Không phải mọi cảm giác nóng rát đều là trào ngược bệnh lý
Trào ngược dạ dày-thực quản là tình trạng dịch trong dạ dày đi ngược lên thực quản, gây triệu chứng hoặc tổn thương; ở một số người, lượng dịch trào lên thực quản bất thường. Điểm cần nhớ trong mối liên hệ giữa stress và trào ngược dạ dày là triệu chứng giống nhau không nhất thiết xuất phát từ cùng một cơ chế. Có người bị trào ngược axit bệnh lý, nhưng cũng có người tăng nhạy cảm thực quản, nóng rát chức năng hoặc rối loạn tương tác não-ruột. Vì thế, cảm giác ợ nóng xuất hiện vào ngày áp lực không đủ để tự kết luận rằng stress là nguyên nhân duy nhất. Căng thẳng kéo dài có thể khiến triệu chứng rõ hơn, song xác định đúng cơ chế mới giúp chọn hướng điều trị phù hợp. Tự gắn nhãn bệnh và tự mua thuốc có thể bỏ sót vấn đề cần được bác sĩ đánh giá.
Stress tác động lên tiêu hóa bằng nhiều con đường
Căng thẳng kéo dài không chỉ làm người bệnh chú ý nhiều hơn đến cảm giác khó chịu. Nó còn có thể làm thay đổi hoạt động của hệ thần kinh tự chủ và trục não-ruột, ảnh hưởng vận động đường tiêu hóa, đồng thời tăng cảm nhận đau, nóng rát hoặc khó chịu ở thực quản. Khi lo âu kéo dài, hệ thần kinh giao cảm có thể gây co thắt thực quản và giảm áp lực cơ thắt thực quản dưới—vòng cơ giúp ngăn dịch dạ dày trào lên. Stress cũng thường đi kèm những thói quen bất lợi: ăn muộn, ăn nhanh hoặc quá no, thiếu ngủ, uống nhiều cà phê hay rượu bia và ít vận động. Những yếu tố này không tác động giống nhau ở tất cả mọi người, nhưng giải thích vì sao triệu chứng trào ngược có thể bùng lên trong giai đoạn công việc hoặc cuộc sống nhiều áp lực.
Triệu chứng dai dẳng nuôi dưỡng vòng lặp lo âu
Mối liên hệ không chỉ đi từ tâm trí đến dạ dày. Ợ nóng, ợ chua, đau rát ngực, buồn nôn, khó nuốt hoặc đắng miệng có thể khiến người bệnh khó chịu; một số người còn ho kéo dài hoặc khàn tiếng. Khi các biểu hiện xuất hiện về đêm, giấc ngủ bị gián đoạn, kéo theo mệt mỏi và lo lắng về sức khỏe. Ngủ kém lại khiến khả năng chịu áp lực suy giảm, làm căng thẳng và cảm nhận triệu chứng dễ tăng lên. Đây là vòng lặp tự khuếch đại, không phải bằng chứng cho thấy người bệnh tưởng tượng ra cơn đau. Hệ tiêu hóa và sức khỏe tinh thần có mối liên hệ hai chiều. Một thống kê được bác sĩ Vũ Hồng Anh dẫn cho biết tỷ lệ người mắc trào ngược kèm triệu chứng lo âu hoặc trầm cảm dao động từ 32,2% đến 75,3%; tỷ lệ thay đổi theo nhóm nghiên cứu và cách đánh giá.
Phá vòng lặp bằng điều trị và thay đổi thói quen
Quản lý stress hiệu quả là một phần của kế hoạch kiểm soát bệnh, không phải lựa chọn thay thế cho điều trị y tế. Khi triệu chứng kéo dài hoặc tái phát, hãy khám chuyên khoa tiêu hóa để được đánh giá và chọn xét nghiệm phù hợp; không tự chẩn đoán hay tự ý dùng thuốc. Điều trị cần dựa trên cơ chế gây triệu chứng ở từng người. Song song, hãy thử những thay đổi có thể duy trì: tránh ăn quá no và ăn sát giờ ngủ, nhận diện yếu tố kích phát riêng, điều chỉnh giờ ngủ và kiểm soát cân nặng. Đi bộ, tập kiểm soát hơi thở hoặc dành thời gian thư giãn có thể giúp giảm căng thẳng; theo dõi bữa ăn, giấc ngủ và thời điểm triệu chứng xuất hiện cũng giúp nhận ra tác nhân của mình. Nếu lo âu, mất ngủ hoặc căng thẳng kéo dài, nên cân nhắc thăm khám chuyên khoa sức khỏe tâm thần.
Kết luận: stress và trào ngược dạ dày có thể tác động qua lại, nhưng vòng lặp này có thể được xử lý. Kết hợp đánh giá y khoa, điều trị theo chỉ định và chăm sóc sức khỏe tinh thần là hướng đi thực tế hơn việc chỉ cố chịu đựng triệu chứng.
