STEM hiệu quả không đồng nghĩa với nhiều hoạt động hơn
Giáo dục STEM là phương thức dạy học tích hợp, giúp học sinh vận dụng kiến thức khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học để phát triển năng lực, giải quyết vấn đề thực tiễn và hiểu cách các lĩnh vực liên kết với nhau. Vì vậy, chất lượng không nên được đo bằng số dự án, thiết bị mới hay lượng bài tập tăng thêm. Nếu STEM bị biến thành một phần việc chồng lên thời khóa biểu vốn đã dày, học sinh quá tải còn mục tiêu học qua trải nghiệm lại khó đạt.
Bài toán triển khai đang được đặt ra trong bối cảnh ngành giáo dục có những yêu cầu và điều chỉnh mới, khiến trường học phải tính lại chương trình, học liệu, không gian học tập và việc bồi dưỡng giáo viên. Tại một hội nghị, đại biểu được giới thiệu tài liệu giáo dục STEM và hướng nghiệp STEM do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành, đồng thời cập nhật quy định tại Thông tư số 86/2026/TT-BGDĐT. Hướng đi đúng là tích hợp STEM vào kế hoạch hiện có, thay vì tạo thêm một gánh nặng riêng.
Tập huấn giáo viên phải bắt đầu từ việc làm được trong lớp
Tọa đàm về giải pháp thích ứng với giáo dục STEM đã bàn cách chọn nội dung theo điều kiện nhà trường và nhu cầu người học, cùng việc bồi dưỡng giáo viên, khai thác thiết bị, học liệu và nền tảng số. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Tưởng Duy Hải, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, chia sẻ cách tiếp cận và giải pháp đáp ứng yêu cầu mới của STEM. Những nội dung này cần đi vào thực hành: giáo viên phải biết thiết kế bài học, tổ chức trải nghiệm và hướng dẫn học sinh giải quyết vấn đề, chứ không chỉ nghe giới thiệu công nghệ.
Đợt tập huấn hướng dẫn các hình thức gồm bài học STEM, trải nghiệm STEM và nghiên cứu khoa học, kỹ thuật; đồng thời đề cập ứng dụng công nghệ số, AI có trách nhiệm, an toàn thông tin và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Đây là nền tảng hữu ích, nhưng tập huấn sẽ chỉ tạo thay đổi nếu giáo viên có thời gian thử nghiệm, được góp ý và có học liệu phù hợp. Nhà trường cần xây dựng đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên cốt cán để hỗ trợ chuyên môn tại chỗ, thay vì kỳ vọng từng giáo viên tự xoay xở.
Chọn mức triển khai vừa sức, không chạy theo thiết bị
STEM cần có lộ trình theo năng lực của trường, không phải cuộc đua mua sắm. Mức tối thiểu có thể dựa trên thiết bị dạy học sẵn có để học sinh quan sát, trải nghiệm; mức cơ bản hướng tới sáu chủ đề mỗi khối trong một năm học và có thể mở rộng sang IoT, Robotics hoặc AI khi phù hợp. Mức nâng cao mới tính đến chế tạo mô hình, thực tế ảo và thiết bị chuyên dụng như máy in 3D. Phân tầng như vậy giúp ban giám hiệu xác định ưu tiên, tránh đầu tư dàn trải và để giáo viên tập trung vào mục tiêu học tập.
Các trường cũng đã thảo luận cách đưa bài học, chủ đề và dự án STEM vào kế hoạch giáo dục; lựa chọn quy trình khám phá khoa học, thiết kế kỹ thuật; khai thác thiết bị và học liệu số. Tập huấn nhấn mạnh việc dùng cơ sở vật chất theo điều kiện thực tế, tránh đầu tư lãng phí. Không phải bài nào cũng cần phòng chuyên dụng hay sản phẩm phức tạp: một vấn đề gần gũi, vật liệu sẵn có và câu hỏi vừa sức có thể tạo trải nghiệm học tập có ý nghĩa.
Giữ STEM trong chương trình, không biến thành áp lực mới
Nguyên tắc quan trọng nhất là đưa STEM vào kế hoạch giáo dục phù hợp điều kiện từng trường, không phát sinh môn học, đầu điểm hoặc hồ sơ, sổ sách riêng. Cách làm này giữ cho trọng tâm ở việc học: học sinh vận dụng kiến thức liên môn, thử nghiệm ý tưởng và phát triển tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề. Nếu một hoạt động đòi hỏi thêm bài tập, sản phẩm hoặc báo cáo ngoài kế hoạch mà không đem lại giá trị rõ ràng, nhà trường nên xem lại cách thiết kế.
Sở Giáo dục và Đào tạo hướng tới xây dựng đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên cốt cán làm nòng cốt triển khai và hỗ trợ chuyên môn tại các trường, qua đó từng bước nâng chất lượng STEM theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Đây là hướng đi đáng ủng hộ nếu đi kèm đánh giá thường xuyên về khối lượng học tập và khả năng thực hiện của giáo viên. Dạy STEM tốt không phải làm nhiều hơn, mà là tổ chức vừa sức, đúng mục tiêu và giúp học sinh thấy kiến thức có ích trong đời sống.
