Tư vấn tâm lý học đường: từ khái niệm đến bước ngoặt toàn thành phố
Tư vấn tâm lý học đường là hệ thống hoạt động hỗ trợ tâm lý trường học, trong đó học sinh được lắng nghe, chia sẻ và hướng dẫn bởi giáo viên, chuyên viên hoặc cộng tác viên tâm lý, thông qua các hình thức trực tiếp và gián tiếp, nhằm chăm sóc sức khỏe tâm thần học sinh, phòng ngừa khủng hoảng cảm xúc và giúp các em phát triển kỹ năng sống lành mạnh, an toàn trong môi trường giáo dục.Ở một thành phố, 100% trường học đã triển khai các hình thức hỗ trợ tâm lý học sinh, thay vì chỉ xử lý khi có sự cố. Toàn thành phố có 1.003 cơ sở giáo dục phổ thông và giáo dục thường xuyên thực hiện tư vấn tâm lý học đường, hỗ trợ 25.028 học sinh. Đây không còn là vài mô hình điểm, mà là bước ngoặt: chăm sóc sức khỏe tâm thần trở thành một phần cấu trúc của nhà trường, tương đương với dạy chữ và dạy kỹ năng sống.
Vì sao học sinh cần một hệ thống chứ không chỉ vài buổi ngoại khóa
Lứa tuổi THCS từ 11 đến 15 là giai đoạn chuyển tiếp với nhiều thay đổi về thể chất, cảm xúc, nhận thức và các mối quan hệ xã hội. Khi biến đổi tuổi dậy thì gặp áp lực học tập, mối quan hệ bạn bè và nhu cầu khẳng định bản thân, học sinh dễ nhạy cảm, tự ti, khó kiểm soát cảm xúc. Nếu nhà trường chỉ tổ chức vài buổi ngoại khóa đối phó, các vấn đề tâm lý sẽ bị bỏ sót cho đến khi bùng phát. Việc tổ chức chương trình tư vấn tâm lý học đường, hoạt động ngoại khóa và giáo dục kỹ năng sống một cách thường xuyên giúp học sinh hiểu rõ cảm xúc của mình, biết cách ứng phó với khó khăn và chủ động tìm kiếm hỗ trợ khi cần. Nói thẳng: trong bối cảnh áp lực thi cử, mạng xã hội và bạo lực học đường, không có hệ thống hỗ trợ tâm lý trường học nghĩa là chấp nhận để học sinh tự xoay xở một mình.
Từ phòng tư vấn đến "Mind Care": nhà trường đồng hành cùng 25.028 học sinh
Điểm đáng chú ý là các trường không chỉ mở phòng tư vấn rồi để đó, mà xây dựng cả mạng lưới hỗ trợ. Tại một trường THCS, kế hoạch tư vấn tâm lý học đường được thiết lập ngay từ đầu năm, với tư vấn trực tiếp, ngoại khóa và giáo dục kỹ năng ứng phó tình huống trong học tập, giao tiếp, đặc biệt trên không gian mạng. Học sinh được trang bị kiến thức về sức khỏe tinh thần, kỹ năng kiểm soát cảm xúc và giải quyết khó khăn trong cuộc sống học đường. Toàn thành phố, 1.003 cơ sở giáo dục đã hỗ trợ 25.028 học sinh thông qua tư vấn và giáo dục kỹ năng sống. Trong đó, mô hình "Mind Care - Trạm tiếp sức tinh thần" đã hỗ trợ hơn 2.500 học sinh. Đây là con số cho thấy tư vấn tâm lý học đường đang chạm tới đời sống học sinh, chứ không chỉ nằm trên giấy.
Lồng ghép vào tiết học, kết nối phụ huynh: khi kỹ năng sống trở thành "môn bắt buộc"
Một chuyển biến quan trọng là tư vấn tâm lý không bị tách rời khỏi chương trình chính khóa. Tại một trường THCS, tổ chuyên môn phối hợp với tổ tư vấn tâm lý để lồng ghép chăm sóc sức khỏe tâm lý vào các tiết học, sinh hoạt dưới cờ và ngoại khóa. Điều này biến giáo dục kỹ năng sống từ hoạt động phụ thành phần cốt lõi của quá trình dạy học. Thông tư 18/2025/TT-BGDĐT đã khẳng định vai trò tham vấn học đường trong hỗ trợ học sinh tháo gỡ khó khăn về học tập, tâm lý, kỹ năng sống, quan hệ xã hội và định hướng nghề nghiệp. Cùng lúc, nhà trường siết chặt mối quan hệ giữa giáo viên chủ nhiệm và phụ huynh để nhận diện sớm thay đổi tâm lý, hành vi của học sinh và có biện pháp hỗ trợ phù hợp. Khi cả lớp học, sân trường và gia đình cùng nói chung một ngôn ngữ về sức khỏe tinh thần, kỹ năng sống mới có cơ hội trở thành thói quen.
Hợp tác liên trường và chuyên gia: bước tiếp theo để hệ thống không "chết yểu"
Điều đáng lo nhất với các chương trình hỗ trợ tâm lý trường học là chúng dễ bị phong trào: rầm rộ một thời gian rồi lặng đi. Để tránh kịch bản đó, các địa phương đã bắt đầu xây dựng mô hình hợp tác giữa các trường. Một hội thảo khoa học về tư vấn tâm lý học đường được tổ chức với sự tham gia của cơ quan quản lý giáo dục, cán bộ chuyên môn và đại diện các cơ sở giáo dục, nhằm bàn về thực trạng và giải pháp cho các trường THPT và trung tâm giáo dục nghề nghiệp – giáo dục thường xuyên. Nhiều trường mời chuyên gia giáo dục tập huấn kỹ năng tư vấn, hỗ trợ tâm lý cho giáo viên, giúp phát hiện sớm vấn đề và đưa ra biện pháp phù hợp. Các trường THCS cũng đặt mục tiêu tiếp tục tuyên truyền, trang bị kỹ năng nhận diện và ứng phó vấn đề tâm lý, đồng thời mong muốn có điều kiện mời thêm chuyên gia từ các thành phố lớn để nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe tâm thần học đường. Nếu những cam kết này được giữ đúng, tư vấn tâm lý học đường sẽ không chỉ là phong trào, mà là nền tảng lâu dài cho một môi trường giáo dục an toàn, hạnh phúc.
