Sinh viên bay châu Âu: khi giảng đường cách nhau hàng nghìn km
Sinh viên bay châu Âu là hiện tượng các bạn trẻ dùng vé máy bay rẻ và những chặng bay ngắn để thường xuyên di chuyển giữa nhiều thành phố khác nhau, không phải để du lịch mà để đến lớp, thi cử và duy trì việc học tập đa quốc gia, biến sân bay và máy bay thành một phần cố định trong đời sống đại học của mình. Jonathan Davey là một trong những gương mặt tiêu biểu: anh chọn sống tại Gdansk, Ba Lan và bay sang London mỗi tuần để học đại học. Quyết định này không xuất phát từ sở thích xê dịch đơn thuần, mà từ bài toán chi phí chỗ ở gần trường quá cao. Những câu chuyện như Jonathan cho thấy biên giới nội bộ châu Âu ngày càng mờ đi với thế hệ sinh viên, nhưng cũng đặt ra câu hỏi: ta đang tối ưu chi phí hay đang đẩy áp lực di chuyển lên một thế hệ mới?
Jonathan Davey: rời London để tiết kiệm tiền, nhưng là tiền… sinh viên
Điểm gây sốc trong câu chuyện của Jonathan không phải là số kilomet bay mỗi tuần, mà là lý do: sống gần trường ở London có thể khiến anh tốn tới một khoản lớn mỗi tuần. Trong khi đó, chỗ ở tại một hostel ở Gdansk – nơi vốn dành cho khách du lịch – lại rẻ hơn rất nhiều. Theo tính toán của Jonathan, toàn bộ chi phí nhà ở ở Ba Lan, vé máy bay rẻ đặt trước và xe buýt ra vào sân bay trong một năm chỉ bằng một phần nhỏ so với việc thuê phòng ở London. "Thật khó tin khi đi học cách xa 1.000 dặm lại rẻ hơn sống ngay gần trường" – câu nói của Jonathan không chỉ là nhận xét cá nhân, mà là lời phê bình mạnh mẽ dành cho thị trường nhà ở sinh viên tại các đô thị lớn. Sinh viên bay châu Âu, ít nhất trong trường hợp này, là hệ quả trực tiếp của giá trọ leo thang chứ không phải là trào lưu ngẫu hứng.
Simar Selezov: học tập đa quốc gia như một "full-time job" trên bầu trời
Nếu Jonathan dùng những chuyến bay như một giải pháp tài chính, thì Simar Selezov lại biến bầu trời châu Âu thành hành lang giữa hai giảng đường. Nam sinh người Estonia cùng lúc theo học hai chương trình đại học tại hai quốc gia, một trường ở Anh, một trường ở Estonia. Trung bình, anh bay qua lại giữa Tallinn và Luton khoảng 2–3 lần mỗi tháng. Toàn bộ hành trình mỗi lần gồm xe buýt, máy bay, xe khách và đi bộ, kéo dài hơn 5 giờ. Sân bay Stansted gần như đã trở thành "nhà" của Simar khi trong một năm anh xuất hiện ở đây khoảng 30–50 lần. Điều đáng nói là Simar không bay để tiết kiệm tiền nhà, mà coi việc học tại Anh là thử thách cần thiết vì đây là một trung tâm tài chính quan trọng của châu Âu. Anh chấp nhận lịch trình dày đặc để có trải nghiệm học tập đa quốc gia: một chương trình thiên về lý thuyết ở Estonia, một chương trình thực hành hơn ở Anh.
Mặt trái của những "student Eurocommuter": tự do hay kiệt sức?
Nhìn bề ngoài, sinh viên bay châu Âu gợi cảm giác tự do: sống ở một thành phố rẻ và đẹp, mỗi tuần bay sang đô thị lớn để học, hoặc gom hai bằng đại học từ hai hệ thống giáo dục khác nhau. Nhưng cả Jonathan lẫn Simar đều phải trả giá bằng thời gian và sức lực. Jonathan dành nhiều giờ nghiên cứu lịch bay, giá vé và các thành phố sinh hoạt rẻ nhưng vẫn có chuyến bay đủ sớm để đến lớp đúng giờ. Simar thì phải lên kế hoạch cực kỳ chi tiết cho từng nhiệm vụ học tập, và bạn bè cho rằng anh có phần "điên" khi tự đặt mình vào lịch trình di chuyển liên tục. Sân bay thành "nhà", laptop thành vật bất ly thân, thời gian chờ lên máy bay trở thành giờ làm bài tập. Tự do di chuyển đi kèm với việc ranh giới giữa học, nghỉ ngơi và di chuyển gần như bị xóa bỏ. Đó không phải là kiểu tự do lãng mạn thường thấy trong các bộ phim tuổi trẻ, mà là kiểu tự do gắn với áp lực tự quản lý bản thân rất cao.
Xu hướng đáng khích lệ hay lời cảnh báo cho tương lai sinh viên?
Điểm tích cực của làn sóng sinh viên bay châu Âu là rõ ràng: nó chứng minh khả năng dùng vé máy bay rẻ và sự linh hoạt của hệ thống giao thông để chủ động thiết kế hành trình học tập đa quốc gia theo cách riêng. Jonathan có thể sống ở nơi anh yêu thích với chất lượng cuộc sống dễ chịu, vẫn đến lớp đúng giờ và tiết kiệm chi phí. Simar thì tận dụng việc học ở hai nước để rèn kỹ năng quản lý thời gian và làm quen với di chuyển liên tục, chuẩn bị cho tương lai làm việc trong môi trường quốc tế. Tuy vậy, những câu chuyện này cũng là lời cảnh báo: khi chi phí nhà ở và dịch vụ quanh trường đại học tăng quá cao, sinh viên buộc phải cõng thêm sức nặng di chuyển đường dài để duy trì việc học. Nếu các trường và nhà nước không cải thiện chính sách hỗ trợ nhà ở, "student Eurocommuter" sẽ không còn là ngoại lệ thú vị, mà trở thành biểu tượng của một hệ thống giáo dục đắt đỏ, đẩy trách nhiệm thích nghi lên vai người trẻ. Tự do bay khắp châu Âu để đi học là trải nghiệm hấp dẫn, nhưng nó không nên là điều kiện bắt buộc để một sinh viên được sống và học một cách có phẩm giá.
