ sinh môi trường trên tuyến dài khoảng 22 km qua các phường Mộc Sơn, Thảo Nguyên và Mộc Châu. Với du khách, những động thái này không phải các khẩu hiệu trừu tượng: chúng quyết định việc họ có quay lại hay không, khi điểm đến không chỉ đẹp mà còn sạch, an toàn, giá cả minh bạch.
Mũi Né: tổ công tác cho chiến lược dài hơi và hình ảnh văn minh, thân thiện
Trong khi Sơn La đánh vào ý thức cộng đồng, Lâm Đồng chọn xây dựng bộ máy thực thi cho khu du lịch quốc gia Mũi Né. UBND tỉnh lập Tổ công tác triển khai quy hoạch khu du lịch quốc gia này, giao ông Võ Thành Huy, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch làm Tổ trưởng, ông Bùi Trường Sơn, Phó Giám đốc Sở Xây dựng làm Tổ phó. Động thái này cho thấy tỉnh hiểu rằng phát triển du lịch bền vững không thể giao cho một sở đơn lẻ: phải phối hợp quy hoạch, đất đai, đầu tư, xây dựng, hạ tầng kỹ thuật, du lịch, dịch vụ, thương mại, cùng các bài toán nhạy cảm như giải phóng mặt bằng, vệ sinh môi trường, an toàn thực phẩm, an ninh trật tự. Nếu tổ công tác vận hành tốt, Mũi Né có cơ hội bước qua giai đoạn tăng trưởng tự phát để tiến đến một cấu trúc quản trị rõ người chịu trách nhiệm cho từng chậm tiến độ.
Tổ công tác được giao nhiệm vụ rà soát, theo dõi, đôn đốc các nhiệm vụ trong Kế hoạch số 584/KH-UBND ngày 14/1/2026 và các văn bản chỉ đạo liên quan, xác định những phần việc chậm, nguyên nhân và trách nhiệm để báo cáo UBND tỉnh theo định kỳ. Họ phải kiểm tra thực tế, làm việc với sở, ngành, địa phương, chủ đầu tư, để nắm tình hình triển khai các chương trình, dự án trong phạm vi khu du lịch quốc gia Mũi Né, kịp thời tổng hợp khó khăn, vướng mắc và phối hợp đề xuất cấp có thẩm quyền xử lý. Điều đáng chú ý là nhiệm vụ cải thiện môi trường du lịch được đặt ngang hàng với mục tiêu kinh tế: tỉnh yêu cầu xây dựng hình ảnh điểm đến khu du lịch quốc gia Mũi Né văn minh, thân thiện, an toàn. Nếu làm đúng, đây sẽ là bước dịch chuyển khỏi mô hình “phát triển bằng mọi giá” sang mô hình coi chất lượng trải nghiệm và môi trường là nền tảng cạnh tranh.
Phan Thiết: tái cấu trúc hạ tầng môi trường để mở rộng không gian du lịch
Câu chuyện du lịch bền vững ở Lâm Đồng không dừng ở Mũi Né. Tại Phan Thiết, tỉnh đang tái cấu trúc dự án “Cải thiện môi trường đô thị các thành phố loại 2 – hợp phần tỉnh Bình Thuận” theo hướng tập trung nguồn lực, giải quyết các vấn đề môi trường, đồng thời đầu tư hạ tầng có tính kết nối, phù hợp định hướng phát triển không gian đô thị. Dự án sử dụng nguồn tài trợ của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), do Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng số 2 làm chủ đầu tư, thực hiện tại khu đô thị Phan Thiết, với kế hoạch chuẩn bị giai đoạn 2026–2027 và triển khai 2028–2033, phục vụ khoảng 350.000 người. Đây không phải là dự án kỹ thuật thuần túy: cách tỉnh tái cấu trúc, tách các hạng mục sử dụng viện trợ không hoàn lại thành dự án độc lập nhằm tránh chồng chéo, rút ngắn thời gian và nâng cao hiệu quả dùng vốn cho thấy tư duy coi hạ tầng môi trường đô thị là nền tảng của phát triển du lịch, chứ không phải phần phụ.
Trong quá trình chuẩn bị, một số hạng mục được rà soát, điều chỉnh vì chưa hiệu quả và gặp khó khăn về bồi thường, tái định cư; việc Bình Thuận sáp nhập vào Lâm Đồng cùng thay đổi quy định đầu tư công càng buộc tỉnh phải cập nhật lại dự án. Phương án mới tập trung nâng cấp hệ thống thoát nước mưa, thu gom và xử lý nước thải, đồng thời nghiên cứu bổ sung hạ tầng giao thông có tính kết nối. Theo lãnh đạo tỉnh, mục tiêu là “vừa cải thiện môi trường, vừa góp phần mở rộng không gian phát triển đô thị Phan Thiết”. Nói cách khác, thay vì chỉ xử lý điểm nghẽn môi trường hiện tại, tỉnh muốn các tuyến thoát nước, giao thông mới tạo dư địa phát triển và tăng sức hấp dẫn đầu tư. Với du khách, kết quả sẽ thể hiện bằng ít cảnh ngập úng, ít mùi ô nhiễm, đường xá kết nối thuận tiện hơn đến các khu du lịch; với người dân, đây là bước cải thiện chất lượng sống trước khi nói đến chuyện đón thêm khách.
Cân bằng kinh tế – môi trường: lựa chọn chiến lược cho Mộc Châu và Mũi Né
Điểm chung trong các động thái tại Sơn La và Lâm Đồng là nhận thức rằng phát triển du lịch bền vững không phải khẩu hiệu mà là bài toán thiết kế hệ thống: từ phong trào toàn dân ở Mộc Châu đến tổ công tác ở Mũi Né, rồi dự án hạ tầng môi trường đô thị Phan Thiết đều đặt môi trường và chất lượng điểm đến ngang hàng với mục tiêu tăng trưởng khách và doanh thu. Sơn La yêu cầu doanh nghiệp gắn kinh doanh với bảo vệ môi trường, phát triển du lịch có trách nhiệm. Lâm Đồng nhấn mạnh cải thiện môi trường du lịch, xây dựng hình ảnh Mũi Né văn minh, thân thiện, an toàn, đồng thời tái cấu trúc dự án để tránh đầu tư dàn trải, sớm giải quyết vấn đề môi trường và tạo thêm hạ tầng kết nối, không gian phát triển mới cho Phan Thiết. Đây là cách tiếp cận đáng ủng hộ: nếu coi môi trường là chi phí phải chịu đựng, du lịch sẽ sớm tự làm suy yếu chính mình.
Trong tương lai gần, tổ công tác Mũi Né sẽ phải tổng hợp tình hình, kết quả thực hiện, tham mưu lãnh đạo UBND tỉnh tổ chức các cuộc họp chuyên đề và báo cáo định kỳ hoặc đột xuất khi cần. Ở Phan Thiết, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng số 2 được giao hoàn thiện Báo cáo đề xuất chủ trương đầu tư để trình thẩm định, phê duyệt. Nếu các khâu này diễn ra chậm chạp, mọi tham vọng sẽ còn trên giấy. Nhưng nếu thực hiện đúng tiến độ, du khách sẽ là người cảm nhận rõ nhất: Mộc Châu không chỉ đẹp trên ảnh mà sạch và văn minh ngoài đời; Mũi Né không chỉ là bãi biển đông đúc mà là khu du lịch quốc gia có hạ tầng môi trường du lịch đáng tin cậy; Phan Thiết không chỉ là đô thị ven biển chịu ngập úng mà trở thành không gian phát triển mới cho kinh tế du lịch. Câu trả lời cuối cùng nằm ở cách từng địa phương coi trọng sự cân bằng giữa lợi ích ngắn hạn và giá trị lâu dài.
