SpaceX – từ nhà thầu thương mại đến trụ cột chiến lược của NASA
Không còn chỉ là một nhà thầu phóng tên lửa thương mại, SpaceX đang trở thành trụ cột trong chiến lược khám phá và phòng thủ không gian của Mỹ và toàn bộ khu vực Bắc Mỹ, thông qua việc đồng thời đảm bảo vận chuyển phi hành gia NASA lên Trạm vũ trụ quốc tế, triển khai mạng vệ tinh quỹ đạo thấp và phát triển Starship cho cả mục tiêu dân sự lẫn quân sự. Ngày 1/10, công ty này phóng tên lửa Falcon 9 mang tàu vũ trụ Crew Dragon đưa 4 phi hành gia gồm 2 người Mỹ, 1 người Canada và 1 nhà du hành vũ trụ Nga lên Trạm vũ trụ quốc tế (ISS). Việc một doanh nghiệp tư nhân đều đặn thực hiện các sứ mệnh SpaceX phi hành gia NASA cho thấy cán cân quyền lực trong ngành không gian Mỹ đang dịch chuyển rõ rệt về phía khu vực tư, nơi tốc độ đổi mới và chấp nhận rủi ro cao hơn hẳn mô hình nhà nước truyền thống.
Crew Dragon và ISS: hợp tác Bắc Mỹ không chỉ là khẩu hiệu
Vụ phóng từ Cape Canaveral với tên lửa Falcon 9 hai tầng cao tương đương khoảng 25 tầng, sử dụng 9 động cơ Merlin khai hỏa đồng loạt, là chuyến bay thứ 13 của SpaceX đưa phi hành gia NASA lên ISS. Sự ổn định này là điều kiện tiên quyết để Mỹ duy trì vai trò dẫn dắt trên Trạm vũ trụ quốc tế, công trình có kích thước tương đương một sân bóng đá, được vận hành bởi liên minh gồm Mỹ, Nga, Canada, Nhật Bản và 11 quốc gia châu Âu. Việc phi hành gia Canada Joshua Kutryk tham gia phi hành đoàn, bên cạnh hai người Mỹ và một người Nga, là minh chứng sống động cho khung hợp tác không gian Bắc Mỹ: Canada không phải khách mời danh dự mà là đối tác kỹ thuật thực thụ, chia sẻ rủi ro, dữ liệu và năng lực con người. Theo Reuters, đây là sứ mệnh dài ngày thứ 13 đưa phi hành gia NASA lên ISS bằng tên lửa SpaceX kể từ chuyến bay đầu tiên vào tháng 5/2020.
Starship đạt quỹ đạo: bước ngoặt cho năng lực không gian Mỹ
Nếu Crew Dragon thể hiện độ tin cậy vận hành, thì Starship Flight 14 phơi bày tham vọng nâng cấp toàn diện năng lực không gian Mỹ. Vào lúc 20 giờ 48 phút giờ Bắc Kinh ngày 28/9, tổ hợp Starship gồm tầng đẩy B21 và tàu vũ trụ S41 cất cánh từ Starbase ở Texas. Dù một trong 33 động cơ Raptor 3 của tầng đẩy ngừng hoạt động và một động cơ Raptor chân không của tàu tắt sớm, SpaceX vẫn chấp nhận tiếp tục nhiệm vụ, dựa trên đánh giá rằng 5 động cơ còn lại có thể bù lực đẩy bằng cách kéo dài thời gian đốt. Khoảng 25 phút sau khi cất cánh, Starship thực hiện thành công cơ động vào quỹ đạo ở độ cao khoảng 276 km, lần đầu tiên hệ thống này đạt Starship quỹ đạo quanh Trái Đất. Đây là khoảnh khắc đáng chú ý cho năng lực không gian Mỹ: khả năng hoàn thành nhiệm vụ dù không hoàn hảo cho thấy văn hóa chấp nhận rủi ro có tính toán đang được ưu tiên hơn mô hình “phải hoàn hảo ngay từ đầu”.
Từ Starlink đến Starshield: lớp quân sự hóa của chiến lược SpaceX
Việc Starship đạt quỹ đạo không chỉ là thắng lợi kỹ thuật, mà là lời cảnh báo chiến lược gửi tới các đối thủ của Mỹ. Trong chuyến bay này, tàu triển khai 26 vệ tinh Starlink V3 bằng cơ chế phóng tuần tự trong khoảng 30 phút, mỗi vệ tinh có băng thông downlink khoảng 1 Tbps. Năng lực đó là nền móng cho Starshield – chòm vệ tinh quân sự do SpaceX phát triển cho Bộ Quốc phòng, Cơ quan Trinh sát Quốc gia và Cơ quan Phát triển Không gian Mỹ, với tốc độ truyền dữ liệu lên tới 200 Gbps mỗi vệ tinh và độ trễ trung bình 25,7 mili giây. Nói cách khác, năng lực không gian Mỹ đang được xây dựng trên hạ tầng thương mại nhưng mang lớp ứng dụng quân sự dày đặc. Khi Lầu Năm Góc công khai hướng trọng tâm phát triển không gian vào đối trọng với Trung Quốc, việc SpaceX sở hữu hệ thống có thể mang tải trọng gấp khoảng 20 lần Falcon 9 trong tương lai khiến bất kỳ quốc gia nào cũng phải xem lại giả định về thế cân bằng quỹ đạo thấp.
Chiến lược Bắc Mỹ: ISS hôm nay, Golden Dome ngày mai?
Khi NASA khẳng định sẽ duy trì hoạt động của Trạm vũ trụ quốc tế đến năm 2030, ISS tiếp tục là biểu tượng của hợp tác đa phương. Nhưng nhìn vào Starship và các kế hoạch như lá chắn tên lửa Golden Dome, có thể thấy quỹ đạo thấp đang trở thành không gian cạnh tranh chiến lược hơn là nơi chỉ dành cho khoa học. Trung Quốc đã thử nghiệm tên lửa tái sử dụng với Trường Chinh 10B và Chu Tước 3, song vẫn còn khoảng cách đáng kể để đạt tần suất cao và độ tin cậy như Falcon 9. Theo kế hoạch, tên lửa đối trọng Trường Chinh 9 của Trung Quốc chỉ có thể bay thử cấu hình cơ bản vào khoảng năm 2028 và đạt tái sử dụng hai tầng hoàn toàn trong giai đoạn 2033–2035. Trong khi đó, Bắc Mỹ đã có SpaceX phi hành gia NASA lên ISS đều đặn, đồng thời thử nghiệm Starship cho cả mục tiêu dân sự và quân sự. Nếu không có biến cố lớn, Mỹ và các đối tác Bắc Mỹ đang sở hữu lợi thế thời gian ít nhất một thập kỷ trong cuộc đua xây dựng năng lực không gian Mỹ trên quỹ đạo thấp.
