Lễ hội Lao Chải: khi sắc chàm trở thành lý do phải lên vùng cao
Lễ hội Sắc chàm Lao Chải là sự kiện du lịch vùng cao tổ chức tại xã Lao Chải, Lào Cai, nơi sắc chàm Mông và nghề làm vải lanh truyền thống được đặt ở vị trí trung tâm của chuỗi hoạt động văn hóa, nghệ thuật và trải nghiệm, diễn ra giữa mùa vàng ruộng bậc thang Lào Cai, với mục tiêu đưa văn hóa Mông nguyên bản đến gần hơn với du khách trong nước và quốc tế. Ở lần thứ 2, lễ hội Lao Chải diễn ra từ ngày 7 đến 17/10/2026, không phải một chương trình biểu diễn cho có, mà là tuyên ngôn rõ ràng: vùng cao không chỉ đẹp để chụp ảnh, mà có chiều sâu văn hóa cần được tôn trọng và trả công xứng đáng cho cộng đồng tạo ra nó. Nếu bạn đang tìm một lý do thuyết phục để lên Tây Bắc tháng 10, sắc chàm Mông ở Lao Chải là câu trả lời thẳng thắn.
Sắc chàm và vải lanh: linh hồn của văn hóa Mông nguyên bản
Điểm đáng giá nhất của lễ hội không nằm ở sân khấu, mà ở sợi lanh, chậu chàm và đôi tay người phụ nữ Mông. Sự kiện lấy sắc chàm và nghề làm vải lanh truyền thống của đồng bào Mông làm điểm nhấn, mở ra không gian văn hóa đậm đà bản sắc, đưa du khách chạm vào đời sống lao động, ký ức và thẩm mỹ của cộng đồng chiếm tới 99,4% dân số Lao Chải. Từ cây lanh trên nương, qua công đoạn tước sợi, xe lanh, quay sợi, dệt vải, nhuộm chàm và vẽ sáp ong, những nguyên liệu mộc mạc được biến thành tấm vải mang theo bản sắc và câu chuyện gia đình qua nhiều thế hệ. Ngày 17/10, hội thi trình diễn nghề truyền thống cho thấy văn hóa Mông nguyên bản không phải đạo cụ cho khách chụp hình, mà là nghề sống, là sinh kế mà lễ hội cố tình đặt lại đúng giá trị.
Mùa vàng ruộng bậc thang Lào Cai: phông nền vàng cho sắc chàm
Lý do khiến lễ hội Lao Chải nên có mặt trong lịch trình du lịch vùng cao tháng 10 là sự kết hợp gần như hoàn hảo giữa mùa vàng ruộng bậc thang Lào Cai và sắc chàm Mông. Những thửa ruộng bậc thang chín vàng nối tiếp nhau trên sườn núi, được tạo dựng qua nhiều thế hệ, tạo nên bức tranh thiên nhiên rực rỡ và hùng vĩ. Trong bức tranh ấy, sắc vàng lúa và sắc chàm trên trang phục truyền thống trở thành hai gam màu đặc trưng, khiến mỗi bước chân trên nương cũng là một khuôn hình du lịch cộng đồng sống động. Du khách đến Lao Chải dịp này vừa có thể "check in" giữa mùa vàng ruộng bậc thang, vừa tham gia không gian thổ cẩm, ẩm thực, dệt lanh, khèn Mông, dân ca dân vũ. Nếu Tây Bắc thường bị biến thành phông nền cho ảnh đẹp, Lao Chải đang cố tình đảo chiều: cảnh quan là nền, văn hóa Mông nguyên bản mới là nhân vật chính.
Chuỗi hoạt động: từ lớp học Rung chuông vàng đến váy xòe trên sóng lúa
Không giống nhiều lễ hội vùng cao chỉ tập trung vào sân khấu chính, Lao Chải chọn cách bắt đầu từ trường học và sườn núi. Từ ngày 7 đến 9/10, cuộc thi tìm hiểu văn hóa dân tộc Mông “Em hiểu quê hương em” theo hình thức Rung chuông vàng giúp học sinh tiếp xúc hệ thống với lịch sử, phong tục, trang phục, cây lanh, nghề dệt, nhuộm chàm, khèn Mông, trò chơi dân gian, ẩm thực địa phương. Ngày 10/10 là cuộc thi “Duyên dáng Sắc chàm”, nơi phụ nữ vùng cao kể câu chuyện về chất liệu lanh – chàm, ý nghĩa hoa văn và trách nhiệm thế hệ trẻ với bản sắc. Ấn tượng nhất là giải chạy nữ “Váy xòe trên sóng lúa” ngày 11/10, cự ly 4–5 km đi qua ruộng bậc thang, đồi Nấm linh chi, Khuyên Bạc, biến người phụ nữ trong váy Mông thành nhân vật chính trên cung đường du lịch thay vì chỉ là diễn viên phụ trong tour check-in.
Du lịch vùng cao có trách nhiệm: cơ hội và giới hạn ở Lao Chải
Đằng sau sắc chàm và mùa vàng là tham vọng rõ ràng về du lịch vùng cao. Năm 2025, Lao Chải đón gần 18.000 lượt khách, trong đó có 350 khách quốc tế, mang lại doanh thu gần 3,2 tỷ đồng; năm 2026, xã đặt mục tiêu đón khoảng 40.000 lượt khách với tổng doanh thu 45 tỷ đồng từ hoạt động du lịch. Đây là con số cho thấy địa phương không muốn văn hóa Mông nguyên bản chỉ tồn tại trong bảo tàng ký ức, mà phải trở thành sinh kế. Du khách có thể mặc trang phục truyền thống, trải nghiệm đời sống cộng đồng, tham gia các gian hàng "xem – nghe – làm – nếm – mua" với nông sản, thổ cẩm, ẩm thực bản địa. Tuy nhiên, cơ sở hạ tầng và đường xá còn nhiều hạn chế, khiến du lịch chưa phát triển tương xứng với tiềm năng. Chính vì thế, mỗi người đến lễ hội Lao Chải cần đi với sự kiên nhẫn và tôn trọng, coi bất tiện đường sá là cái giá phải trả để giữ nguyên sự mộc mạc của núi rừng, thay vì gây áp lực đồng nhất vùng cao với đô thị.
