Từ diễn đàn Hà Nội đến một cách nhìn mới về tài nguyên văn hóa
Diễn đàn “Công nghệ số và AI trong kiến tạo nền kinh tế sáng tạo – Từ tài nguyên văn hóa đến năng lực cạnh tranh quốc gia” tại Hà Nội là sự kiện quy tụ cơ quan quản lý, nhà công nghệ, doanh nghiệp và giới sáng tạo để bàn về việc dùng trí tuệ nhân tạo và công nghệ số biến văn hóa Việt Nam thành tài sản trí tuệ có thể tham gia thị trường, góp phần tạo dòng tiền sáng tạo và nâng cao sức mạnh mềm quốc gia. Điểm quan trọng của diễn đàn không phải ở việc ca ngợi công nghệ, mà ở việc “lật” lại cách chúng ta nhìn văn hóa. Thay vì chỉ xem văn hóa là những giá trị thiêng liêng cần bảo tồn, các diễn giả khẳng định đây là nguồn lực kinh tế lớn có thể tạo ra IP văn hóa, sản phẩm, thương hiệu và mô hình kinh doanh mới khi được kết nối chặt với AI kinh tế sáng tạo và chiến lược sở hữu trí tuệ. Đây là bước chuyển tư duy mà nếu chậm chân, Việt Nam sẽ bỏ lỡ chính lợi thế bản sắc của mình.
AI kinh tế sáng tạo: Khi công nghệ số phát triển cùng bản sắc Việt
Việt Nam sở hữu một kho tài nguyên văn hóa Việt Nam phong phú: di sản, nghệ thuật, âm nhạc, ẩm thực, kiến trúc, tri thức bản địa và vô số câu chuyện địa phương được tích lũy qua hàng nghìn năm. Vấn đề không còn là “có gì để kể” mà là “kể và khai thác bằng cách nào trong thời đại số”. Sự bùng nổ của các công nghệ như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, blockchain, thực tế ảo cùng nền tảng truyền thông số đang định hình một hệ sinh thái văn hóa hoàn toàn mới, nơi công nghệ vừa là công cụ, vừa là môi trường để văn hóa bước ra thế giới nhanh hơn và hiệu quả hơn. Trong hệ sinh thái đó, AI kinh tế sáng tạo không chỉ là thuật toán. AI trở thành “xưởng” nhận diện chất liệu văn hóa, phân tích nhu cầu công chúng, đề xuất hình thức kể chuyện mới, cá nhân hóa trải nghiệm và nối văn hóa với thị trường toàn cầu. Khi kết hợp cùng công nghệ số phát triển và sở hữu trí tuệ, tài nguyên văn hóa không còn “nằm im” trong bảo tàng hay lễ hội mà tham gia trực tiếp vào chuỗi giá trị kinh tế, đồng thời củng cố sức mạnh mềm quốc gia.
IP văn hóa: Con đường biến bản sắc thành tài sản trí tuệ
Các chuyên gia tại diễn đàn nhấn mạnh khái niệm “IP văn hóa” như chiếc cầu nối giữa tài nguyên văn hóa và kinh tế sáng tạo. IP văn hóa là những sáng tạo được phát triển từ chất liệu văn hóa – nhân vật, câu chuyện, tác phẩm, buổi biểu diễn, biểu tượng hay đặc sản địa phương – gắn với đối tượng quyền sở hữu trí tuệ cụ thể và có chủ sở hữu rõ ràng. Khi đã trở thành IP, một giá trị văn hóa có thể được khai thác lặp lại qua nhiều ngành: giải trí, điện ảnh, nội dung số, hàng tiêu dùng, du lịch… với sự hỗ trợ của công nghệ số và AI. Theo Viện Sáng tạo và Chuyển đổi số, câu hỏi quan trọng không còn là “AI làm được gì cho văn hóa” mà là “làm thế nào để công nghệ và AI biến tài nguyên văn hóa thành tài sản trí tuệ; biến tài sản trí tuệ thành sản phẩm sáng tạo; và biến sản phẩm sáng tạo thành giá trị kinh tế, thương hiệu và năng lực cạnh tranh của Việt Nam?”. Câu hỏi này buộc các nhà sáng tạo và doanh nghiệp phải coi IP là nền tảng chiến lược, không phải thủ tục pháp lý đi sau.
Mặt trái: Sở hữu trí tuệ và chia sẻ lợi ích trong không gian số
Dù viễn cảnh IP văn hóa đầy hứa hẹn, diễn đàn cũng chỉ ra những giới hạn phải đối mặt nếu không muốn sáng tạo dựa trên văn hóa trở thành cuộc chơi thiếu công bằng. Trong bối cảnh AI và nền tảng số mở rộng mạnh mẽ khả năng sáng tạo và phân phối, năng lực quản trị sở hữu trí tuệ trở thành mắt xích sống còn của kinh tế sáng tạo. Các dự án IP văn hóa cần quan tâm đến chiến lược sở hữu trí tuệ ngay từ đầu: xác định chủ thể quyền, bảo hộ yếu tố sáng tạo, quy định quyền khai thác, cơ chế hợp tác và phân chia lợi ích. Một điểm nhạy cảm là ranh giới giữa giá trị truyền thống do cộng đồng gìn giữ và phần sáng tạo mới có thể xác lập quyền sở hữu trí tuệ. Nếu không tôn trọng quyền và ghi nhận đóng góp của cộng đồng, việc khai thác chất liệu truyền thống sẽ dễ trượt sang thương mại hóa hời hợt. Việc phát triển IP văn hóa Việt Nam vì vậy phải đồng thời khuyến khích đổi mới sáng tạo và bảo đảm chia sẻ lợi ích công bằng giữa cộng đồng, nhà sáng tạo, doanh nghiệp và nhà đầu tư.
Giải thưởng Việt Nam Rồng Xanh: Cơ chế thúc đẩy sức mạnh mềm quốc gia
Điểm nhấn thực tiễn của diễn đàn là việc chính thức mở cổng đăng ký Giải thưởng Văn hóa Sáng tạo – Việt Nam Rồng Xanh Awards 2026 với thông điệp “Sáng tạo trải nghiệm Việt – Sống nhịp thế giới”, trên phạm vi toàn quốc. Giải thưởng nhận hồ sơ từ ngày 08/10/2026 đến hết ngày 08/11/2026, lễ công bố kết quả và trao giải dự kiến tổ chức vào tháng 1/2027. Đối tượng tham gia rất rộng: địa phương, doanh nghiệp, đơn vị quản lý điểm đến, nghệ sĩ – nhà sáng tạo, chủ sở hữu dự án, đơn vị công nghệ, tổ chức giáo dục – đào tạo và các cộng đồng có sáng kiến phù hợp tiêu chí. Ở góc độ sức mạnh mềm quốc gia, Việt Nam Rồng Xanh không chỉ là cuộc thi mà là hạ tầng kết nối giữa sáng tạo, công nghệ và thị trường. Chương trình hướng tới xây dựng nền tảng lâu dài để các dự án văn hóa sáng tạo được cố vấn, thử nghiệm và nhân rộng, qua đó góp phần phát triển ngành công nghiệp văn hóa và củng cố sức mạnh mềm quốc gia trong kỷ nguyên AI kinh tế sáng tạo. Nếu được triển khai nhất quán, đây có thể trở thành “bệ phóng” cho thế hệ IP văn hóa Việt Nam mới.
