AI xử lý hồ sơ đất đai: từ khái niệm đến bước ngoặt ở Gia Lai
AI xử lý hồ sơ đất đai là việc dùng các nền tảng trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ tiếp nhận, phân loại, kiểm tra, đối chiếu và đề xuất kết quả cho các thủ tục liên quan đến quyền sử dụng đất, nhằm rút ngắn thời gian giải quyết, giảm chi phí tuân thủ và hạn chế sai sót trong quản lý đất đai ở cấp chính quyền địa phương. Gia Lai đang biến khái niệm này thành thực tế sống động. Tại buổi làm việc ngày 15/10, UBND tỉnh đã báo cáo với Đoàn giám sát của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội về kết quả chuyển đổi số theo Nghị quyết số 57-NQ/TW, trong đó AI được xem là điểm nhấn. Điều đáng nói là công nghệ không dừng ở cấp tỉnh mà đã đi xuống tận 135 xã, phường với các nền tảng số dùng chung. Đây là bước ngoặt: AI không còn là câu chuyện của trung ương hay các đô thị lớn, mà chạm đến từng bộ phận một cửa ở cơ sở.
Giảm 55,15% thời gian và chi phí: con số biết nói về tự động hóa hành chính
Nếu phải chọn một chỉ số để chứng minh tự động hóa hành chính đang tạo khác biệt ở Gia Lai, đó chính là mức cắt giảm bình quân 55,15% thời gian và chi phí tuân thủ đối với 1.713 thủ tục hành chính. Con số này không phải là cải thiện nhỏ; nó cho thấy nhiều tầng nấc, khâu trung gian đã được loại bỏ nhờ chuyển đổi số địa phương và thiết kế lại quy trình. Tỉnh đã áp dụng các quy trình giải quyết công việc mẫu, kéo tỷ lệ văn bản phải qua khâu trung gian văn phòng từ 28,45% xuống 6% ở cấp sở và từ 50,04% xuống 7,5% ở cấp xã. "Gia Lai đã cắt giảm thời gian, chi phí tuân thủ với mức giảm bình quân 55,15%, vượt mục tiêu đề ra" là câu nói đủ sức trở thành trích dẫn điển hình cho cách một địa phương dùng tự động hóa hành chính để giải bài toán quá tải thủ tục. Kết quả trực tiếp là gánh nặng giấy tờ giảm, người dân và doanh nghiệp thuận lợi hơn khi thực hiện các giao dịch hành chính.
AI ở cấp xã, phường: tác động thực tế lên hồ sơ đất đai và dịch vụ công
Điểm đáng chú ý nhất trong câu chuyện AI xử lý hồ sơ đất đai ở Gia Lai là phạm vi triển khai: các nền tảng AI thương mại đã được dùng tại 100% sở, ngành và 135 xã, phường. Điều này biến AI thành công cụ làm việc hàng ngày của cán bộ địa chính, không phải dự án thí điểm trên giấy. Công cụ AI hỗ trợ xử lý hồ sơ đất đai đã được triển khai trên toàn tỉnh, góp phần nâng tỷ lệ hồ sơ giải quyết đúng hạn từ 85% trong quý I lên 91,5% trong giai đoạn tháng 4-9. Khi hơn 853.000 hồ sơ thủ tục hành chính được tiếp nhận trong 9 tháng, với 96,16% nộp trực tuyến và 96,28% được giải quyết trước hạn, đúng hạn, có thể thấy AI và các nền tảng số không chỉ là lớp công nghệ trang trí mà là hạ tầng vận hành. Người dân được hưởng lợi rõ rệt: thủ tục hành chính có thể thực hiện không phụ thuộc địa giới hành chính, giúp họ linh hoạt hơn trong giao dịch. Đây là minh chứng thuyết phục rằng chuyển đổi số địa phương, nếu đi cùng công nghệ AI phù hợp, sẽ cải thiện dịch vụ công ở cấp gần dân nhất.
Chiến lược 2026-2030: dữ liệu và AI là trục chính quyền số
Gia Lai không dùng AI xử lý hồ sơ đất đai như một giải pháp đơn lẻ, mà đặt nó trong chiến lược chuyển đổi số 2026-2030 đầy tham vọng. Tỉnh đặt mục tiêu nằm trong nhóm 10 địa phương dẫn đầu cả nước về chỉ số phát triển chính quyền số và cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình. Kế hoạch xác định dữ liệu số là hạt nhân, kết hợp với việc đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo và trợ lý ảo vào công tác chỉ đạo, điều hành, phấn đấu giảm 50% thời gian xử lý thủ tục hành chính nhờ AI. Về xã hội số, mục tiêu là phủ mạng băng rộng cáp quang đến 100% hộ gia đình, phủ sóng 5G cho 99% dân số, bảo đảm 100% công dân từ 14 tuổi trở lên có căn cước và tài khoản định danh điện tử VNeID. Hạ tầng này là điều kiện để các dịch vụ công trực tuyến toàn trình phát huy hiệu quả. Chủ tịch UBND tỉnh nhấn mạnh chuyển đổi số phải lấy hiệu quả phục vụ người dân, doanh nghiệp làm thước đo, đồng thời khẳng định AI chỉ là công cụ hỗ trợ, không thay thế vai trò, trách nhiệm của con người. Đó là cách tiếp cận cân bằng, tránh cả hai cực: sợ công nghệ hoặc thần thánh hóa công nghệ.
Thách thức còn đó, nhưng bài học cho các địa phương đã rõ
Dù đạt nhiều kết quả, Gia Lai không phủ nhận những điểm nghẽn: tiến độ giải ngân kinh phí chuyển đổi số còn thấp, chất lượng dữ liệu ở một số lĩnh vực chưa đáp ứng yêu cầu khai thác và chia sẻ, hiệu quả một số thủ tục hành chính liên thông chưa đồng đều. Tỉnh kiến nghị Trung ương hoàn thiện hướng dẫn về kết nối, chia sẻ dữ liệu, thống nhất quy trình, tiêu chuẩn dịch vụ công trực tuyến trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp và xây dựng cơ chế hỗ trợ phát triển công nghiệp công nghệ số. Tuy nhiên, bức tranh tổng thể vẫn mang tính gợi mở cho các địa phương khác: khi 5G đã phủ khoảng 97% khu vực dân cư, 100% thôn, làng có sóng di động, và mục tiêu đến giai đoạn 2028-2030 là 100% hồ sơ, kết quả giải quyết thủ tục hành chính được số hóa, tái sử dụng, thì AI xử lý hồ sơ đất đai không còn là lựa chọn xa xỉ mà là bước đi hợp lý. Bài học rõ ràng: muốn giảm gánh nặng thủ tục, phải dám tái thiết quy trình trên nền dữ liệu số, chấp nhận đưa AI vào tuyến đầu hành chính, nhưng luôn giữ con người ở vị trí quyết định cuối cùng.
