Dự báo nguy cơ tim mạch: không còn là chuyện sau khi mắc bệnh
Dự báo nguy cơ tim mạch là quá trình sử dụng dữ liệu lâm sàng, cận lâm sàng và các chỉ dấu sinh học để ước tính khả năng một người sẽ mắc biến cố tim mạch trong tương lai, nhằm can thiệp dự phòng sớm ngay cả khi họ chưa có triệu chứng hay được chẩn đoán bệnh tim rõ ràng. Ngay bên lề Hội nghị Khoa học Xơ vữa Động mạch Việt Nam lần thứ IV (VAS 2026) tại Ninh Bình ngày 15–16/8, các chuyên gia nhấn mạnh chúng ta phải dịch chuyển từ “chờ bệnh xuất hiện” sang chủ động kiểm soát nguy cơ trước khi tổn thương và biến chứng xảy ra. Nói cách khác, phòng ngừa bệnh tim muốn hiệu quả thì không thể bắt đầu ở phòng cấp cứu mà phải khởi động từ lúc người dân còn tưởng mình “hoàn toàn khỏe mạnh”.
Từ xơ vữa động mạch đến dự phòng cá nhân hóa: vì sao Việt Nam phải thay đổi
Xơ vữa động mạch là bệnh rất thường gặp và có thể dẫn đến các biến cố nặng nề như nhồi máu cơ tim hay đột quỵ. Nhưng điểm mấu chốt mà PGS.TS Trương Thanh Hương nhấn mạnh là: bệnh hoàn toàn có thể dự phòng, nếu chúng ta tấn công ngay từ các yếu tố nguy cơ. Nghĩa là chiến lược phòng ngừa bệnh tim phải dịch chuyển từ “chữa hậu quả” sang “khóa van từ gốc”, kiểm soát tăng huyết áp, đái tháo đường, béo phì, rối loạn lipid máu trước khi xơ vữa hình thành. VAS 2026 với chủ đề “From Risk Factors to Precision Prevention” không chỉ là khẩu hiệu mà là tuyên bố thay đổi tư duy: dự báo nguy cơ tim mạch phải chính xác đến từng cá nhân, thay vì áp dụng một bộ tiêu chuẩn chung, mơ hồ cho cả cộng đồng. Nếu vẫn trung thành với cách làm cũ, chúng ta sẽ tiếp tục bỏ lỡ “cửa sổ vàng” để ngăn biến cố.
Hạn chế của thang điểm quốc tế và nhu cầu công cụ riêng cho người Việt
Thực hành hiện nay vẫn dựa nhiều vào các mô hình, thang điểm dự báo nguy cơ tim mạch được xây dựng trên quần thể nước ngoài. Đó là bước tiến so với thời “đếm tay” số yếu tố nguy cơ, nhưng rõ ràng không đủ cho một chiến lược dự phòng cá nhân hóa. PGS.TS Trương Thanh Hương khẳng định Việt Nam cần tiến tới những công cụ dự báo nguy cơ tim mạch phù hợp với đặc điểm người Việt, dựa trên y học chính xác và cá thể hóa dự phòng. Trớ trêu là ngay cả khái niệm “người Việt” cũng chưa phải đích đến cuối cùng: cùng quốc tịch, tuổi, số yếu tố nguy cơ chưa bảo đảm xác suất biến cố giống nhau. Genomics, metabolomics, proteomics, lipidomics mở ra khả năng phân tầng đến từng người, thay vì “gom nhóm” theo vài chỉ số tổng quát. Nếu cứ mượn thước đo của người khác, chúng ta chấp nhận đánh đổi độ chính xác của dự báo nguy cơ tim mạch bằng sự tiện tay.
VAS 2026: nơi chuyển dịch từ quản lý yếu tố nguy cơ sang dự phòng chính xác
Tại VAS 2026, các chuyên gia trong nước và quốc tế đã ngồi lại không phải để nhắc lại kiến thức cũ, mà để định hình cách tiếp cận mới: từ quản lý yếu tố nguy cơ rời rạc sang dự phòng chủ động, chính xác và phù hợp với từng người bệnh. Chương trình khoa học bao quát toàn bộ chuỗi: nhận diện nguy cơ, phát hiện tổn thương dưới lâm sàng, dự phòng, điều trị tích cực và quản lý lâu dài bệnh tim mạch do xơ vữa. Việc đánh giá eGFR, UACR để phát hiện sớm tổn thương thận – bảo vệ đồng thời tim và thận – cho thấy tư duy liên ngành tim mạch – thận – chuyển hóa không còn là lý thuyết. Theo GS.TS.BS Trương Quang Bình, hội nghị hướng đến chuyển dịch từ kiểm soát yếu tố nguy cơ theo cách truyền thống sang dự phòng chủ động, chính xác và cá nhân hóa. Đây là bước đi thẳng vào “trái tim” của y học chính xác, chứ không dừng ở khẩu hiệu trang trí.
Từ phân tầng nguy cơ đến hành động: người dân được lợi gì?
Y học chính xác chỉ có ý nghĩa khi thay đổi được thời điểm và cách chúng ta can thiệp. Khi bác sĩ có công cụ dự báo nguy cơ tim mạch chuẩn cho người Việt, họ không còn phải “đoán già đoán non” mà có thể phân tầng nguy cơ, chọn đúng người, đúng thời điểm để can thiệp. Việc phát hiện, phân tầng và can thiệp sớm giúp kiểm soát nguy cơ trước khi tổn thương tiến triển hoặc biến cố tim mạch xảy ra. Với người dân, điều này đồng nghĩa: khám tầm soát không chỉ nhận vài lời dặn chung chung, mà là một kế hoạch phòng ngừa bệnh tim cá nhân hóa – từ thay đổi lối sống, chỉ định thuốc mỡ máu nền tảng như statin, đến phối hợp sớm thêm thuốc nếu nguy cơ cao. Nếu Việt Nam hiện thực hóa được bộ công cụ “cho người Việt và cho từng người Việt”, chúng ta có cơ hội đẩy nhồi máu cơ tim và đột quỵ ra xa, trước khi chúng kịp xuất hiện.
