Việt Nam mở diễn đàn di sản để khẳng định vai trò dẫn dắt
Hội nghị Đối thoại châu Á - Thái Bình Dương về di sản và tính xác thực là một diễn đàn quốc tế quy tụ các nhà quản lý, chuyên gia UNESCO và giới nghiên cứu để thảo luận cách bảo tồn di sản văn hóa trong bối cảnh đô thị hóa nhanh, biến đổi khí hậu và áp lực phát triển, qua đó hình thành các định hướng chính sách khu vực về hài hòa giữa bảo tồn và phát triển bền vững văn hóa. Sáng 28-9, hội nghị chính thức khai mạc tại Hà Nội, diễn ra đến ngày 1-10 với nhiều hoạt động tại Hà Nội và Ninh Bình. Khoảng 250 đại biểu trong nước và quốc tế, trong đó có các chuyên gia hàng đầu của UNESCO châu Á Thái Bình Dương, cùng tham gia đối thoại về bảo tồn di sản văn hóa và tính xác thực di sản trong quản lý, phục hồi, tái thiết. Việc Việt Nam chủ trì sự kiện cho thấy rõ lựa chọn chiến lược: dùng văn hóa để định nghĩa vị thế và ảnh hưởng của mình trong khu vực.
Văn hóa ngang hàng kinh tế: thông điệp chính trị từ Hà Nội
Điểm nổi bật của hội nghị lần này không nằm ở nghi thức mà ở thông điệp chính trị rất rõ ràng: văn hóa phải được đặt ngang hàng với kinh tế, chính trị, xã hội. Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung nhấn mạnh di sản văn hóa là tài sản vô giá, là cội nguồn bản sắc dân tộc và là một phần của kho tàng di sản nhân loại, đồng thời là nền tảng cho hòa bình, hợp tác và phát triển bền vững văn hóa. Theo quan điểm này, bảo tồn di sản văn hóa không còn là “phần phụ” của phát triển, mà trở thành tiêu chí đánh giá chất lượng tăng trưởng. Câu nói ông Lê Hoài Trung được nhiều đại biểu trích lại tại các phiên thảo luận: Việt Nam kiên quyết không đánh đổi bản sắc, không hy sinh di sản để chạy theo tăng trưởng kinh tế đơn thuần. Đó là lời tuyên bố mang tính dẫn dắt trong bối cảnh nhiều đô thị châu Á vẫn đang loay hoay giữa cao ốc và ký ức cộng đồng.
Diễn đàn khu vực về tính xác thực di sản và những sức ép mới
Nếu coi hội nghị chỉ là nơi trình bày báo cáo thì sẽ bỏ lỡ giá trị lớn nhất: đây là diễn đàn chính sách nơi khu vực cùng nhau định nghĩa lại tính xác thực di sản trong thời đại biến đổi. Chương trình thảo luận tập trung vào việc vận dụng tính xác thực trong đề cử, đánh giá, bảo tồn, phục hồi, tái thiết, diễn giải và quản lý di sản, gắn với Giá trị nổi bật toàn cầu và vai trò cộng đồng. Giám đốc Trung tâm Di sản Thế giới của UNESCO, ông Lazare Eloundou Assomo, nhấn mạnh cần gìn giữ sự tiếp nối của di sản trong quá trình biến đổi, thay vì coi bảo tồn là giữ cho di sản không thay đổi. Cách tiếp cận này phản ánh những sức ép rất thực: đô thị hóa, phát triển hạ tầng, biến đổi khí hậu, thiên tai và yêu cầu phát triển đang tạo áp lực lớn lên di sản ở châu Á - Thái Bình Dương. Chính tại đây, kinh nghiệm cân bằng của Việt Nam trở thành ví dụ được nhắc đến nhiều nhất.
Hà Nội: bảo tồn di sản để xây dựng một thủ đô hiện đại có ký ức
Hà Nội không chỉ là địa điểm tổ chức mà còn là luận cứ sống cho đường lối bảo tồn di sản văn hóa mà Việt Nam muốn chia sẻ. Trong quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn 100 năm, Hà Nội xác định “văn hiến - bản sắc - sáng tạo” là giá trị cốt lõi và kiên định quan điểm bảo tồn để phát triển, phát triển để bảo tồn, hài hòa giữa gìn giữ di sản với xây dựng thủ đô hiện đại, văn minh, sáng tạo và hội nhập. Dự án bảo quản, tu bổ, phục hồi Điện Kính Thiên ở Trung tâm Hoàng thành Thăng Long được lựa chọn như một điển hình để thảo luận về tính xác thực di sản. Nỗ lực 15 năm nghiên cứu tại đây cho phép các nhà chuyên môn Việt Nam đề xuất cách hiểu mới về “tính tự thân của hiện vật” trong bảo tồn. Đây là cách Hà Nội chứng minh rằng phát triển đô thị không nhất thiết phải làm mờ đi ký ức, mà có thể làm ký ức trở nên hữu hình và có ý nghĩa hơn với cộng đồng.
Việt Nam bước ra vai trò dẫn dắt trong bảo tồn và phát triển bền vững văn hóa
Từ hội nghị, có thể thấy Việt Nam không còn muốn đứng ở vị trí “người thực thi”, mà đang chủ động đề xuất chuẩn mực và cơ chế hợp tác mới cho khu vực. Việt Nam đưa ra sáng kiến thành lập mạng lưới hợp tác di sản châu Á - Thái Bình Dương, tổ chức chương trình đào tạo khu vực cho thế hệ chuyên gia trẻ và duy trì đối thoại di sản thành diễn đàn định kỳ. Đồng thời, Việt Nam cam kết ưu tiên nguồn lực cho bảo tồn di sản, đẩy mạnh chuyển đổi số, đào tạo chuyên gia, huy động doanh nghiệp và toàn xã hội tham gia. Một điểm nhấn được nhiều đại biểu đánh giá cao là dự kiến thông qua Văn kiện Hà Nội về Di sản và Tính xác thực, phản ánh quan điểm, ưu tiên của khu vực và thúc đẩy cách tiếp cận toàn cầu mới thông qua điển hình Hoàng thành Thăng Long. Trong bối cảnh Việt Nam hướng tới năm APEC 2027, lựa chọn đặt phát triển bền vững văn hóa vào trung tâm là tín hiệu cho thấy quốc gia này muốn xây dựng ảnh hưởng bằng di sản, chứ không bằng những cuộc đua tăng trưởng ngắn hạn.
