Trào ngược dạ dày: Bệnh tiêu hóa phổ biến nhưng bị hiểu sai
Trào ngược dạ dày là tình trạng axit và dịch trong dạ dày thường xuyên bị đẩy ngược lên thực quản, gây ợ chua, nóng rát, đau tức ngực, kèm theo các rối loạn tiêu hóa kéo dài, dễ tái phát và có thể dẫn đến biến chứng nguy hiểm nếu không được chẩn đoán, điều trị đúng nguyên nhân. Trào ngược dạ dày thực quản hiện được xếp vào nhóm bệnh tiêu hóa phổ biến và khó chữa tại Việt Nam hiện nay. Điều đáng nói là nhiều người vẫn cho rằng đây chỉ là “bệnh ợ nóng nhẹ”, mua vài loại thuốc giảm axit là xong. Cách nghĩ này không chỉ sai mà còn nguy hiểm, vì nó che mờ những dấu hiệu cảnh báo bệnh lý nghiêm trọng hơn, trong đó có cả ung thư dạ dày tiềm ẩn.
Hai cơ chế trào ngược và ba nguyên nhân người Việt hay xem nhẹ
Muốn điều trị trào ngược dạ dày hiệu quả, phải hiểu “cỗ máy” tiêu hóa đang trục trặc ở đâu. Theo các chuyên gia, ở người Việt, trào ngược dạ dày thực quản chủ yếu xuất phát từ hai cơ chế: dạ dày thường xuyên bị ứ đầy gây áp lực lên cơ thắt thực quản dưới, khiến cơ này yếu và hở; và tình trạng tăng tiết acid dịch vị kéo dài khiến acid tràn ngược lên thực quản qua vùng cơ thắt đã suy yếu, đồng thời bào mòn và gây viêm loét dạ dày. Nghiên cứu về môi trường sống, thói quen sinh hoạt và cơ địa cho thấy ba nguyên nhân trào ngược nổi bật là: chế độ ăn uống – sinh hoạt không phù hợp (ăn nhanh, ăn no, cay nóng, uống cà phê, rượu bia, hút thuốc, nằm ngay sau ăn); căng thẳng, stress thường xuyên, làm tăng tiết acid và co cứng cơ quanh dạ dày; và nhiễm vi khuẩn có hại như H. pylori gây tổn thương niêm mạc. Đây là những yếu tố ít người chịu thay đổi, nên bệnh khó dứt.
Ợ chua, đầy hơi không chỉ là chuyện “dạ dày yếu”
Nhiều người chấp nhận sống chung với ợ chua, đầy hơi, đau bụng âm ỉ như một “thói quen” sau ăn. Tuy nhiên, đây có thể là tín hiệu của cả trào ngược dạ dày lẫn những tổn thương nguy hiểm hơn. Các triệu chứng ợ hơi, ợ chua, ợ nóng, đắng miệng, hôi miệng, đau bụng và rối loạn tiêu hóa ảnh hưởng nặng nề đến chất lượng sống. Nghiêm trọng hơn, đau bụng, đầy hơi, ợ chua kéo dài có thể là dấu hiệu ung thư dạ dày tiềm ẩn. Một chuyên gia cho biết ung thư dạ dày thường là kết quả của tổn thương niêm mạc lâu ngày, liên quan đến nhiễm H. pylori, chế độ ăn nhiều đồ muối chua, đồ nướng cháy, rượu bia, thuốc lá và các bệnh lý nền ở dạ dày. Cứ uống thuốc dạ dày “cho êm” mà không đi khám là cách nhanh nhất bỏ lỡ giai đoạn phát hiện sớm.
Vì sao điều trị trào ngược thường dai dẳng – và có thể làm khác đi
Điều trị trào ngược dạ dày không hề bất khả thi; vấn đề là đa số bệnh nhân tập trung dập tắt triệu chứng thay vì xử lý nguyên nhân gốc. Như chính đánh giá của một chuyên gia tiêu hóa, điều trị dứt điểm trào ngược dạ dày không khó, nhưng buộc phải hiểu đúng nguyên nhân thực sự gây bệnh cho người Việt. Nhiều người nhầm lẫn ho, nghẹt mũi, viêm họng hay cơn đau tức ngực với bệnh hô hấp hoặc tim mạch, trong khi đó lại là hậu quả của acid trào lên gây kích thích đường hô hấp và thành ngực. Thêm vào đó, việc tự điều trị kéo dài bằng thuốc dạ dày để che lấp triệu chứng mà không tìm nguyên nhân là một sai lầm đã được nhấn mạnh. Nếu không kiểm soát áp lực dạ dày, giảm stress, điều chỉnh ăn uống và điều trị nhiễm khuẩn, thuốc giảm acid chỉ là giải pháp tạm thời, khó tránh tái phát.
Giải pháp theo bằng chứng: Từ thay đổi lối sống đến can thiệp y khoa
Hướng tiếp cận hợp lý với trào ngược dạ dày phải kết hợp nhiều tầng: thay đổi lối sống, kiểm soát nguyên nhân trào ngược và điều trị y khoa kịp thời. Thói quen ăn vừa đủ, ăn chậm, tránh cay nóng, hạn chế cà phê, rượu bia, không nằm ngay sau ăn và bỏ hút thuốc sẽ giúp giảm ứ đầy dạ dày và tiết acid. Đồng thời, quản lý căng thẳng và ngủ đủ giấc giúp hạ bớt áp lực lên dạ dày. Với người có triệu chứng kéo dài hoặc yếu tố nguy cơ, khám và nội soi theo chỉ định bác sĩ giúp phát hiện sớm tổn thương tiền ung thư hoặc ung thư dạ dày. Một điểm quan trọng khác là không tự ý dùng thuốc dạ dày lâu dài để che dấu triệu chứng; điều này đã được cảnh báo rõ. Khi hiểu đúng cơ chế bệnh, người bệnh sẽ biết lúc nào cần thay đổi thói quen, lúc nào phải đến bác sĩ, thay vì “sống chung với lũ”.
