Quỹ được kích hoạt lại giữa đợt tăng giá
Quỹ bình ổn xăng dầu là công cụ được cơ quan điều hành sử dụng để giảm bớt biến động giá bán lẻ trong nước, bằng cách chi tiền từ quỹ khi giá nhiên liệu chịu áp lực tăng. Sau hơn hai năm tạm ngừng, liên Bộ Công Thương - Tài chính kích hoạt lại quỹ trong kỳ điều hành tối 10/3, đúng lúc giá xăng dầu trong nước tiếp tục đi lên. Đây là lựa chọn đáng chú ý: thay vì để toàn bộ cú sốc thị trường thế giới chuyển ngay vào giá bán lẻ, cơ quan quản lý dùng quỹ để làm dịu mức điều chỉnh. Tuy nhiên, người mua vẫn phải trả giá cao hơn kỳ trước. Giá bán lẻ xăng dầu được điều chỉnh từ 23h45 cùng ngày; xăng E5 RON 92 tăng 1.350 đồng/lít lên 26.570 đồng/lít, còn RON 95 tăng 2.080 đồng/lít lên 29.120 đồng/lít. Vì thế, quỹ giúp giảm độ gắt của đợt tăng, chứ không đảo chiều xu hướng.
Khoản chi lớn làm dịu cú tăng, không xóa nó
Trong kỳ này, mức chi quỹ là 4.000 đồng/lít đối với xăng sinh học, xăng khoáng, dầu hỏa và dầu mazut; dầu diesel được chi 5.000 đồng/lít. Đây là phần hỗ trợ trực tiếp nhằm hạn chế mức tăng thể hiện trên giá bán lẻ, nên người đổ xăng không nên hiểu rằng giá đã được giữ nguyên. Nếu không sử dụng quỹ, cơ quan điều hành cho biết giá xăng có thể tăng từ 5.300 đến hơn 6.000 đồng/lít so với kỳ trước. Con số này cho thấy quỹ đã hấp thụ một phần đáng kể sức ép, nhưng mức giá cuối cùng vẫn tăng. Với người tiêu dùng, tác động dễ thấy nhất là hóa đơn nhiên liệu tăng ít hơn mức có thể xảy ra nếu không chi quỹ. Còn về chính sách, đây là biện pháp giảm sốc ngắn hạn, không thay thế được việc bảo đảm nguồn cung hay xử lý nguyên nhân khiến giá đầu vào leo thang.
Áp lực bên ngoài lý giải thời điểm can thiệp
Quyết định chi quỹ diễn ra trong bối cảnh giá xăng tăng nhanh, khi thị trường quốc tế chịu sức ép từ xung đột quân sự giữa Mỹ, Israel và Iran. Hoạt động xuất khẩu dầu qua eo biển Hormuz bị tắc nghẽn cũng khiến các nước xuất khẩu dầu ở Vùng Vịnh cắt giảm sản lượng khai thác, trong khi kho chứa dần đầy. Những bất ổn về nguồn cung khiến việc điều hành giá xăng phải cân nhắc đồng thời khả năng phản ánh biến động thị trường và sức chịu đựng của người mua. Theo tôi, kích hoạt quỹ vào thời điểm giá bán lẻ đang tăng là lựa chọn có lý do: để toàn bộ biến động dồn vào một kỳ có thể gây cú sốc lớn hơn cho hộ gia đình và doanh nghiệp. Dẫu vậy, công cụ này chỉ trì hoãn hoặc giảm một phần tác động; nếu áp lực quốc tế kéo dài, người tiêu dùng vẫn có thể tiếp tục đối mặt với các đợt điều chỉnh tăng.
Người mua cần theo dõi điều gì tiếp theo?
Người tiêu dùng nên nhìn vào mức giá bán lẻ sau mỗi kỳ điều hành, thay vì chỉ chú ý đến việc quỹ có được chi hay không. Cách phối hợp trong kỳ 10/3 cho thấy cơ quan quản lý vừa chấp nhận điều chỉnh tăng, vừa dùng quỹ để hạn chế đà tăng mạnh hơn. Bước tiếp theo cũng có thể ảnh hưởng đến chi phí nhiên liệu: Thủ tướng giao Bộ Tài chính khẩn trương đề xuất đưa thuế bảo vệ môi trường đối với các mặt hàng xăng dầu về mức 0 đồng và báo cáo Chính phủ trong ngày 12/3. Song song, doanh nghiệp phải bảo đảm kế hoạch nhập khẩu, mua hàng từ các nhà máy trong nước và xây dựng phương án nhập khẩu cho những tháng tiếp theo. Đây là những việc cần theo dõi, nhưng chưa đồng nghĩa giá sẽ giảm. Quỹ bình ổn có thể làm mềm cú tăng trước mắt; mức giá người dân phải trả vẫn phụ thuộc vào các kỳ điều hành tiếp theo và diễn biến nguồn cung.
