Thiết kế nhà lấy cảm hứng tự nhiên: không chỉ là xu hướng mà là lựa chọn sống
Thiết kế nhà lấy cảm hứng tự nhiên là cách tổ chức không gian, hình khối và vật liệu sao cho ngôi nhà hòa vào cảnh quan, tiếp nhận ánh sáng, gió, cây xanh và những hình dáng hữu cơ của thế giới tự nhiên, đồng thời tôn trọng ký ức văn hóa địa phương để tạo nên một đời sống vừa thoáng đãng, thư thái vừa giàu bản sắc. Người Việt trước nay vốn sống cùng sân, vườn, ao, chuồng; vì thế, những ngôi nhà mới nếu bỏ quên thiên nhiên sẽ sớm trở nên mỏi mệt và vô hồn. Điều đáng mừng là ngày càng nhiều gia chủ chọn lối đi khác: thay vì đóng kín ngôi nhà, họ mở nó ra với cây cối, mặt nước và di sản, chấp nhận những chi phí, khó khăn đi kèm để đổi lấy một đời sống gắn bó hơn với nơi chốn.
Ngôi nhà 312m² hình lưỡi rồng: đường cong trả lại tuổi thơ gần gũi thiên nhiên
Ngôi nhà độc lạ với đường cong ở Làng Lò là minh chứng rõ ràng rằng thiên nhiên có thể dẫn dắt thiết kế chứ không chỉ là phần trang trí về sau. Vợ chồng chị Nguyễn Thị Thư (SN 1993) đã rời TPHCM sau nhiều năm để tìm một không gian sống rộng rãi, gần gũi thiên nhiên hơn cho con cái và tương lai công việc riêng. Căn nhà khởi công năm 2025, hoàn thành cuối năm với diện tích 312m² gồm một tầng trệt và một tầng lầu. Họ chọn cây lưỡi rồng – hình ảnh gắn với quê nhà – làm cảm hứng, biến mặt tiền, cầu thang và nhiều chi tiết thành những mảng cong mềm mại thay cho các khối vuông vức. Đây là thiết kế nhà lấy cảm hứng tự nhiên đúng nghĩa: từ hình dáng cây đến những mảng xanh, hồ bơi, hệ cửa kính lớn và ban công kính cùng sân vườn giúp không gian dù nằm gần đường lớn vẫn luôn thoáng mát, thư giãn.
Tuy nhiên, lựa chọn này không hề dễ. Về quê, gia đình phải đối mặt với thay đổi về công việc, thu nhập, các mối quan hệ và chuyện học hành của con. Bản thân công trình, do nhiều chi tiết cong và cách thiết kế khác nhà thông thường, nên thi công đòi hỏi độ chính xác, sự tỉ mỉ và thời gian nhiều hơn, khiến tổng chi phí xây dựng và hoàn thiện khá tốn kém. Câu nói của chị Thư đáng để ghi nhớ: “Về quê không có nghĩa là mọi thứ đều dễ dàng hơn. Công việc, thu nhập và các mối quan hệ đều phải sắp xếp lại”. Nhưng đổi lại, con cái có tuổi thơ gắn với ông bà, cây cối, một ngôi nhà có tiếng nước chảy, hồ bơi với thác nước được ví như một khu nghỉ dưỡng nhỏ ngay tại quê nhà.
Giữ hồn nhà rường Huế 220 năm tuổi: bảo tồn di sản kiến trúc từ sân, cột, đến mộng gỗ
Nếu ngôi nhà lưỡi rồng cho thấy thiên nhiên có thể tạo nên nhà độc lạ với đường cong, thì một ngôi nhà rường Huế hơn 220 năm tuổi cho thấy bản sắc có thể trường tồn nếu được chăm sóc đúng cách. Khu đất nơi ngôi nhà tọa lạc được vua ban cho ngài Minh Đức Bá, Thị thư Hàn Lâm viện vào năm 1805, ngôi nhà đã hiện diện hơn 220 năm và từng là tư dinh của nhiều vị quan triều Nguyễn. Ngày 19-5-1945, ông bà nội chị Thanh trở thành chủ nhân, từ đó bốn thế hệ nối nhau chăm nom. Kiến trúc rường Huế truyền thống ở đây là kết cấu ba gian hai chái: gian giữa thờ cúng, hai gian bên tiếp khách, làm việc; bộ khung gỗ gồm cột, kèo, xuyên, trến, xà, đòn tay liên kết bằng mộng trên đá táng, hạn chế hơi ẩm từ nền đất. Trên kèo, xà, vách ngăn là những mảng chạm nổi hoa lá, mây, các đề tài cát tường, kể lại quan niệm sống, gia phong và thẩm mỹ Huế xưa.
Bảo tồn di sản kiến trúc không phải việc làm một lần cho xong mà là nghĩa vụ kéo dài cả đời. Anh Tiến và chị Thanh hiện tiếp tục công việc gìn giữ ngôi nhà rường gắn bó với gia đình nhiều thế hệ. Mái ngói thấp, hệ thống gỗ đã in dấu thời gian nên họ phải thường xuyên kiểm tra mái, xử lý mối mọt, gia cố phần xuống cấp. Ngói hư được thay, cấu kiện gỗ suy yếu được xử lý hoặc bổ sung bằng vật liệu phù hợp, trong khi tỷ lệ kiến trúc, bố cục không gian và các mảng chạm khắc được giữ nguyên. Khó nhất là tìm thợ: người sửa nhà rường phải hiểu kỹ thuật tháo lắp, mộng gỗ, lợp ngói liệt, phục hồi hoa văn; sai lệch ở một mối nối có thể ảnh hưởng cả bộ khung. Ngày nay, những người thợ am hiểu sâu nghề truyền thống ngày càng ít, trong khi tu bổ cần nhiều thời gian, kinh phí và sự kiên nhẫn. Chính vì vậy, vào tháng 6-2025, vợ chồng anh chị đã mở cửa đón khách tham quan để nhiều người hiểu hơn về nhà rường Huế và câu chuyện bảo tồn di sản kiến trúc sống động này.
Cụm nhà quanh sân trung tâm: học lại cách tổ chức không gian của nhà truyền thống
Một công trình khác lấy cảm hứng từ cụm nhà truyền thống cho thấy chúng ta không nhất thiết phải ở trong những khối bê tông khép kín mới gọi là hiện đại. Nhìn từ trên cao, công trình này giống một cụm nhà truyền thống được sắp xếp quanh sân trung tâm hơn là một biệt thự khối lớn. Hệ mái dốc với độ vươn lớn xuất hiện xuyên suốt, che nắng mưa cho khoảng hiên, tạo hình ảnh quen thuộc của nhà vùng nhiệt đới. Kết cấu gỗ được để lộ kết hợp tường, mái màu trung tính tạo nên tổng thể mộc mạc mà vẫn hiện đại. Không gian sinh hoạt chung mở tối đa về phía sân trong bằng hệ cửa lớn có thể mở hoàn toàn; khi mở ra, ranh giới trong–ngoài gần như xóa bỏ, gió và ánh sáng tự nhiên lưu thông xuyên suốt công trình. Đây là một ví dụ thuyết phục cho thiết kế nhà lấy cảm hứng tự nhiên: tổ chức không gian xoay quanh cây xanh và bầu trời thay vì xoay quanh máy lạnh.
Khoảng sân trung tâm không chỉ là nơi nối các khối nhà mà còn tạo khoảng lùi giúp mọi không gian đều nhìn ra cây xanh. Những hàng dừa, thảm cỏ, cây bụi, cụm đá tự nhiên được bố trí xen kẽ, mang lại cảm giác yên tĩnh, gắn với cảnh quan đặc trưng miền Tây. Bên trong, nội thất chủ yếu bằng gỗ, bài trí giản dị; trần cao, mái lộ thiên và các ô cửa lấy sáng phía trên giúp không gian thông thoáng, bớt khép kín. Khu vực phòng khách, bàn ăn, bếp được bố trí liên tục, thuận tiện sinh hoạt chung. Theo mô tả, “cách tổ chức này vừa giữ được sự gắn kết giữa các không gian, vừa tạo nên nhiều khoảng mở để đón gió, ánh sáng và cây xanh, góp phần mang lại bầu không khí thư thái cho cuộc sống hằng ngày”. Đây là gợi ý thực tế cho những gia chủ đang tìm cách đưa mô hình cụm nhà truyền thống quay lại trong bối cảnh đô thị nóng bức, chật chội.
Kết luận: sống cùng thiên nhiên và di sản là lựa chọn có ý thức
Nhìn những ngôi nhà cụ thể – nhà lưỡi rồng 312m² với đường cong mềm mại, ngôi nhà rường Huế hơn 220 năm tuổi được bảo tồn cẩn thận, cụm nhà truyền thống quanh sân trung tâm – có thể thấy một chuyện rõ ràng: thiết kế chỉ là phần nổi của lựa chọn sống. Muốn con cái có tuổi thơ bên ông bà, cây cối, nước chảy như vợ chồng chị Thư, gia chủ phải chấp nhận sắp xếp lại công việc, thu nhập, các mối quan hệ. Muốn bảo tồn di sản kiến trúc, người giữ nhà rường phải chuẩn bị kiến thức, nguồn lực và cả sự nhẫn nại trước những lần tu bổ tốn kém, trong bối cảnh thợ giỏi ngày càng hiếm. Muốn có một cụm nhà luôn ngập gió, ánh sáng và cây xanh, chủ nhà phải lựa chọn tổ chức không gian khác biệt, ưu tiên sân trung tâm thay vì khối nhà lớn kín mít.
Những câu chuyện này gợi một thái độ: nếu chúng ta coi thiên nhiên và di sản là phần không thể thiếu của đời sống, kiến trúc sẽ tự động thay đổi theo. Nhà hình lưỡi rồng hay mái dốc bao quanh sân cây không phải là “chiêu trò” thị giác, mà là cách trả lại cho ngôi nhà khả năng thở cùng khí hậu, kể lại ký ức của vùng đất. Thiết kế nhà lấy cảm hứng tự nhiên và bảo tồn di sản kiến trúc, vì thế, không chỉ dành cho giới yêu kiến trúc, mà còn là lựa chọn cho bất kỳ ai đang tìm một đời sống chậm rãi hơn, gắn với gia đình, với ký ức và với đất đai mà mình đang ở. Câu hỏi không còn là nên chọn phong cách nào, mà là: ta muốn mỗi mét vuông nhà mình kể câu chuyện gì về mối quan hệ giữa người, thiên nhiên và truyền thống.
