Giáo dục STEM mới: Giảm áp lực trên giấy hay trong lớp học?
Giáo dục STEM mới là cách tổ chức dạy học tích hợp khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học vào các môn và hoạt động hiện có, nhằm giúp học sinh vận dụng kiến thức để giải quyết vấn đề thực tiễn mà không phát sinh môn học mới, không tăng thời lượng học bắt buộc và không yêu cầu thêm hồ sơ, sổ sách riêng. Bộ trưởng Bộ GD&ĐT đã ban hành Thông tư 86/2026/TT-BGDĐT quy định về tổ chức hoạt động giáo dục STEM trong giáo dục phổ thông, cụ thể hóa Luật Giáo dục và các chủ trương về đổi mới, phát triển khoa học – công nghệ và chuyển đổi số. Nói cách khác, Bộ khẳng định ngay từ đầu: STEM là đổi phương pháp, không phải thêm gánh nặng. Câu hỏi quan trọng là: khi đi vào từng lớp học, liệu lời hứa “không tăng tải học sinh” có giữ được trọn vẹn, hay lại trở thành một lớp việc mới núp bóng tích hợp?
Không môn học mới, không tăng thời lượng: Thầy trò được gì, mất gì?
Theo quy định Bộ GD&ĐT STEM, hoạt động này không phải là một môn học riêng, không làm phát sinh môn học hoặc hoạt động giáo dục bắt buộc, không làm tăng thời lượng học tập bắt buộc và không phát sinh đầu điểm riêng. Đồng thời, giáo viên và học sinh không phải lập thêm hồ sơ, sổ sách hay kế hoạch giáo dục STEM riêng. Về mặt nguyên tắc, đây là bước đi đúng: muốn đổi mới mà vẫn không tăng tải học sinh thì chỉ có con đường thay đổi cách dạy trong chính các tiết học hiện có. Tuy vậy, nếu nhà trường chỉ “nhét” thêm hoạt động STEM vào những tiết vốn đã nặng kiến thức mà không điều chỉnh mục tiêu, cách đánh giá, thì nguy cơ quá tải vẫn hiện hữu. Lợi ích thật sự chỉ đến khi giáo viên được quyền cắt bớt lý thuyết hàn lâm để dành thời gian cho khám phá, trải nghiệm và thiết kế sản phẩm.
Tích hợp STEM vào môn học: Cơ hội đổi mới hay thêm việc trá hình?
Thông tư yêu cầu nội dung STEM được tích hợp trong kế hoạch giáo dục của nhà trường, kế hoạch dạy học môn học, hoạt động giáo dục và kế hoạch bài dạy, không xây dựng kế hoạch riêng. Nghĩa là giáo dục STEM phải sống trong từng tiết Toán, Lý, Hóa, Công nghệ, Tin học… chứ không nằm ở một “dự án phong trào” bên lề. Về lý thuyết, đây là cách tiếp cận tiến bộ: học sinh học ít môn hơn nhưng mỗi môn gắn hơn với đời sống, với dữ liệu, robot, AI, IoT và cả yếu tố nghệ thuật theo hướng STEAM. Tuy nhiên, nếu ban giám hiệu chỉ yêu cầu “phải có bài học STEM” mà không hỗ trợ tập huấn, không điều chỉnh phân phối chương trình, giáo viên rất dễ biến tích hợp STEM môn học thành thêm một cột việc trong giáo án. Khi đó, “không tăng tải” trên văn bản có thể biến thành “tăng áp lực vô hình” trong thực tế.
Không phòng STEM riêng, không mua sắm đồng loạt: Tiết kiệm hay dễ làm cho có?
Một điểm then chốt của giáo dục STEM mới là không bắt buộc cơ sở giáo dục phải có phòng STEM riêng, không yêu cầu đầu tư một danh mục thiết bị riêng hay mua sắm đồng loạt mới được tổ chức hoạt động. Các trường được yêu cầu khai thác hiệu quả cơ sở vật chất, thiết bị dạy học hiện có; việc trang bị thêm được thực hiện theo lộ trình, phù hợp nhu cầu và điều kiện thực tế, tránh đầu tư dàn trải, lãng phí. Đây là quyết định hợp lý, đặc biệt với các trường vùng khó, vì giảm áp lực chi phí và tránh chạy theo phong trào mua bộ kit, robot đắt tiền nhưng ít dùng. Mặt trái là nếu không có chuẩn tối thiểu, một số nơi có thể “làm STEM” bằng vài tờ giấy A4 và băng dính, thiếu chiều sâu khoa học – kỹ thuật. Không tăng chi phí là cần, nhưng nếu quá tiết kiệm, STEM dễ bị biến thành trò chơi ngắn hạn.
STEM không tăng tải học sinh: Điều kiện để lời hứa thành sự thật
Thông tư khẳng định giáo dục STEM không gây áp lực, quá tải cho học sinh và giáo viên, đồng thời tạo cơ hội phát triển phẩm chất, năng lực, năng lực số và định hướng nghề nghiệp. Về bản chất, STEM chỉ giảm tải khi nó thay thế cách dạy cũ, chứ không cộng thêm vào. Muốn vậy, nhà trường phải coi STEM là trục chính của kế hoạch giáo dục, không phải phong trào ngắn hạn; tổ chuyên môn cần cùng nhau thiết kế bài học STEM thực chất, không chạy theo hình thức; hoạt động trải nghiệm STEM nên giữ nguyên tính tự nguyện như quy định, tránh biến thành nghĩa vụ. Kết lại, quy định Bộ GD&ĐT STEM đã đi đúng hướng: không môn học mới, không phòng riêng, không thêm hồ sơ. Nhưng việc có “không tăng tải” hay không phụ thuộc vào một yếu tố duy nhất: dám bỏ bớt cách dạy cũ để nhường chỗ cho cách học mới.
